Salvia cerino-pruinosa var. elazigensis türünün antioksidan aktivite kontrollü sekonder metabolit izolasyonu

Amaç: Labiatae familyasında yer almakta olan Salvia L. cinsi Türkiye`de %50 si endemik olan 89 tür ile temsil edilmektedir. Salvia cinsi uzun yıllardan bu yana halk arasında tedavi amacıyla kullanılmaktadır. Bu çerçevede bölgemizin bir değeri olan endemik Salvia cerino-pruinosa var. elazigensis türünün kimyasal ve biyolojik yönden detaylı bir şekilde incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada S. cerino-pruinosa var. elazigensis`in, kloroform ve etanol ekstreleri hazırlanarak antioksidan, antikolinesteraz, tirozinaz ve üreaz enzim aktiviteleri araştırılmış ve ekstrelerin kimyasal profili ışığında preparatif HPLC ve diğer klasik kromatografik yöntemlerin kullanılması ile sekonder metabolitler saflaştırılarak yapıları spektroskopik yöntemlerle aydınlatılarak, izole edilen bileşiklerin antioksidan aktivitesi belirlenmesi sonrasında üreaz, antikolinesteraz ve tirozinaz enzim aktiviteleri de belirlenmiştir. Ayrıca bu türün yaprak, dal, çiçek, kök ve bunların karışımından hazırlanan etanol ekstreleri LC-MS/MS ile bazı bileşiklerin miktar tayini yapılmıştır ve bu türün tüm kısımlarının petrol eteri ekstresi hazırlanarak GC-MS/MS ile yağ asidi profili belirlenmiştir. Bulgular: Sonuç olarak S. cerino-pruinosa var. elazigensis türünün toprak altı ve toprak üstü kısımlarından hazırlanan aktif etanol ekstrelerinden farklı 30 madde elde edilmiştir. Bu bileşiklerden triterpen yapısında olanların ursolik ve oleanolik asitler ile beta-amyrin olduğu, steroit yapıda olanların β-sitosterol, stigmasterol, 7-α-hidroksi-β-sitosterol, -sitostenon`e olduğu, diterpen yapısında olanların ferruginol, sugiol, 7-asetil royleanon, kriptanol, 6,7-dehidroroyleanon olduğu flavonoit yapıda olanların ise salvigenin, apigenin, luteolin 7-glikosit, fenolik yapıda olanların rozmarinik asit, fumarik asit, kaffeik asit, salvianolik asit A ve B, benzoik asit, protokateşik asit, 4-hidroksibenzoik asit, 4-hidroksibenzaldehit, scoparon ve bis-(2-etil hekzil benzen 1,2 dikarboksilat), bis(2-etil heksil) teraftalat olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Böylece kimyasal içerikleri ve yukarıda belirtilen aktiviteleri ilk kez incelenen S. cerino-pruinosa var. elazigensis türünden elde edilen sonuçlar bilim dünyasına kazandırılmıştır. Anahtar Sözcükler: S. cerino-pruinosa var. elazigensis, izolasyon, antioksidan, enzim aktivitesi, LC-MS/MS, GC-MS/MS. Bu çalışma, TÜBİTAK tarafından desteklenmiştir (Proje No: 114Z801)