Eski ve yeni yerleşim bölgelerinde konut cephe biçimlenmesinin estetik açıdan değerlendirilmesi: Bitlis örneği

İnsanoğlu, doğa koşullarına uygun alternatif çözümler üreterek, fiziksel, sosyal ve kültürel çevresini oluşturmuştur. Yapısal biçimlenme de yine coğrafyanın sağladığı olanaklar çerçevesinde gelişmiştir. Geleneksel yapılarda açıkça göz önünde bulundurulan çevresel unsurlar ile tasarım ilişkisi, anlamsal ve biçimsel estetiğe sahip oluşu bugün inşa edilen yapılarda göz ardı edilmektedir. Yeni yapıların birçoğu, çevresel koşullar düşünülmeden tasarlanmaktadır. Bitlis ilinde görülen yapılaşma da bu duruma bir örnektir. Rahva bölgesinde hızlı nüfus artışı ile birlikte üretilen konut yapılarının estetik olmadığı gözlemlenmiştir. Çalışmanın temel konusu; eski ve yeni yerleşim bölgelerindeki konut cephelerinde çevresel etmenler ile estetik yaklaşımın incelenmesi, bu cephelerin kullanıcılar tarafından estetik bulunup bulunmadığı sorunsalının tespitidir. Çalışmanın amacı, Rahva bölgesinde bulunan yeni yerleşimin gerçekleştiği konut tipi yapı cephelerinin yapısal biçimlenme-estetik kriterler bağlamında geleneksel konut tipiyle kıyaslanarak analiz edip, elde edilen verileri kullanıcının tercihleri doğrultusunda tasarım kriterleri açısından değerlendirmektir. Bitlis'in eski yerleşim bölgesindeki yapıların biçimlenmelerine neden olan etmenlerin belirlenerek yeni yerleşim bölgelerinde inşa edilecek yapıların tasarım ve biçimlendirilmesinde kullanılabilir olması amaçlanmaktadır. Bu nedenle estetik kavramı, mimari biçimlenme, estetik biçimlenme kriterleri ve bileşenleri çalışmanın kavramsal çerçevesini oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında gerekli literatür taraması yapılmıştır. İlgili kurum ve kuruluşlardan konut yapılarıyla ilgili bilgiler, yerinde yapılan etüt-analiz incelemeleri, çalışmanın kavramsal çerçevesi, eski-yeni dokudaki görsel belgeleme ve anket uygulamaları yapılmıştır. Çalışmanın örneklemini Bitlis'in eski ve yeni dokusuna hâkim olması için Bitlis'te en az 1 yıl yaşamış 100 gönüllü katılımcı oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak geleneksel konutlar ile yeni yerleşimi oluşturan konutları estetik açıdan kıyaslamak amacıyla, araştırmacı tarafından katılımcılara estetik biçimlenme ile çevresel parametreleri de içeren 28 soruluk anket uygulanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS veri analiz programı kullanılmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen verilerle gelecekte inşa edilecek mimari ürünlerin tasarım ve değerlendirmelerine katkı sunması sağlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Biçimlenme kriterleri, Estetik biçimlenme, Tasarım ve biçim, Yapısal biçimlenme