Kurbani hikâyesi üzerinde bir inceleme

Halk hikâyeleri konu, şekil ve söyleyiş bakımından farklı bir türdür. 15. yüzyıldan sonra destan söyleyen ozanlar, yerini halk hikâyesi anlatan âşıklara bırakmıştır. Halk hikâyeleri destan geleneğinin konu ve şekil bakımından değişikliklere uğramasıyla oluşmuştur ve Türklere özgü bir anlatım şekliyle söylenmiştir. Tezimizin inceleme konusunu oluşturan Kurbani Hikâyesi?nin musannifi Kurbani, 15. ? 16. asırlar arasında yaşamış Azerbaycan?ın ünlü âşıklarındandır. Döneminin diğer şâirleri içinden çıkarak Azerbaycan klasik âşık sanatının temelini atan Kurbani, neredeyse bütün türlerde oldukça güzel örnekler vermiştir. Âşıklar için zor bir tür olan divanîler de Azerbaycan?da ilk kez Kurbani tarafından oluşturulmuştur. Kurbani Hikâyesi?ni derleyen Âşık Lütfi ise 1930 ? 2002 yılları arasında yaşamış Karslı bir âşıktır. Çocukluğundan itibaren şiir söylemeye, yazmaya başlayan Lütfi Aydın?ın pek çok şiiri ?Kars Eli? ve ?İstanbul? dergilerinde yayınlanmıştır. Âşık Lütfi yaklaşık olarak on beş hikâye bildiğini ve bunlardan bazılarının kendi tasnifi olduğunu söylemiştir. Çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. Âşık Kurbani ile Âşık Lutfi?nin hayatları ve sanatlarına değinilen ?Giriş? kısmından sonra, birinci bölümde Kurbani Hikâyesi?nin incelemesine yer verilmiştir. Hikâye öncelikle epizot sırasına göre bölümlere ayrılmış, daha sonra problemleri açısından ele alınmıştır. Tespit edilen altı epizot incelenerek, hikâyenin teşekkül tarihi ve hikâyedeki tarihî unsurlar, hikâyede bulunan dinî unsurlar, masal unsurları ve hikâye kahramanları belirlenmiştir. İkinci bölümde, halk hikâyelerinin yapı taşı olarak tanımlayabileceğimiz ?motif? kavramı üzerinde durulmuş ve Kurbani Hikâyesi dahilinde tespit edilen motifler epizot sırasına göre incelemeye eklenmiştir. Üçüncü bölüm Azerbaycan sözlü edebiyatı nazım biçimlerine göre belirlenmiş şiirlerin incelendiği bölümdür. Hikâye içerisinde bulunan ve ezgili türkü olarak söylenen şiirlerin ortaya çıktığı döneme ait bilgiler verdiği gözlemlenmiş ve bu şiirler belirlenen altı epizot altında incelenmiştir. Dördüncü bölümde Kubani Hikayesi?nin metnine yer verilmiştir. Beşinci bölümde ise sonuç ve kaynakça yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Kurbani, Kurbani Hikâyesi, Âşık Lütfi Aydın, halk hikâyesi, motif.