Kaygusuz Abdal(Hayatı,eserleri ve düşünceleri)

Osmanlı erken döneminde sosyo-dini yaşamda faaliyet gösteren zümrelere dair önemli bilgiler aktaran Aşıkpâşazade, Abdalân-ı Rum adında bir gruptan bahsetmiştir. Anadolu abdalları olarak da zikredilen bu zümre "baba, abdal, şeyh" ünvanlı dervişlerden oluşmaktadır. Bu zümreye tabi olan dervişler toplumda önemli görevler üstlenmiştir. Bu görevleri iki kısma ayırmak mümkündür. Bir kısmı gazi-derviş kimliği ile savaşlara katılırken bir kısmı da sufi-şair kimliği ile tekke adı verilen mekanlarda ilmi faaliyetlerde bulunarak yaşadıkları dönemin düşünce hayatına katkıda bulunmuştur. Nitekim, Abdalân-ı Rum zümresinin temsilcileri olan Abdal Musa ve müridi Kaygusuz Abdal'ın dervişliği de bu minval üzerine kuruludur. Bu çalışma, XIV. yüzyılın ortaları ve XV. yüzyılın ilk yarısında yaşadığı tahmin edilen Kalenderî dervişi Kaygusuz Abdal'ı konu edinmektedir. Hayatına dair bilgiler, Abdal Mûsa Velâyetmesi ve vefat ettikten sonra kaleme alınan Menâkıbnâme'ye dayanmaktadır. Menâkıbnâme'ye göre, Kaygusuz Abdal nüfusunun çoğunluğu Türkmenlerden oluşan Teke Bölgesi'ne bağlı Alâiye kentinde doğmuştur. Henüz genç sayılabilecek bir yaşta Elmalı'nın Tekke Köyü'nde dergâhı bulunan gazi-derviş Abdal Musa'ya mürid olmuştur. Tasavvufi eğitimi Elmalı dergâhında tamamlayan Kaygusuz Abdal, ömrünün neredeyse tamamını Kalenderî yaşam tarzı ve ritüellerine bağlı olarak geçirmiştir. Bu Kalenderî dervişi, mürşidi Abdal Musa'nın öğretilerini Anadolu, Rumeli ve Mısır'a kadar yaymıştır. Asıl ününe ise Mısır'da açtığı Kasru'l- Aynî dergâhı ve kaleme aldığı eserler sayesinde kavuşmuştur. Kaygusuz Abdal'ın bu dergâh vasıtasıyla Abdal Musa'nın öğretilerini yayması onu Bektaşi geleneği içerisinde önemli bir konuma yükseltmiştir. Nitekim, Kaygusuz Abdal'ın düşünceleri Bektaşi dervişleri ve şairleri tarafından benimsenmiş böylece o popüler bir sima haline gelmiştir. Öyleki, dervişin vefatından sonraki dönemde isminin Bektaşi tarikatı içinde zikredilmesi onun Kalender meşrep bir hüviyete sahip olduğu gerçeğini gölgede bırakmıştır. Kaygusuz Abdal, ilahi aşk, vahdet-ı vücud, nefis terbiyesi, Hz. Peygamber ve Ehlibeyt sevgisini konu alan manzum ve mensur tarzda eserler kaleme almıştır. Kaygusuz Abdal'ın vefatından sonra şiirleri üç yüze yakın şiiri Divân çatısı altında toplanmıştır. Dervişin kaleme aldığı diğer eserler, Budalanâme, Kitab-ı Miğlate, Risâle-i Kaygusuz Abdal, Vücudnâme, Saraynâme, Dilgüşâ ve Mesnevîler (Mesnevî-i Baba Kaygusuz, Mesnevî-i Sâni, Mesnevî-i Sâlis)'dir.