Ortaokul matematik dersi öğretim programındaki değer kazanımlarına ilişkin öğretmen görüşleri ve örnek uygulamaların geliştirilmesi

Bu çalışma iki temel amaç çerçevesinde aşamalı olarak tasarlanmıştır. Çalışmanın ilk amacı, yenilenen matematik dersi öğretim programında belirtilen değerlerin, matematik dersi kazanımlarıyla ilişkilendirilmesine yönelik ortaokul matematik öğretmenlerinin görüşlerini tespit etmektir. Çalışmanın ikinci aşamasındaki amacı ise matematik ders kazanımlarıyla değerlerin bütünleştirildiği örnek etkinliklerin, sınıf içi uygulamalar ve öğrenci görüşmeleri çerçevesinde değerlendirilmesidir. Belirtilen amaçlar doğrultusunda çalışmada nitel araştırma yaklaşımına dayalı durum çalışması modeli kullanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasının örneklemini 2018-2019 eğitim öğretim yılında İç Anadolu Bölgesindeki bir ilde görev yapan 8 ortaokul matematik öğretmeni oluşturmaktadır. Görüşme yapılacak öğretmenler amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örnekleme referans alınarak belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasının örneklemini ise araştırmacının görev yaptığı okuldaki 5, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinden ders içi etkinliklere katılmaya gönüllü olan 43 öğrenci ve etkinlikler sonunda yapılacak görüşme için ölçüt örnekleme referans alınarak bu öğrenciler arasından belirlenen 8 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada öğretmen görüşme formu, ders içi etkinlikler ve öğrenci görüşme formu olmak üzere 3 farklı veri toplama aracı kullanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında, ortaokul matematik öğretmenlerine uygulanmak üzere araştırmacı tarafından uzman görüşü alınarak geliştirilen 8 soru ve 6 sonda sorunun bulunduğu yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında, ortaokul öğrencilerine uygulanmak üzere, araştırmacı tarafından geliştirilen değerlerin matematik dersi kazanımlarıyla ilişkilendirildiği 11 tane ders içi etkinlik kullanılmıştır. Ders içi etkinlikler hazırlanmadan önce güncel matematik dersi öğretim programı, matematik ders kitapları, matematik etkinlikleri kitapları, ilgili literatür ve değerler eğitimi yaklaşımları incelenerek, öğretmen ve uzman görüşleri doğrultusunda ders içi etkinlikler hazırlanarak uygulanmıştır. Etkinlikler, programda yer alan 10 kök değer içerisinden seçilen adalet, dostluk, dürüstlük, sorumluluk ve yardımseverlik olmak üzere 5 tane değer içermektedir. Etkinlik uygulamaları sonrası örneklemdeki öğrencilere uygulanmak üzere araştırmacı tarafından uzman görüşü alınarak geliştirilen 8 soru ve 3 sonda sorunun bulunduğu yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşmelerden ve ders içi etkinliklerden elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, ortaokul matematik öğretmenlerinin görev yaptıkları okullarda planlı bir değerler eğitimi çalışmasının yapılmadığı tespit edilmiştir. Öğretmenlerin matematik dersi öğretim programını ve ders kitaplarını, değerlerin öğrencilere kazandırılması konusunda yetersiz buldukları görülmüştür. Öğretmenler, matematik ders kazanımlarıyla değerlerin bütünleştirilmesinin kolay olmadığını düşünmektedirler. Öğretmenler değerler eğitimi konusunda kendilerini yetersiz bulmakta, derslerinde ders kazanımları ile değerleri bütünleştirememekte ve bu anlamda bir kılavuza ihtiyaç duymaktadırlar. Öğretmenlerin mevcut sınav sistemi ve akademik başarı beklentisi sebebiyle matematik derslerinde değerler eğitimini ihmal edebildikleri görülmüştür. Çalışma kapsamında hazırlanan ders içi etkinliklerin ders kazanımları ile değerleri bütünleştirebildiği, hem kazanımların tekrarına hem de değerlerin öğrenciler tarafından içselleştirilmesine katkı sunduğu tespit edilmiştir. Öğrenciler etkinlikler öncesinde, matematik dersinin sayılar, formüller ve işlemlerden ibaret olduğunu düşündüklerini ve derse sınavdan geçme odaklı yaklaştıklarını belirtmişlerdir. Öğrenciler etkinlikler sayesinde matematiğin sadece sayılar ve işlemlerden ibaret olmayıp günlük hayatla ve değerlerle iç içe olduğunu fark ettiklerini, kendilerinde ve arkadaşlarında var olan değerleri sorgulama imkânı bulduklarını belirtmişlerdir. Ayrıca öğrenciler, değerlerin öneminin kavranması, matematik dersini sevdirmesi, toplumsal bilinci arttırması, zaman içerisinde yeni yetişen neslin ve toplumun yapısının düzelmesine katkı sunabileceği düşüncesiyle, matematik derslerinde değer temelli etkinliklerin yapılmasını gerekli gördüklerini belirtmişlerdir. Araştırmanın sonuçlarına göre, öğrencilerin kendi değer algılarını matematiksel problem durumuna göre açıklayıp sürece aktif olarak katılabilecekleri ders içi etkinliklerin yapılması önerilmektedir. Bu amaçla, öğretmenlere değerler eğitimi alanında hizmet içi eğitimler verilmesi gereklidir. Ayrıca öğretmenlerin derslerinde kullanabilecekleri değer etkinliklerini içeren bir kılavuz kitap geliştirilmesi gereklidir.