Karl Marx ve Georg Simmel'in sosyal teorilerinin ontolojik, epistemolojik, teorik ve metodolojik temellerde karşılaştırmalı bir analizi

Bu çalışmada tarihsel ve ilişkisel bir teorik yaklaşımla, çağdaş sosyal teorideki tartışmalardan hareketle klâsiklere odaklanarak, Marx ve Simmel'in sosyal teorileri karşılaştırmalı olarak analiz edilecektir. Burada klâsiklere dönüş gerçekleştirilmesinin nedeni, hem çağdaş sosyal teorinin tarihsellik gibi klâsik anlayışlardan beslenmiş olması nedeniyle klâsiklerin okunmasıyla daha iyi anlaşılabileceğini hem de onun ortaya koyduğu ilişkisellik gibi anlayışlarla klâsiklerin yeniden okunması gerektiğini düşünmemizdir. Günümüzde doğrudan bu iki düşünüre odaklanan, onların çalışmalarının ontolojik, epistemolojik, teorik ve metodolojik yönlerden kapsamlı bir karşılaştırmasına rastlanamamış olması bu çalışmayı önemli kılmaktadır. Ancak bu eksiklik aynı zamanda bu çalışmanın zorluklarından birini de oluşturmuştur. Kavramlar arası ilişkiler üzerine inşa edilen sosyal teorinin merkezî problemi geçmişte de günümüzde de "karşıtlar arasındaki ilişkinin nasıl ele alınacağı" olmuştur. Ancak tözcülük ve şeyleştirme eleştirilerinin günümüzde geldiği aşamada şeylerin ele alınışında yaşanan değişim, bu ilişkinin nasıl analiz edildiğini temelden farklılaştırmıştır. Bu değişim şeylerin artık sabit ve durağan birer töz olarak ele alınmaması ve ilişkilerin çok-yönlü ve çok-boyutlu olarak ele alınması yönünde gerçekleşmiştir. Ancak bu eleştirileri yöneltenler düaliteleri aşma girişimlerinde giderek daha çok Marx ve Simmel'in teorilerine dönmektedirler. Çünkü, onların çalışmaları, kendi dönemlerindeki hâkim paradigmanın aksine, bu eğilimi yansıtmaktadır. Bu çalışmada, sosyal teoride süregelen karşıtlıklar arasındaki ilişkinin nasıl ele alınacağı temel probleminden hareketle, Marx ve Simmel'in sosyal teorilerinin ontolojik, epistemolojik, teorik ve metodolojik temellerde karşılaştırmalı analizinin gerçekleştirilmesiyle, bu düşünürlerle çağdaş sosyal teori arasındaki bağlantıyı sağlayan, onların teorilerinin bu niteliklere sahip olmasına sebep olan şeyin "tarihsel ve ilişkisel diyalektik" olduğunun ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın temel iddiası, Marx ve Simmel'in kendilerine özgü bir tarihsel ve ilişkisel diyalektik yaklaşıma sahip oldukları ve bu yaklaşımdan hareketle her iki düşünürün de sosyal dünyayı kendi tarihsel ve ilişkisel diyalektik yöntemleriyle analiz ettikleridir. Bu iddiayı temellendirebilmek için, Marx'ın tarihsel diyalektiğe sahip oluşu kendi açıklamalarına ve çalışmalarına dayandırılarak gösterilmekle birlikte, onun diyalektiğinin aynı zamanda ilişkisel oluşu günümüzdeki ilişkiselcilik tartışmalarından hareketle konumlandırılacaktır. Bununla birlikte, günümüzde Simmel'in ilişkisel bir anlayışa sahip olduğu konusunda hem fikir olunsa da, diyalektik bir düşünür olduğu konusundaki tartışma sürmektedir. George Ritzer, Henry Schermer, David Jary, Levis A. Coser vb.'nin Simmel'in de diyalektik bir düşünür olduğuna yönelik görüşlerinden hareketle, onun "ilişkisel bir diyalektiğe" sahip olduğu gösterilecek, fakat diyalektiğinin aynı zamanda tarihsel oluşu çalışmaları incelenerek ve Marx'ınkilerle karşılaştırılarak ortaya koyulacaktır.