Güneydoğu Anadolu Bölgesi pamuk alanlarındaki yaprakpiresi türleri, doğal düşmanları, popülasyon gelişimi ve alternatif mücadele olanaklarının araştırılması

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde pamuk yetiştirilen alanlarda yaprakpiresi son yıllarda popülasyon yoğunluğu ile önemli bir zararlı olarak görülmektedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne bağlı Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illerinde pamuk ekim alanlarında bulunan yaprakpiresi türleri ve avcı böcek türleri, 2021 ve 2022 yılında pamukların ekiminden hasadına kadar olan sürede haftalık yapılan sürveyler ile belirlenmiştir. Bu illerde yaprakpirelerinin popülasyon takibi her iki yıl da gözle kontrol, sarı yapışkan tuzak ve atrap sallama metotları haftalık sayımlarda kullanılmıştır. Ayrıca, alternatif mücadele olanaklarının araştırılması için Diyarbakır'ın Sur ve Çınar ilçelerindeki belirlenen pamuk üretim alanında söz konusu zararlıya karşı kimyasal mücadele dışında alternatif olabilecek bazı bitkisel kökenli (Melia azedarach L., azadirachtin ve soğan ekstraktı) ekstraktların etkisi araştırılmıştır. Çalışma sonucunda; Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illerinde survey yapılan pamuk alanlarında Cicadellidae familyasına ait 6 tür teşhisi yapılmıştır. Bunlar; Asymmetrasca decedens (Paoli, 1932), Empoasca decipiens Paoli, 1930, Recilia schimidtgeni (Wagner 1939), Neoaliturus fenestratus (Herrich-Schaffer, 1834), Zyginidia scutellaris (Herrich-Schaffer,1838) ve Psammotettix striatus (Linnaeus, 1758) türleridir. Avcı türlerden ise 5 familyaya ait olan 14 faklı tür teşhisi yapılmıştır. Bunlardan Coccinellidae familyasına bağlı; Stethorus gilvifrons (Mulsant, 1850), Oenopia conglobata (Linnaeus, 1758), Propylaea quatuordecimpunctata (Linnaeus, 1758), Hippodamia variegata (Goeze, 1777), Coccinella septempunctata (Linnaeus, 1758), Scymnus rubromaculatus (Goeze, 1778) türleri, Miradae familyasına ait Deraeocoris serenus (Douglas and Scott, 1868), Lygidae familyasından Geocoris erythrocephalus (Lepeletier and Serville,1825), Geocoris megacephalus (Rossi, 1970), Geocoris punctipes (Say, 1831), Geocoris pallidipennis (Costa, 1843), Geocoris putonianus (Bergroth, 1892) türleri ile birlikte Nabidae familyasından Nabis pseudoferus orientarius Remane, 1963, Nabis punctatus Costa, 1843 türleri belirlenmiştir. Neuroptera takımı Chrysopidae familyasından Chrysoperla carnea (Stephens, 1836) türü teşhis edilmiştir. Popülasyon takibinin pamuk ekiminden itibaren yapıldığı 2021 ve 2022 yıllarında Diyarbakır ili Sur, Bismil ve Ergani ilçelerindeki pamuk yetiştirilen alanlarda yaprakpirelerine ait popülasyonun temmuz ayında artmaya başlayarak ağustos ve eylül aylarında en yüksek seviyelere ulaştığı belirlenmiştir. Ayrıca, alternatif mücadele olanaklarının belirlenmesi amacıyla yürütülen çalışmalarda azadirachtin ekstraktının %39-45 oranında yaprakpiresine karşı en iyi sonucu gösterdiği ve acetamiprid aktifli preparatın azadirachtinin etkisinden sonraki etkili sonucu vererek ikinci sırada yer almıştır. Uygulanan diğer Melia azedarach ve soğan ekstraktı (Allium cepa L.)'nın birbirine benzer etki gösterdiği gözlemlenirken, tüylü BA 400 çeşidinin yaprakpirelerine karşı alternatif olabilecek en az etki değerine sahip uygulama olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Cicadellidae, Predatör böcekler, Popülasyon gelişimi, Bitki ekstraktı, Pamuk