İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Anadolu kulüpleri ve faaliyetleri

Meşrutiyet'in ikinci kez ilanı, o devrin ifadesiyle hürriyetin ilanı yurdun her tarafında bütün Osmanlılar tarafından sevinç ve coşkuyla karşılanmıştır. İttihatçılar ise sorunların çözüleceğine, devletin dağılmaktan kurtulacağına inanmışlardır. Fakat Osmanlı toplumu bu idare tarzıyla daha önceden tanışmasına rağmen rejim hakkında henüz yeterli bilgi ve donanıma sahip değildi. Bu sebeple Meşrutiyet'in ilanında etkili olan Cemiyet ile halkın Meşrutiyet'ten, bu idare tarzından beklentisi farklı olmuştur. Bu farklılık Cemiyet'e yeni ödevler yüklemiş veya Cemiyet bu noktada kendisini sorumlu tutmuştur. Kendilerini hürriyetin bayraktarı gören İttihatçılar, toplumu Meşruti rejime uygun olarak eğitmeyi amaç edinmişlerdir. Cemiyet, halkın eğitim seviyesinin yükseltilerek aydınlatılması amacına yönelik Anadolu'nun her tarafında kulüpler kurmaya başlamıştır. Kulüpler çeşitli faaliyetlerde bulunarak İttihat ve Terakki'nin toplumda kök salmasına, taban oluşturmasına gayret etmişlerdir. 1918'de İttihat ve Terakki son kongresinde kendini feshederek Teceddüt Fırkasına dönüşmüş böylece kulüplerin bir kısmı bu dönüşüme uğrarken bir kısmı da kapanmaya yüz tutmuştur. Nitekim kısa bir süre sonra da Meclis-i Vükelanın 1 Şubat 1919'da aldığı karar doğrultusunda İttihat ve Terakki'nin merkezde ve vilayetlerde bulunan kulüpleri kapatılmaya, eşyaları ile menkul ve gayrimenkul varlıklarına el konulmaya başlanmıştır.