Güneydoğu Anadolu Bölgesi pamuk üretim alanlarında Geocoris spp. (Hemiptera: Geocoridae) türlerinin tespiti ile önemli türün laboratuvar koşullarında biyolojik parametreleri ve yaygın kullanılan insektisitlerin yan etkilerinin belirlenmesi

Pamuk, yaygın kullanımı ve yetiştirildiği ülkelerde iş olanağı sağlaması nedeniyle küresel ekonomide oldukça önemli bir üründür. Bu çalışmada, Diyarbakır, Şanlıurfa ve Mardin illeri pamuk tarlalarında Geocoris türlerinin tespiti, popülasyon değişimi, önemli türün biyolojik parametreleri ve yaygın kullanılan insektisitlerin yan etkilerinin ortaya çıkarılması amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada aynı illerde 2021 ve 2022 yılları arasında iki haftalık aralıklarla gerçekleştirilen arazi sürveylerinde Geocoris türleri ve bu türlerin kontrollü alanlarda popülasyon değişimi belirlenmiştir. Laboratuvar koşullarında tesadüf parselleri deneme desenine göre, tarla koşullarında ise tesadüf blokları deneme desenine dört tekerrürlü olarak yan etki çalışmaları yürütülmüştür. Çalışma sonucunda, Geocoris spp. pamuk üretim sezonu boyunca görülmekle beraber Şanlıurfa ve Mardin illerinde genel olarak Geocoris spp. popülasyonu yüksek düzeyde seyretmiştir. Bu türler arasında Geocoris megacephalus (Hemiptera: Geocoridae) yaygın tür olarak belirlenmiştir. Yaygın kullanılan insektisitlerin yan etkileri konusunda yürütülen tarla denemelerinin 3., 7. ve 10. gün sayımlarında acetamiprid ve dimethoate en yüksek yüzde etki değerini göstermiştir. Laboratuvar koşullarında yapılan çalışmalarda; G. megacephalus'un ortalama yumurta açılma süresi 6.85 gün, ortalama ergin öncesi gelişme süresi 26.98 gün ve ergin ömrü ise ortalama 32.5 gün olarak tespit edilmiştir. G. megacephalus'un ortalama preovipozisyon, ovipozisyon ve postovipozisyon süreleri sırasıyla 4.6, 17.9 ve 4.3 gün olarak belirlenmiştir. Bir dişi ömrü boyunca ortalama 71.25 adet yumurta bırakırken kalıtsal üreme yeteneği (rm) 0.06, artış oranı sınırı (λ) 1.06, net üreme oranı (R0) 14.25 ve ortalama döl süresi (To) 39.55 olarak belirlenmiştir. Laboratuvar ortamında nimf ve erginlere yönelik yürütülen yan etki çalışmalarında; besine insektisit uygulama, doğrudan insektisit uygulama ve kuru film kalıntı yöntemlerinde dimethoate'ın uygulama dozu % 100, etki göstermiştir. Doğrudan insektisit uygulama yönteminde ise emamectin benzoate ve sulfoxaflor % 30-90 arasında etki göstermiştir. Yüzde etki ve ölü nimf oranına göre doğrudan insektisit uygulama ve kuru film kalıntı yöntemlerinde dimethoate yüksek etki göstererek zararlı, besine insektisit uygulama yönteminde ise emamectin benzoate ve chlorantraniliprole yüksek etki göstererek orta derecede zararlı olarak tespit edilmiştir. G. megacephalus'un erginleri üzerine yüzde etki ve ölü ergin oranına göre besine insektisit uygulama, doğrudan insektisit uygulama ve kuru film kalıntı yöntemlerinde sulfoxaflor ve dimethoate'ın yüksek etki göstererek orta derecede zararlı olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Geocoris megacephalus, Yan etki, Yaşam tablosu, Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye