Sıçanlarda serebral diffüz kortikal iskemide lityumun oksidatif stres üzerine etkileri

Günümüzde yaşlı populasyonun artmasıyla ateroskleroz, serebral iskemi ve vaskuler demans giderek daha önemli bir hal almıştır. Çalışmamızda sıçanlarda bilateral internal karotid arter oklüzyonu ile oluşturduğumuz serebral kortikal difüz iskemi ve vasküler demans modelinde farklı iki dozajda (40 mg/kg ve 80mg/kg) lityum tedavisinin etkilerini inceledik. Çalışmamızın üç ayağı mevcuttu; beyin dokusunda oksidatif stres göstergelerinin biyokimyasal analizi, Morris Water Gaze (MWG) testi ile öğrenme yeteneğinin değerlendirilmesi ve histopatolojik yönüyle hipokampal iskemiye duyarlı CA1 nöronlarında oluşan apopitoz. Biyokimyasal olarak beyin dokusunda incelenen parametreler (NO, GSH, SOD, CAT, MPO) hem hipokampal hem de kortikal dokuda değerlendirildi. Çalışılan tüm oksidatif parametreler korteks düzeyinde gruplar arasında anlamlı farklılık gösterdi. Hipokampal doku örneklerinden yapılan analizlerde GSH ve NO anlamlı farklılık göstermezken, kortekste GSH, SOD, CAT ve MPO değerleri açısından gruplar arasında istatistiksel anlamlık izlendi. Çalışılan parametrelere bakıldığında lityum tedavisinin yüksek ve düşük dozlarından bağımsız olarak oksidatif stres yükünün göstergesi olan NO düzeyini kortikal dokuda azalttığı izlendi. Bunun yanısıra oksidatif strese karşı hücrelerin korunmasında önemli rol oynayan GSH enzimi kortikal dokuda demans grubunda kontrole göre düşük izlenirken lityum tedavi alan her iki grupta da belirgin artış izlendi. Hidrojen peroksid gibi toksik özelikli substratı su ve oksijene çevirmede yer alması dolaysıyla CAT antioksidan etkiye sahiptir. Bir diğer reaktif oksijen türlerine karşı primer antioksidan enzim ise SOD'tur. Çalışmamızda CAT ve SOD hem hipokampal hem de kortikal dokuda kortikal difüz iskemiye reaktif olarak belirgin yüksek saptanmış olup, bu artışın lityum tedavi alan gruplarda demans grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha fazla olduğu izlendi. Güçlü oksidan MPO enzimi ise kortikal difüz iskemi ile beraber artış göstermekte ancak lityum tedavisi alan her iki grupta da bu artışın belirgin daha düşük düzeylerde hatta kontrol grubuna yakın değerlerde olduğu görüldü.Bulgular lityumun dozdan ilişkisiz olarak özellikle CAT ve SOD enzimlerinde reaktif artışa yol açarak ve çalışılan her beş parametre üzerinden antioksidatif özelliği ile uyumludur. Sadece biyokimyasal yönüyle değil MWG testi verileri de öğrenme yeteneğinin lityum alan her iki grupta benzer düzeyde demans grubuna göre anlamlı oranda daha iyi olduğunu desteklemektedir. Her ne kadar sayı yetersizliği nedeniyle istatistiksel karşılaştırma yapılamasa da histopatolojik incelemede de lityum tedavisi ile hipokampal CA1 nöronlarında daha az apopitoz gözlenmiştir. Verilerimiz lityumun kronik kortikal diffüz iskemi ile ilişkili vasküler demans modelinde gelişen oksidatif strese karşı oluşan savunma yanıtı üzerinden doz ilişkisiz antioksidatif etkilerini desteklemektedir.Ucuz ve kolay elde edilebilir olmasının yanında belirgin antioksidatif etkileri başka hastalıklarda da gösterilen lityumun kronik difüz kortikal iskemi ve vaskuler demans tedavisinde de yer alabileceğini düşünmekteyiz. Ancak literatürde lityumun antioksidan etkilerine dair yeterli çalışma mevcut olmayıp, daha ziyade deneysel hayvan modellerinin yer aldığı çalışma verileri göz önündedir. Bu nedenle daha geniş ve kapsamlı çalışma protokollerine ihtiyaç duyulmaktadır. Böylelikle gelecekte vaskuler demansta lityumun da içinde yer alabileceği yeni tedavi stratejileri geliştirilebilir.