Okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelendiği bu araştırmada okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ve iletişim becerilerine ilişkin tutumları boyutlar temelinde karşılaştırılırılmıştır. Bunun yanında cinsiyet, yaş, mesleki kıdem, eğitim durumu, bulunduğu okuldaki görev süresi ve sınıftaki öğrenci sayısı gibi bağımsız değişkenler temelinde anlamlı farklıklar belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma, ilişkisel tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Diyarbakır ili merkez ilçelerindeki (Bağlar, Kayapınar, Sur, Yenişehir) Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı bağımsız anaokulları ve ilkokulların anasınıflarında görev yapan okul öncesi öğretmenleri oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemine alınacak öğretmen sayısını belirlemek için Tabakalı Örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada örneklemini 262 kadın ve 47 erkek olmak üzere toplam 309 okul öncesi öğretmeni oluşturmuştur. Araştırmaya ilişkin verilerin toplanabilmesi amacıyla okul öncesi öğretmenlerine yönelik bilgileri içeren "Kişisel Bilgi Formu", prososyal davranışları ölçmek için "Yetişkin Prososyallik Ölçeği" ile iletişim becerilerini belirlemek amacıyla da "İletişim Becerileri Ölçeği – Yetişkin Formu (İBÖ-YF)" kullanılmıştır. Ölçekler aracılığı ile toplanan veriler bilgisayar ortamına aktarılmış ve SPSS istatistik paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmaya katılan öğretmenlerin demografik özelliklerinin okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin belirlenebilmesi için YPÖ ve İBÖ-YF ölçeklerinin her bir alt boyutlarında ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmıştır. Yapılacak testlere karar vermeden önce normallik ve homojenlik testleri uygulanmış ardından okul öncesi öğretmenlerinin cinsiyet ve eğitim durumları ilişkisiz örneklemler için t Testi (Independent Samples t Test), mesleki kıdem, çalışılan okuldaki öğretmen sayısı ve sınıftaki öğrenci sayısı, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), çalışılan okulda yapılan görev süresi Kruskal Wallis-H testleri kullanılmıştır. Bu testler sonucunda anlamlı farklılığın hangi denek grupları arasında gerçekleştiğini belirleyebilmek için Tukey test ve Mann-Whitney U testi ile çoklu karşılaştırmalar yapılmıştır. Okul öncesi öğretmenlerinin iletişim becerilerine ilişkin algılarının yordanmasına ilişkin basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Regresyon analizlerinin yorumlanmasında, standartlaştırılmış Beta (β) katsayıları ve bunların anlamlılığına ilişin t-testi sonuçları dikkate alınmıştır. Verilerin analizinde .05 anlamlılık düzeyi esas alınmıştır. Araştırma sonucunda okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ve iletişim becerilerine ilişkin tutumlarının boyutlar temelinde yapılan analizlerde okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışlarına yönelik tutumlarının çok üst düzeyde olduğu görülmüştür. Okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranış düzeylerinin cinsiyet değişkenine göre elde edilen sonuçları incelendiğinde, puan ortalamalarında kadın öğretmenlerin lehine anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Araştırmanın cinsiyet değişkenine göre elde edilen sonuçlar incelendiğinde, kadın öğretmenlerin iletişim becerilerinin erkek öğretmenlere kıyasla daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Öğretmenlerin mesleki kıdem değişkenine göre ise iletişim becerileri düzeylerinin "iletişim ilkelerine uyma" alt boyutunda istatistiksel olarak anlamlı fark görülmüştür. Araştırmaya katılan öğretmenlerin iletişim becerilerine yönelik tutumlarının okuldaki öğretmen sayısına göre anlamlı farkın, okuldaki öğretmen sayısının "20 ve üzeri" öğretmenler ile "0-10" olan öğretmenler arasında olduğu görülmektedir. Araştırmaya katılan okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları sınıftaki öğrenci sayısı arttıkça prososyal davranışlarına yönelik tutumlarının da arttığı görülmektedir. Okul öncesi öğretmenlerinin sınıftaki öğrenci sayısına değişkenine göre iletişim becerilerini incelemek amacıyla yapılan analiz sonucunda "ilişki kurmaya isteklilik" boyutunda sınıftaki öğrenci sayısı değişkeni bakımından anlamlı bir fark görülmektedir. Son olarak okul öncesi öğretmenlerinin prososyal davranışları ile iletişim becerileri arasındaki korelâsyon incelendiğinde, iki değişken arasında orta düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Ayrıca prososyal davranışlar değişkeninin iletişim becerileri değişkenin tutumlarındaki değişimin %24'ünü açıkladığı ve prososyal davranışlar değişkeninin, iletişim becerileri değişkeninin tutumları üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu da tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Prososyal, prososyal davranış, iletişim, okul öncesi eğitim, okul öncesi öğretmenleri.