Lacertılıa subordosunun (reptılıa: saurıa) Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki dağılışı ve morfolojisi

Bu çalışmada Squamata (Sürüngenler) subordosundan Lacertilia (Kertenkeleler) grubunun Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki dağılışı ve morfolojik durumunun araştırılmıştır. Bölgenin batısında çalışmalar son dönemlerde artmış olsa da, bölgenin doğu kısmını ve bütününü ele alan çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışmada, sınırlı çalışmaların olduğu alanlara ağırlık verilerek bölgedeki dağılış eksiklikleri giderilmeye çalışılmıştır. 2015-2021 yılları arasında 528 lokalitede arazi çalışması gerçekleştirilmiş ve toplam 1205 örnek doğrudan gözlemlenmiştir. Arazi çalışmalarında örnek gözlenen lokaliteler her tür için ayrı ayrı değerlendirilmiş ve gözlem bilgileri verilmiştir. Gözlenen örneklerden incelemek için minimum sayıda örnek alınmış, diğerleri fotoğraflandıktan sonra kendi habitatlarına geri bırakılmıştır. Literatürde bölgede dağılış gösterdiği belirtilen ancak arazide gözlenemeyen örnekler ZMADYU'da (Adıyaman Üniversitesi Zooloji Laboratuvarı) incelenmiştir. Arazi çalışmalarından elde edilen örnekler ile müze örneklerinden oluşan 176 örnek morfometrik ve meristik olarak incelenmiştir. Bölgede dağılış gösteren 25 türden 24'üne ulaşılmıştır. Bunlar, Mediodactylus heterocercus, Mediodactylus orientalis, Cyrtopodion scabrum, Stenodactylus grandiceps, Asaccus barani Hemidactylus tursicus, Eublepharis angramainyu, Heremites auratus, Heremites vittatus, Chalcides ocellatus, Eumeces schneideri, Ablepharus budaki, Ablepharus chernovi, Ophisops elegans, Apathya cappadocica, Timon kurdistanicus, Acanthodactylus harranensis, Acanthodactylus boscianus, Phoenicolacerta ciyanisparsa, Lacerta media, Laudakia stellio, Trapelus ruderatus, Chamaeleo chamaeleon ve Varanus griseus'tur. Kaynaklarda bölgede bulunduğu ifade edilen Mesalina microlepis örneğine ulaşılamamıştır. Bölgede dağılış gösteren her tür IUCN (Uluslararası Doğa ve Doğal Kaynakların Koruma Birliği), BERN (Avrupa'nın Yaban Hayatı ve Doğal Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi) ve CITES (Nesli Tehlike Altındaki Türlerin Ticaretine İlişkin Sözleşme) kriterlerine göre tehlike ve koruma durumları göz önüne alınarak değerlendirilmiştir. Çalışma sonunda bölgede dağılış gösteren türlere birçok yeni lokalite eklenerek boşluklar doldurulmaya çalışılmış ve grubun bölgedeki dağılış sahası genişletilmiş ve güncellenmiştir. Anahtar Kelimeler: Lacertilia, Dağılış, Morfoloji, Güneydoğu Anadolu Bölgesi.