İşgören sessizliğinin kavramsal yapısına yönelik keşifsel bir inceleme

İşgörenler sahip oldukları bilgi ve farklı bakış açılarıyla yönetimsel kademelere destek yönünden hem değerli hem de ucuz bir kaynaktır. Çünkü çeşitli uzmanlıklara sahip olan işgörenler, örgüt içinde ve dışında gerçekte neler olduğuna dair farkındalık yaratan en önemli bilgi kaynaklarıdır. Ancak bu bilgilere sahip olan işgörenlerin çeşitli nedenlere dayalı olarak sessizleştikleri akademik araştırmalara son dönemlerde sıklıkla konu olmaktadır. Örgütlerde oldukça yaygın görünen bu olgu, kavramsal düzeyde İşgören Sessizliği/Örgütsel Sessizlik olarak ifade edilmektedir. İşgören Sessizliği/Örgütsel Sessizlik, genel olarak işgörenler tarafından bilginin amaçlı ve bilinçli bir biçimde gerekli ve/veya ilgili yerlere aktarılmaması olarak tanımlanmaktadır. Çalışmada örgütler açısından yaşamsal olan insan kaynağının hangi nedenlere bağlı olarak ne şekilde sessizleştikleri sorusuna yanıt aranmaktadır. Dolayısıyla bu çalışmada, işgörenlerin deneyimlemiş oldukları sessizlik olgusunu oluşturan faktörlerin keşifsel yöntemle ortaya çıkarılması ve betimleyici bir bakış açısıyla kavramsal olarak modellenmesi amaçlanmıştır. Araştırma örneklemini, Türkiye' de faaliyette bulunan farklı türden örgütler içerisinde (özel sektör, kamu sektörü, yerel örgütler, sivil toplum örgütleri, siyasi örgütler) değişik kademelerde görev alan bireyler oluşturmaktadır. Nitel bir yaklaşımla tasarımlanan araştırmada veri toplama tekniği olarak, Alan Araştırması Yöntemi içerisinde değerlendirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme ve odak grup veri toplama teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler nitel içerik analizine tabi tutularak tematik olarak kodlanmıştır. Daha sonra kodlananmış olan bu veriler sınıflandırılarak belirli temalar altında toplanmıştır. Araştırma bulgularına dayalı olarak işgörenlerin sessizleşmelerine neden olan faktörler temel iki tema altında kodlanmıştır. Bunlar örgüt içi ortamsal faktörler ve kişisel faktörlerdir. Örgüt içi ortamsal faktörlere bağlı olarak işgörenler en fazla yönetsel uygulama ve tutumlardan etkilenmektedirler. Yine aynı bağlam içerisinde değerlendirilen örgüt yapı ve özellikleri temelde yapısal sessizliğe vurgu yaparken, işgöreni daha çok düşünsel temelde sessizleştirmektedir. Kişisel faktörler bağlamında ise, işgörenler, bir kısım kişisel ve demografik özelliklerinden kaynaklı olarak sessiz kalmaktadırlar. Bu çalışmanın temel yönelimlerinden birini de kavramsallaştırma çabası oluşturmaktadır. Bu bağlamda işgören sessizliği ve örgütsel sessizlik kavramlarını ayrımlaştırmaya ve kavram karmaşasını ortadan kaldırmaya yönelik emik bağlam içerisinde yeni tanımlar geliştirilmiştir. Bu araştırma sonuçları içerisinde "işgören sessizliği" kavramının yerine "davranışsal sessizlik" kavramı tercih edilmiş ve Davranışsal Sessizlik ve Örgütsel Sessizlik kavramlarının farklılıkları irdelenmiştir. Ayrıca Davranışsal sessizlik ve Örgütsel Sessizlik olgularının alt boyutları araştırma bulgularına bağlı olarak belirlenmiş ve tanımları yapılmıştır. Bu kısımda ayrıca sessizlik formlarına ilişkin bir sınıflandırma ve kavramsallaştırmaya yönelik bir araştırma sonuç modeli oluşturulmuştur.