Farklı azot dozları ve bakteri uygulamasının bazı yer fıstığı (arachis hypogaea L.) çeşitlerinde verim ve verim unsurları üzerine etkisi

Bu çalışma, Diyarbakır ilinin iklim koşullarında, 2021 ve 2022 üretim sezonlarında Halisbey ve Sultan yerfıstığı çeşitleri kullanılarak yürütülmüş ve farklı azot dozları ile Rhizobiumtrifolii bakteri inokülasyonunun bazı agronomik ve teknolojik özellikler üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Araştırma, tesadüfi bloklar üzerinde bölünmüş parseller deneme düzenine göre üç tekerrürlü olarak tasarlanmış; ana parseller bakteri inokulasyonu ve gübre uygulamalarına, alt parseller ise varyetelere ayrılmıştır. Çalışma sonucunda, bitkide tohum adedi, saplı bitki ağırlığı, bitki başına tohum ağırlığı, yüz tohum ağırlığı, tohum verimi, yağ ve protein oranları gibi temel verim parametrelerinin yıl, gübre düzeyi, çeşit ve bu faktörlerin etkileşimlerinden istatistiksel olarak önemli derecede etkilendiği belirlenmiştir. Özellikle, 5 kg/da azot uygulaması, birçok özelliğin (bitki boyu, tohum sayısı, tohum verimi, yüz tohum ağırlığı, yağ oranı) maksimum seviyeye ulaştığı en uygun gübreleme dozu olarak öne çıkmıştır. En yüksek protein oranı, 10 kg/da azot uygulaması ile %15.68 olarak belirlenirken, en yüksek yağ oranı, 5 kg/da azot uygulamasında %55.86 olarak tespit edilmiştir. Ayrıca, Rhizobiumtrifolii ile yapılan bakteri inokulasyonu, protein oranını tüm azot dozlarında kontrol grubuna göre olumlu yönde etkilemiştir. Bu bulgular, düşük dozda azot gübrelemesinin (özellikle 5 kg/da) yerfıstığında hem verim hem de kalite parametreleri açısından optimal sonuçlar sağladığını, yüksek dozlara kıyasla daha sürdürülebilir bir strateji sunduğunu ortaya koymaktadır. Aynı zamanda, bakteriyel inokulasyonun azotun biyoyararlılığını artırarak özellikle protein sentezini desteklediği görülmüştür. Sonuç olarak, Diyarbakır gibi yarı kurak iklim koşullarında yerfıstığı yetiştiriciliğinde azot ve Rhizobium uygulamalarının düşük dozlarla dikkatli şekilde planlanması, hem ekonomik hem çevresel açıdan avantajlı bir üretim modeli sunmaktadır.