Kırsal mimarinin dönüşümü: Şükürlü Köyü, Diyarbakır

Yerel mimarlık, geçmişten günümüze aktarılan yaşam tarzının bir yansıması olarak yapı kültürünün ve zamanla onun değişimlerinin fiziksel biçimleridir. Yerel mimarinin özgünlüğünü taşıyan kırsal mimari ise hem çevresel özelliklere göre biçimlenmesi hem de mekân tipolojisi bakımından Anadolu'nun binlerce yıllık mekânsal özelliklerini bünyesinde taşıyan yapılı çevrelerdir. Yöreye özgü olan kırsal mimarinin oluşmasında kullanıcı, hem yapı malzemesinin hazırlanması hem de yapım tekniğinin uygulanması bakımından bina üretimine doğrudan katılmaktadır. Bu nedenle kültürel geleneklerin bina biçimlendirmesine etkisi oldukça fazladır. Bu çalışmada, Diyarbakır'ın kırsal mimarisinin özgün örneklerinden olan Şükürlü Köyü'nün yapılı çevresi incelenmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, bu köydeki kırsal mimarinin hem mekânsal hem de üretim tekniği bakımından ayırt edici özelliklerini ortaya çıkarmaktır. Bu bağlamda yapılı çevredeki eski (kerpiç) ve yeni konutların planları ölçekli olarak çıkarılmıştır. Bu binalar mekânsal ve yapım tekniği bakımından incelenmiştir. Ayrıca yeni üretilen konutlar da eskinin yapılı çevreleri (mekânsal, kullanılan yapı malzemesi ve yapım tekniği) ile karşılaştırılmıştır. Yapılı çevrenin sakinleri ile yapılan görüşmelerle, eski (kerpiç) ve yeni yapılı çevreler hakkındaki kullanıcı değerlendirmeleri elde edilmiştir. Yeni binalarla karşılaştırıldığında, kerpiç binaların üretimlerinin kolay, maliyetlerinin daha düşük, içinde yaşamak için yazın serin, kışın sıcak ve daha sağlıklı yaşam alanları oldukları kullanıcı değerlendirmeleri arasında yer almaktadır. Ancak mekânsal boyutlarındaki yetersizlik ve daha da önemlisi her yıl onların bakımlarının yapılmasındaki zorunluluk, bu binalarda yaşamayı zorlaştıran nedenler olarak belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Kırsal Mimari, Kerpiç, Sürdürülebilir Yapı, Şükürlü Köyü, Mekân Tipolojisi