İlkokul öğretmenlerinde kontrol odağı ve öğrencilerinin kontrol odağının oluşumuna etkileri

ÖZET Bu çalışmada ilkokul öğretmenlerinin bireysel, mesleki ve sosyo-ekonomik bazı özellikleri ile kontrol odağı düzeyleri arasındaki ilişkiler ve öğretmenlerin iç ya da dış kontrollü olmalarının öğrencilerinin kontrol odağı düzeyi üzerindeki etkileri incelenmektedir. Çalışmanın uygulaması 1993/1994 öğretim yılında İzmir il ve ilçe merkezlerinde görev yapan 586 ilkokul öğretmeni ile 491 öğrencide yapılmıştır. Veri toplama araçları olarak Rotter iç-dış kontrol odağı ölçeği ve Nowicki- Strickland çocuklar için kontrol odağı ölçeği ile bireysel durum formları kullanılmıştır. Kontrol odağı kavramı ikinci bölümde tanımlanarak, kavramsal açıklamalarla, ilgili araştırma ve çalışmalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde araştırma evreni, örneklem ve veri toplama araçları ile ilgili açıklamalar yapılmıştır. Araştırmada izlenen işlem yolu ve verilerin analizleride bu bölümde yer almıştır. Veri analizlerinde "t" testi, tek yönlü varyans analizi ve ileri düzeyde anlamlılık testlerinden "LSD =Least Significiant Difference" testi lcuuanılmıştır. Buna göre elde edilen bulgular aşağıdaki şekilde özetlenebilir. 1. Öğretmenlerde kontrol odağı düzeyleri cinsiyet, en uzun süre yaşanılan yer, medeni durum, babanın öğrenim durumu, baba mesleği, ortaöğreniminde nerede yaşadığı, mesleğin yıpratıcılığına ilişkin değerlendirmeleri ve mesleki geleceklerine ilişkin düşüncelerine göre önemli düzeyde farklılaşmaktadır. 2. Öğretmenlerin uç boyutlarda iç ya da dış kontrollü olmaları öğrencilerinin kontrol odağının yönelimini aynı yönde etkilemektedir. 3. Araştırmada ayrıca ele alınan öğrenci kontrol odağı düzeyinin yaş, cinsiyet, kardeş sayısı ve sıralanımı, baba öğrenim durumu, baba mesleği, anne öğrenim durumu ve anne mesleğine göre önemli düzeyde farklılaştığı ortaya konmaktadır. İncelenen diğer değişkenlerin kontrol odağı üzerinde etkili olmadığı bulunmuştur. Araştırmadan elde edilen bilgilerin öğretmen, öğrenci yetiştirilmesi, rehberlik ve psikolojik danışma alanlarında kullanılması ve yeni araştırmalar yapılması önerilmektedir. n