İlaç uygulama hataları ve hataların raporlanmasına ilişkin hemşirelerin tutumlarının incelenmesi

Sağlık hizmetleri içinde yapılan hatalar, hem hastalar hem de sağlık çalışanları için istenmeyen etkilere sahip bir durum olarak ortaya çıkmaktadır. Tıbbi tedavinin vazgeçilmez bir parçası olan ilaç uygulamaları hemşirelerin en temel ve en yaygın işlevleri arasında yer almaktadır. Hemşirelik Yönetmeliği'nin eklerinden Ek-2 de ilaç uygulamalarının hekim direktifleri ile hemşireler tarafından yapılması gerektiği açıkça belirtilmektedir. Sağlık hizmetlerinde hemşirelik uygulamalarında ilaç uygulama hataları sık rastlanan tıbbi hatalar içinde yer almaktadır. Yapılan araştırmalar ilaç hatalarının büyük bir kısmının önlenebilir olduğunu göstermektedir. Sağlık çalışanının hasta güvenliği konusunda yeterli farkındalığının olmaması ve olayların raporlanmaması aynı hatalar sistem içinde oluşmaya devam etmekte ve gizli kalmaktadır. Bunun sonucu olarak da hataları önleme ve düzeltme yoluna gidilmekte zorlanılmaktadır.AmaçBu çalışmada, hastanelerde hemşirelik bakımı verilen alanlarda çalışan hemşirelerin görüşlerine başvurularak, ilaç hatalarının tipleri ve hataların raporlanmamasının nedenleri belirlenmeye çalışılacaktır. Ayrıca ilaç hatası senaryolarını içeren sorulara hemşirelerin verdikleri cevaplarla, hata yaptıklarında nasıl bir tutum sergiledikleri değerlendirilecektir.YöntemAraştırma, İzmir ili Konak ilçesine bağlı bulunan eğitim ve araştırma hastanelerinden; Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Dr. Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Ege Kadın Doğum Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde hasta bakımında bire bir görevli ve ilaç uygulaması yapan hemşirelerin katılımı ile yapılmıştır. Araştırmanın yapıldığı dönemde ulaşılabilen 737 personele anket verilmiştir. Anketlerin 324 tanesi geri dönmüştür. Tamamlanmamış 12 anket analiz dışı bırakılmıştır. Toplamda 312 anket analiz edilmiştir. Anket oluşturulurken Wakefield ve ark.(1998) tarafından oluşturulmuş `' İlaç Uygulama Hata Anket'' inden (MAE survey- medication administration error survey) ve Osborne ve ark.(1999)'larının `hemşirelerin ilaç hatalarına bakışı' isimli çalışmasında kullandıkları Modified Gladstone Ölçeği'nden yararlanılmıştır. Araştırmada kullanılacak anketin ilk bölümünde ilaç hatalarının tipleri, ikinci bölümündeilaç hatası senaryoları karşısında hemşirelerin tutumları, üçüncü bölümde hataların raporlanmamasının nedenleri ölçülmektedir. Son bölümde de demografik değişkenlere yer verilmektedir. Anketin içsel geçerliliği, uzman görüşleri ve literatür taramaları ile sağlanmıştır. Güvenilirlik, Cronbach alpha katsayısı ile ölçülmüştür. Elde edilen veriler SPSS 16.0(Statistical Programme for Social Sciences) programı kullanılarak analiz edilmiştir.Bulgular: İV (İntravenöz) ve İV olmayan ilaç hatalarının yüksek oranda oluştuğu, hemşirelerin farklı hata tiplerinde değişen oranlarda hata yaptıkları ortaya çıkmıştır. Ayrıca ilaç hataları ile ilgili örnek senaryoların genellikle hata olarak algılanmadığı görülmektedir. Hemşirelerin, ilaç hatalarının raporlanması durumunda suçlanacaklarını düşündükleri, hekim, hasta, hasta yakını, yönetim ve ekip arkadaşlarının tepkilerinden korktukları ayrıca yönetimden bekledikleri desteği görmedikleri belirlenmiştir. Elde edilen veriler bu kurumlarda güvenlik kültürünün gelişmediğini açıkça göstermektedir.Sonuç: İlaç hataları hasta güvenliğini etkileyen en yaygın ve hastaların tedavileri sırasında en sık karşılaştığı hata grubudur. Kurumlarda öncelikle orta ve üst düzey yöneticilerin hasta bakımında aktif rol alan tüm çalışanları hata raporlamanın, sistemin iyileşmesi ve güvenliğinin sağlanmasında ilk adım olduğu konusunda bilinçlendirmesi gerekmektedir.Anahtar sözcükler: ilaç hataları, raporlama, hemşire