Performans ve mekân bağlamında Kars aşıklık geleneğinin dönüşümü

Tarihsel zaman derinliğine sahip ve Türk sözlü kültürünün temel öğelerinden biri olan âşıklık geleneğinden bahsederken, değişimi ile ilgili herhangi bir söylem çeşitli tartışmaları da beraberinde getirmektedir. Değişimi yorumlayabilmek için öncelikle geleneğin "söndüğü", "yok olduğu" gibi endişe içeren ifadelerden uzak, nasıl yeniden üretildiği ve dönüştüğü üzerinde durmak, yaşanan değişimin anlaşılmasında kolaylık sağlayacaktır. Çünkü âşıkların yaşanan değişimi nasıl algıladığı ve bu değişim içinde nasıl konumlandığı, gelenek icralarının devam ettiği yörede, icraların her mekâna taşınmış olması ile doğrudan ilişkilidir. Kayak turizmi, tarihi yapıları ve ören yerleri ile kış turizmine ev sahipliği yapan yöre, 2016 yılının Temmuz ayından itibaren de "Doğu Ekspresi" tren seferlerinin başlamasıyla 4 mevsim turizmin yaşandığı bir merkez haline gelmiştir. Turizm ile çok sayıda ziyaretçinin yöreye gelmesi mekânsal anlamda ihtiyacı karşılayamadığından, otel, restoran, kafe gibi yeni mekânlar birbiri ardına açılmış ve yöreyi öne çıkaran özellikler tur programlarına dâhil edilerek bu mekânlarda ziyaretçilere sunulmaya başlamıştır. Yörenin öne çıkan unsurlarında âşıklık geleneği de planlanan turizm stratejileri kapsamında yeniden düzenlenerek, turizme hizmet eden tüm mekânlarda kendini göstermeye başlamıştır. Geleneksel bağlamları dışında, yeni mekânlarda icra edilen gelenek yeni tasarımlarla, geleneği bilmeyen izlerkitleye sunulurken de değişime uğramıştır. Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde Türkiye Âşıklık Geleneği içinde Kars Âşıklık Geleneği'nin temel unsurlarına görünürlük kazandırılarak, geçmişten günümüze icra mekânları tespit edilmeye çalışılır. İkinci bölümde, mekânın teorik çerçevesi çizilerek, müzik-mekân özellikleri izlerkitle, âşık, performans teori gibi unsurlarla anlaşılmaya çalışılır. Üçüncü bölümde turizm stratejileri içinde mekânsal bir ürün olan, "Kars'da âşıklık geleneği"nin işlevi üzerinde durulur. Görüşmeye dayalı bilgilere yazılı kaynağa dayalı bilgiler kadar önem ve daha fazla yer verilen çalışmanın dördüncü bölümünde ise, icra mekânlarının kullanımlarına dair alandan gelen veriler ve teorik çerçeveye dayalı değerlendirmelerle geleneğin "yeni temsili" yer alır.