Gestasyonel diyabetli kadınlarda planlı davranış teorisi temelli eğitim modelinin diyabet yönetimi ve doğum sonuçlarına etkisi

Gestasyonel diyabetli kadınlarda Planlı Davranış Teorisi (PDT) temelli eğitim modelinin diyabet yönetimi ve doğum sonuçlarına etkisini belirlemek amacıyla yapılan çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada PDT temelli ölçüm aracı olan ''Diyabette Niyet, Tutum ve Davranış (DNTD)'' ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması, Şubat- Nisan 2020 tarihleri arasında 133 gestasyonel diyabetli (GDM) gebe üzerinde yapılmıştır. Veriler önce psikolinguistik sonra psikometrik olarak analiz edilmiştir. Yapılan analizlerde; madde toplam puan korelasyon değerlerinin .354 ve .713 arasında olduğu, cronbach alpha (α) güvenirlik kat sayısının .88, test-tekrar test korelasyon kat sayısı değerlerinin (r) madde bazında yüksek olduğu ve kısa zamana göre tutarlılık gösterdiği belirlenen ölçek beş alt boyutlu yapı olarak doğrulanmıştır. İkinci aşamada GDM'li gebelerde PDT temelli eğitim müdahalesi randomize kontrollü olarak, Mayıs- Kasım 2021 tarihleri arasında, 66 gebe (müdahale:33, kontrol:33) üzerinde yapılmıştır. Veriler; Kişisel Veri Toplama Formu, DNTD Ölçeği, Metabolik Kontrol Değişkenleri (MKD) Formu, Anne ve Bebeğe Yönelik Doğum Sonuçları Formu aracılığı ile yüz yüze, online ve telefon ile toplanmıştır. Müdahale grubuna, PDT temelli ''Motivasyonel Görüşme'' ile yapılandırılmış eğitim programı uygulanırken, kontrol grubu standart bakım almıştır. Veriler tanımlayıcı ve önemlilik testleri ile analiz edilmiştir. Önemlilik düzeyi p<0.05'tir. Müdahale ve kontrol grupları arasında; DNTD ölçeği tutum, öznel norm ve niyet alt boyutları puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0.05). MKD parametrelerinden tokluk kan şekeri, HbA1c ve Beden Kitle İndeksi ölçüm değerlerinde anlamlı fark saptanmıştır (p<0.05). Annenin doğum sonu diyabet kontrolüne gitme durumu ve bebeklerin ilk beslenme zamanları yönünden istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0.05). Çalışma sonucu; DNTD ölçeğinin GDM'li gebeler için geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ve PDT'ye dayalı yapılan eğitim müdahalesinin GDM'li gebelerde tutum, öznel norm ve niyete etki ederek diyabet yönetimine katkı sağladığını göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Gestasyonel diyabet, diyabet yönetimi, planlı davranış teorisi, motivasyonel görüşme, hemşirelik, geçerlilik ve güvenirlik