Osmanlı modernleşmesinde Mısır etkisi

Osmanlı Devleti'nin XVI. yüzyılda kendisini oldukça hissettiren bir çözülmeye maruz kaldığı anlaşılmaktadır. Nitekim bu çözülmenin sebeplerinin hem içeriden hem de dışarıdan gelen etkileşimlerden kaynaklandığı görülmektedir. Osmanlı Devleti uzun bir süre dışarıdan maruz kaldığı etkiyi tanımlamakta güçlük çekmiş ve çözülmeyi iyileştirme merhalelerini kendi iç dinamiklerinde aramıştır. Ne yazık ki mazide kalmış muhteşem yöntemlerinin artık işlerliğinin olmadığını anlaması da zaman alacaktır. Bu süreçte girişilen bir dizi iyileştirme politikalarıyla birlikte esasında adım adım modernleşme atılımları sergileyen bir ruha sahiptir. XVII. yüzyılın gelenekçi atılımlarının yanında XVIII. yüzyıla gelindiğinde Avrupai atılımlara da girişmeye meyilli profiller de oluşmaya başlayacaktır. Modernleşme girişimleri Osmanlı Devleti için birçok muhalefetle karşılaşmaktaydı. Hem askeri sınıfın hem de ulema sınıfının keskin muhalefeti adımların uzun soluklu ve geniş kitlelere yayılmasını engelleyecektir. II. Mahmud dönemine gelindiğinde ise daha önce gerçekleştirilememiş düzeyde girişimlerin mevcudiyeti ile karşılaşılmaktadır. Nitekim bu durum süreç içerisinde atılan minik adımların bütüne ulaşması ile birlikte II. Mahmud için örnek almak zorunda kalacağı Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın karakteriyle de ilintilidir. Bu çalışma Osmanlı modernleşmesinde Mısır etkisinin ne derece kurumsal boyutta olduğunu ve aynı zamanda bireysel ayağının mevcudiyetini sorgulamak adına gerçekleştirilmiştir. Üç bölümde incelenen çalışmanın birinci bölümünde Osmanlı Devleti'ni modernleşmeye iten sebepler ve buna verilen cevaplar tanımlanmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde Mısır'da gerçekleşen modernleşme becerisinin aşamalarını ve bu aşamaların sonucunda ortaya çıkan ürünün Tanzimat Fermanına kadar ki süreçte Osmanlı Devleti'ni etkileme şekilleri üzerine değerlendirmelerde bulunulmuştur. Üçüncü bölümde ise Tanzimat Fermanı sonrası Osmanlı-Mısır ilişkileri ekseninde gerçekleşen modernleşme etkileri aktarılmaya çalışılmıştır.