İlkokullarda akran zorbalığını önleme stratejileri ve karşılaşılan güçlüklere ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri

Bu araştırmanın amacı; akran zorbalığını önlemede öğretmenlerin kullandıkları stratejilere ve karşılaşılan güçlüklere ilişkin ilkokul dördüncü sınıf öğretmen ve öğrencilerinin görüşlerinin incelenmesidir. Bu ana amaca istinaden alt amaçlar belirlenmiştir. Araştırma nitel araştırma modellerinden durum araştırma deseni kullanılarak yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu 2018-2019 eğitim öğretim yılı, 1. döneminde Adana iline bağlı merkezi ilçelerde (Çukurova, Sarıçam, Seyhan ve Yüreğir) yer alan merkez ve köy ilkokullarında görev yapan 102 dördüncü öğretmeni ve 119 dördüncü sınıf öğrencisinden oluşmakta olup çalışma grubunun belirlenmesinde sistematik örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada, öğrencilerin zorba ve kurban olma durumlarının belirlenmesi için "Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği", öğretmenlere ait kişisel özelliklerin belirlenmesi için "Kişisel Bilgi Formu", öğretmenlerin akran zorbalığını önlemede kullandıkları stratejileri belirlemeye ve akran zorbalığını önlemde karşılaştıkları güçlükleri belirlemeye ilişkin "İlkokullarda Akran Zorbalığını Önleme Stratejileri ve Karşılaşılan Güçlükleri Belirleme Anketi" ve öğrencilerin öğretmenlerinin uyguladıkları akran zorbalığını önleme stratejilerine ilişkin görüşlerine ulaşmak için "Öğretmenlerin Akran Zorbalığını Önleme Stratejileri Hakkında Öğrenci Görüşleri Anketi" kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel ve içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bulgulardan elde edilen sonuçlar incelendiğinde; öğretmenlere ait bulgulardan, öğretmenlerin zorbalığı önlemede kullandığı stratejiler incelendiğinde cevap olarak en fazla "uyarırım" cevabını verdiği, bunun yanında çoğunluk olarak "öğrencimi doğru davranışa yönlendiririm", "okul ile ailenin işbirliği içinde olmasını sağlama", "aileye bu konuda bilgilendirme yapma", "öğrencilerinin empati kurmasını sağlama", "yaptığı davranışın sebebini araştırma" gibi yöntemler kullandıkları ve öğrencinin başkasının eşyasına zarar verdiğinde, öğrencinin zararı karşılamasını sağladığı belirlenmiştir. Öğretmenlerin akran zorbalığını önlemede ne gibi güçlüklerle karşı karşıya kaldıklarını sorusuna verilen cevaplar incelendiğinde, öğretmenlerin "ailenin bu durumu kabullenmemesinin" cevabını en fazla verdikleri, bu sonuca yakın olarak "ailenin akran zorbalığını önlemede öğretmene destek vermediğini" ve "çocuğun şiddet görmenin normal olduğunu benimsemesi", "davranışın süreklilik göstermesi", "velinin ilgisizliği" sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak, öğrencilerin akran zorbalığı davranışları karşısında öğretmeniniz ne yapıyor sorusundan en fazla "öğretmenimiz sözel olarak şiddet uyguluyor" anlamına gelen cevaplar verdikleri, bazı durumlarda ise "uyarırım" ve "tepkisiz kalmayı tercih ederim" sonucuna, öğretmeninizin ne yapmasını istersiniz sorusuna ise öğrencilerin çoğunluğunun "öğretmenimizin yaptığı doğru", yani sözle olarak şiddet uygulamasını isterim cevapları verildiği ve "birbirinizin hoşuna gitmeyen cümleler söylediğinizde", "birbirinize diğer arkadaşlarınız ile arkadaşlık ilişkisi kurmada engel olduğunuzda", "birbirinizi arkadaş gruplarına alamayarak yalnız bıraktığınızda" ve "birbirinizin eşyalarını, parasını zorla aldığınızda" sorularına öğrencilerin, öğretmenim "bu duruma tepkisiz kalsın" cevabını en fazla verdikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Akran Zorbalığı, Sınıf Öğretmeni, Zorbalığı Önleme, Kurban