Parkinson hastalarında ikili görev eğitimi ve yürüme eğitiminin fiziksel ve kognitif fonksiyonlar üzerinde etkinliğinin değerlendirilmesi

Amaç: Parkinson hastalarında birden fazla uyarana cevap verme kabiliyeti bozulmuştur. Geleneksel rehabilitasyon yaklaşımları ise sadece denge ve yürüme eğitimine odaklanmaktadır, ancak Parkinson hastalığı olan bireyler günlük hayatta birden fazla görevi yürütmeye ihtiyaç duyarlar. İkili görev (dual-task, DT) metodolojisi, aynı anda iki görevin yerine getirilmesini amaçlamaktadır. Çalışmadaki amacımız DT eğitimi ile yürüme eğitiminin Parkinson hastalarında yürüme ve denge üzerine etkinliğini araştırmak, konvansiyonel egzersizlere eklenen yürüme eğitimi ve sadece konvansiyonel egzersizlerle karşılaştırıldığında yaşam kalitesi, kognitif fonksiyon ve düşme üzerine etkisini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Randomize kontrollü, tek-kör ve prospektif olarak planlanan bu çalışmaya İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Nörolojik Rehabilitasyon ünitesine başvuran, çalışmaya alınma kriterlerini karşılayan 45 'İdiyopatik Parkinson Hastalığı' tanılı hasta dahil edildi. Hastalar Dual Task (DT) grubu (DTG, n=15), Single Task (ST) grubu (STG, n=15) ve kontrol grubu (n=15) olmak üzere üç gruba randomize edildi. Tüm hastalara konvansiyonel egzersiz programı verildi. Ek olarak, DTG'deki hastalara kognitif görevler eşliğinde treadmill bandında yürüme eğitimi, STG'deki hastalara treadmill bandında yürüme eğitimi uygulandı. Tedavi dört hafta boyunca, haftada üç kez, 30 dk süreyle gözetim altında verildi. Tüm değerlendirmeler ve egzersiz programları hastalar ilaçlarını aldıktan 1 saat sonra 'on' döneminde yapıldı. Primer sonuç olarak yürüme hızının değerlendirilmesinde normal yürüyüş ve kognitif görev eşliğinde (dual) 10 metre yürüme zamanı testi, denge değerlendirilmesinde Timed Up and Go (TUG) testi, kognisyon değerlendirilmesinde Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (MOBİD) kullanılmıştır. Sekonder sonuç olarak ise, Yürüyüşte Donma Ölçeği (YDÖ) ile donma, Uluslararası Düşme Etkinlik Ölçeği (DEÖU) ile düşme korkusu, düşme günlüğü ile düşme varlığı, Stroop Test ile yürütücü fonksiyonlar, Parkinson Hastalığı Anketi (PHA-39) ile yaşam kalitesi değerlendirildi. Çalışmanın başlangıcında, uygulanan tedaviden hemen sonra ve tedavi bitiminden 3 ay sonra takip değerlendirmeleri gerçekleştirildi. Bulgular: Normal yürüme hızı değerlerinde DTG'de kontrol grubuna göre tedavi sonrası ve tedavi sonrası 3. ay değerlerinde istatistiksel açıdan anlamlı artış saptanırken STG'de kontrol grubuna göre tedavi sonrasında anlamlı artış görüldü. Dual yürüme hızı değerlerinde DTG ve STG'de kontrol grubuna göre tedavi öncesine göre tedavi sonrasında ve tedavi sonrası 3. ayda anlamlı artış saptandı. TUG ve YDÖ değerlerinde, tüm gruplarda tedavi öncesine göre anlamlı düzelme görüldü. Bununla beraber YDÖ değerlerinde DTG'de kontrol grubuna göre 3. ay takiplerde anlamlı azalma saptandı. DEÖU değerlerine bakıldığında ise, tüm gruplarda tedavi öncesine göre anlamlı düzelme görüldü. Düşme sayısında tedavi sonrasında tüm gruplarda artış olmadığı görüldü. PHA-39 toplam skor her üç tedavi grubunda tedavi öncesine göre anlamlı azalma göstermiş olup DTG ve STG'de kontrol grubuna göre tedavi sonrası 3. ayda anlamlı olarak düzelme bulundu. PHA-39 emosyonel, kognisyon ve bedensel rahatsızlık skoruna göre, tüm gruplarda tedavi sonrasında anlamlı düzelme görüldü. DTG kontrol grubu ile kıyaslandığında, PHA-39 kognisyon skorunda tedavi sonrası ve 3. ay takiplerinde, iletişim skorunda ise tedavi sonrası takibinde anlamlı düzelme görüldü. STG kontrol grubu ile kıyaslandığında, mobilite ve kognisyon skorunda tedavi sonrasında anlamlı düzelme bulundu. MOBİD skorlarına göre, DTG'de istatistiksel açıdan anlamlı düzelme bulunmuş olup STG ve kontrol grubu ile kıyaslandığında tedavi sonrası ve 3. ay takiplerinde anlamlı düzelmenin devam ettiği görüdü. Stroop 1 için, DTG'de tedavi sonrası ve tedavi sonrası 3. ay takiplerde okuma süresinde azalma mevcuttu. Stroop 2 için, DTG kontrol grubu ile kıyaslandığında, tedavi sonrası 3. ayda okuma süresinde anlamlı düzelme görüldü. STG kontrol grubu ile kıyaslandığında, tedavi sonrasında okuma sürelerinde düzelme saptandı. Stroop 3 için, DTG'de tedavi sonrası ve tedavi sonrası 3. ayda okuma süresinde ve hata sayısında anlamlı azalma görüldü. DTG'de, STG'ye göre tedavi sonrası ve tedavi sonrası 3. ayda hata sayısında azalma görülmüş olup kontrol grubuna göre tedavi sonrası 3. ayda okuma süresi ve hata sayısında azalma mevcuttu. Sonuç: Parkinson hastalığı olanlarda yürüme hızı üzerinde DT ve ST eğitimleri ile anlamlı iyileşme saptanmıştır. DT'nin konvansiyonel egzersizlere göre tedavi sonrası 3. ayda normal yürüme hızı ve yürümedeki donma üzerindeki olumlu etkisinin sürdüğü gösterilmiştir. Fonksiyonel denge üzerinde ise DT ve ST tedavisinin konvansiyonel egzersize göre üstünlüğü gösterilememiştir. Tüm gruplarda tedavi sonrasında düşme korkusunda azalma saptanmış olup düşme sayısında artma görülmemiştir. DT uygulamalarının motor performansı arttırdığı, kognitif fonksiyonları ve yürütücü fonksiyonları geliştirme üzerine etkin olduğu bulunmuştur. Çalışmamızda treadmill ile yürüme eğitimi ve konvansiyonel egzersiz verilen tedavi programlarının yaşam kalitesinin iyileştirilmesinde etkili olduğu bulunmuştur. DT ve ST eğitimlerinin birbirlerine üstünlüğü incelendiğinde ise yaşam kalitesinin iyileştirilmesi, düşme korkusunun azaltılması ve donmanın azaltılması açısından birbirlerine üstünlüğü olmadığı görülmüştür. Yürüme performansını, kognitif fonksiyonu, dengeyi, düşme sıklığını ve korkusunu olumlu etkileyen emniyetli bir yaklaşım olan DT eğitimi Parkinson hastalarında tercih edilebilir bir tedavi seçeneğidir.