Geleneksel ve farklı organik gübreler ile yetiştirilen keten (linum usitatissimum L.) çeşitlerinin tarımsal ve teknolojik özellikler yönünden değerlendirilmesi

Dünya genelinde yağ ve lif üretimi için yetiştirilen keten (Linum usitatissimum L.) bitkisi, yağ ve lif üretiminin yanı sıra sağlık açısından çok sayıda fayda sağlaması nedeniyle potansiyel bir fonksiyonel gıda maddesi olarak kabul gören önemli bir endüstriyel üründür. Bu çalışma, kimyasal ve organik gübrelemenin keten bitkisinin (Linum usitatissimum L.) büyümesi, verimi ve yağ içeriği üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. 2022 ve 2023 yıllarında yaz sezonunda yürütülen çalışma, Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri deneme alanı ile bölüme ait organik tarım sahasında, tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme deseni uyarınca dört tekerrürlü olarak kurulmuştur. Ana parseller keten çeşitlerinden (Kara Kız, Sarı Dane, Beyaz Gelin), alt parseller ise gübreleme yöntemlerinden (solucan gübresi, hayvan gübresi, deniz yosunu, hümik asit, geleneksel yöntem ve kontrol) oluşmuştur. Çalışmada, ketenin tarımsal özellikleri arasında yer alan bitki boyu, bitkide dal sayısı, yan dal sayısı, bitkide kapsüllü dal sayısı, bitki başına kapsül ağırlığı, bitki başına tohum sayısı, biyolojik ağırlık, kapsül eni, kapsül boyu ile ketenin teknolojik özelllikleri arasında yer alan yağ oranı, palmitik asit oranı, steraik asit oranı, oleik asit oranı, linoleik asit oranı, α-linoleik asit oranı, heneikosanik asit oranı, araşidik asit oranı ve behenik aist oranı parametreleri değerlendirilmiştir. Yapılan çalışma neticesinde, yağ oranının çeşitler arasında %31,54-35,42, gübre uygulamaları arasında %32,25-34-74, bitki boyunun çeşitler arasında 39,52-46,7 cm, gübre uygulamaları arasında 40,37-46,01 cm, teknik sap uzunluğunun çeşitler arasında 15,80-18,28 cm, gübre uygulamaları arasında 14,25-19,68 cm, palmitik asit oranının çeşitler arasında %6,65-7,60, gübre uygulamaları arasında %7,09-7,34, oleik asit oranının çeşitler arasında %28,69-31,92, gübre uygulamaları arasında %28,75-32,20, linoleik asit oranının çeşitler arasında %18,83-20,14, gübre uygulamaları arasında %18,13-20,44 olduğu ortaya konulmuştur. Kara Kız keten çeşidinin, çalışmanın yürütüldüğü bölgede yağ asidi profili ve tarımsal verimlilik açısından en iyi sonuçları sunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, Geleneksel gübreleme yöntemi, birçok tarımsal özellik açısından üstün sonuçlar sağlarken, çalışmada kullanılan farklı organik gübreleme yöntemleri de özellikle sürdürülebilir tarım açısından dikkat çekmiştir.