İlkokul fen bilimleri öğretim programı, ders kitabı ve öğrenci kazanımlarının bilimsel süreç becerileri bakımından değerlendirilmesi

İnsanoğlunun doğayı merakı bilimi ortaya çıkarmıştır. Toplumların gelişip ilerleyebilmesi için bilimi her alanda kullanabilmeleri gereklidir. Bu nedenle bireylerin bilim ile çok küçük yaşlarda tanışmaları sağlanmalı, okullarda ise ilköğretimin başından itibaren fen bilimleri dersi aracılığıyla öğrencilere bilimsel çalışmalar yaptırılarak bilim için gerekli olan bilimsel beceriler kazandırılmaya çalışılmalıdır. Bilimsel becerileri kazanmış bir birey karşılaştıkları problemler ile fen konuları arasında bağlantı kurabilecek, problemlerin çözümünde bilimsel yöntemleri kullanabilecektir. Bu nedenle araştırmada ilkokul fen bilimleri öğretim programı, ders kitabı ve öğrenci kazanımlarının bilimsel süreç becerileri açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2017-2018 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde Aksaray İli ilkokullarında öğrenim gören 1133 4. sınıf öğrencisi (540 kız, 593 erkek) ile 31 ilkokul 4. sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada kullanılan karma yöntem araştırma desenlerinden iç içe karma desende; sınıf öğretmenlerinin bilimsel süreç becerileri hakkındaki düşünceleri durum çalışması yöntemi ile; öğrencilerin bilimsel süreç becerilerinin karşılaştırılması açısından tarama yöntemi ile, fen bilimleri dersi öğretim programı ve ders kitabının bilimsel süreç becerileri ise doküman analizi ile incelenmiştir. Araştırmanın yazılı dokümanlarının incelenebilmesi için Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan "ilkokul 4. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı" ve "İlkokul 4. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı" kullanılmıştır. Öğrenci beceri düzeylerinin belirlenebilmesi için araştırmacı tarafından hazırlanan "Araştırma Formu", Smith ve Welliver (1994) tarafından geliştirilmiş ve Başdağ ve Güneş (2006) tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Bilimsel Süreç Değerlendirme Testi" kullanılmış, öğretmenlerin bilimsel süreç becerileri hakkındaki görüşlerinin belirlenebilmesi için "Öğretmen Görüşme Formu" kullanılmıştır. Bilimsel süreç değerlendirme testi 40 sorudan oluşmakta ve 13 bilimsel süreç becerisini ölçmekte olup testin güvenirlik katsayısı 0,81 olarak belirlenmiştir. Öğretmen görüşme formu ise araştırmacı tarafından uzman görüşü alınarak hazırlanan, on dört yarı yapılandırılmış sorudan oluşmaktadır. Yapılan incelemeler sonucunda fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımları ve ders kitabı etkinliklerinin bilimsel süreç becerilerini kapsama düzeyinin düşük olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar öğrenciler açısından incelendiğinde öğrencilerin bilimsel süreç becerilerinin orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Programda ve ders kitabında birleştirilmiş bilimsel süreç becerileri kazanımına daha fazla ağırlık verilmesine rağmen öğrencilerin temel bilimsel süreç beceri düzeyleri daha yüksek bulunmuştur. Kız öğrencilerin, erkek öğrencilere göre bilimsel süreç becerilerini kullanmada daha başarılı oldukları belirlenmiştir. Sonuçlar öğretmenler açısından incelendiğinde öğretmenlerin bilimsel süreç becerileri bilgisinin yeterli olmadığı görülmüştür. Öğrencilerin bilimsel süreç becerilerini kazanmaları için fen bilimleri eğitim programı ile ders kitabının bilimsel süreç becerilerini daha fazla kapsayıcı şekilde hazırlanması ve öğretmenlerin de bilimsel süreç becerileri konusunda eksikliklerinin tamamlanması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Bilimsel süreç becerisi, Program değerlendirme, Fen bilimleri