Mardin'de geleneksel konutların konaklama yapılarına dönüşümünün mekânsal/çevresel/kültürel incelenmesi

Mardin; bulunduğu konum sebebiyle farklı dil, din, ırka mensup insanların egemenlik kurduğu ve yıllar içinde bu farklılıkların iç içe geçerek kültürel, sosyal, mimari doku oluşturduğu bir kenttir. Kentteki farklılıklar, türüne az rastlanır bir örnek oluşturduğundan çok sayıda ziyaretçiye ev sahipliği yapmaktadır. Yıllar içinde tarihî yapıların yeni yaşam koşulları ve ihtiyaçlara cevap verememesi, kentte yaşayan insan profilinin değişimi, yapı mâliklerinin başka kentlerde yaşamaya başlaması gibi sebeplerle yapılar atıl duruma gelmiştir. Turizm nedeniyle kenti ziyaret eden yerli-yabancı ziyaretçi sayısındaki artışla ziyaretçilere yönelik mekân ihtiyaçları oluşmuştur. Ziyaretçilerin tarihî dokuda kalma isteği ve atıl duruma gelmiş/gelecek konutların maddi getirisi olan yapılara dönüşecek olması; mevcut yapılarda bu yoğunluğa cevap verecek işlev değişikliklerini beraberinde getirmiştir. Hediyelik ürünlerin satıldığı dükkânların arttığı kentte; kafe, restoran vb. fonksiyonlara yönelik işlev değişiklikleri görülmektedir. Kentte özgün durumu konut olan yapılarda en sık görülen işlev değişikliği konuttan konaklama yapısına yönelik dönüşümlerdir. Turizme yönelik konaklama (otel, pansiyon vb.) yapılarına dönüşümdeki kontrolsüz artışın uzun yıllar farklı kültürlerin eklemlenerek oluşturduğu tarihî kent merkezinde yaşanması, yapı ve doku ölçeğinde yaratılan olumlu veya olumsuz sonuçları araştırmaya itmektedir. Bu bağlamda öncelikle konuyla bağlantılı kavramlarla ilgili literatür araştırması yapılmıştır. Çalışmaya; sit alanı içinde bulunan tescilli konutlardan, konaklama yapısında dönüşmüş olanlar dâhil edilmiştir. Yapıların kent merkezindeki yerleri işaretlenerek bir harita hazırlanmış; her yapı için bina kartı oluşturulmuştur. İşlev değişikliği sonrasında farklı ölçeklerde karşılaşılan problemler irdelenmiştir. Bu amaçla yerinde gözlem ve fotoğraflama ile yapılarda incelemeler yapılmış, betimsel analiz ile yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Mimarlar ve yapı sahipleri/işletmeciler olmak üzere iki ayrı grupla yapılan görüşmelerde, kentsel doku ve yapıda karşılaşılan ve oluşan sorunlar saptanmıştır. Söz konusu işlev değişikliklerinin yapılarda fiziksel tahribatı önemli derecede önlediği ancak kontrolsüz ve hızla artan bu dönüşümlerin; kurumlar aracılığıyla denetimli olarak gerçekleştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.