Mukâtil b. Süleyman'ın tefsir-i kebir'i ve İsrâiliyât

Mukâtil b. Süleyman'ın yaşadığı dönem henüz İslamiyet'in Horasan'da yeni yayılmaya başladığı dönemdir. Müellif, dini ve fikri çatışmaların ve karışıklıkların olduğu dönemde yaşamıştır. Mukâtil b. Süleyman'ın ilmi şahsiyetinde öne çıkan özelliği tefsirci olmasıdır. Mukâtil b. Süleyman tefsir tarihinde ilklerden olmasına rağmen tefsir kitaplarında yer verilmemesinin bazı nedenleri bulunmaktadır. Bunlardan biri rivayetlerinde kaynak belirtmemesi, diğeri ise her rivayeti ayırt etmeksizin tefsirine almış olmasıdır. Dolayısıyla bu esnada İsrailiyata ilişkin bilgilerin de onun tefsirinde yer aldığı belirtilmiştir. Araplar semavi kitapları olmayan, göçebe yaşayan, okuma yazma bilmeyen bir toplumdular. Bilmedikleri konularda bir şeyler öğrenmek istedikleri zaman Yahudilere ya da Hıristiyanlara başvurmaktaydılar. O dönemde ise Araplar arasında göçebe yaşayan Yahudi toplulukları bulunmaktaydı. Bu kişilerin bildikleri malumatlar, Araplar arasında yayılmış, daha sonra İslamiyet'i kabul etmeleri ile birlikte bu malumatların İslamiyet'e ve İslam kültürüne karışmasına neden olmuştur. Yapılan araştırma sonucunda Mukâtil b. Süleyman 'ın Tefsir-i Kebir'inde İsrailiyata ilişkin rivayetlerin oldukça fazla bulunduğu tespit edilmiştir. Bu rivayetler daha çok kıssaların anlatıldığı bölümlerde görülmekte iken, bunun dışındaki yerlerde de ayetlerin nuzül sebepleri ile ilgili doğrudan şahıs ve olayları konu alması şekliyle de görülmektedir. Bu rivayetlerde İslam'a uygun olanlar olduğu gibi uygun olmayanlarında bulunduğu tespit edilmiştir. Ancak burada yapılan değerlendirmelerde DİB ve İbni Kesir tefsiri gibi kaynaklarla karşılaştırmalar yapılarak yalnızca rivayetlerin İsrailiyat içerip içermediği üzerinde durulmuş, İslam'a uygun olup olmaması açısından bir değerlendirme yapılmamıştır. Müellifin eserinde karşılaşılan İsraili rivayetlerden ilk zamanlarda faydalanılıyor iken, sonraki dönemlerde pek fazla dikkate alınmamış, hatta bazı tefsir kitaplarında adına dahi yer verilmediği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mukâtil b. Süleyman, Tefsir-i Kebir, İsrailiyat