Seçilmiş OECD ülkelerinde hastane göstergelerinin iyileşen hasta sayısı üzerindeki etkisi: Panel veri analizi

Bu çalışmanın amacı hastane göstergelerinin iyileşen hasta sayısı üzerindeki etkisini ölçmektir. Bununla birlikte sağlık hizmet sürecini iyileştirmeye yönelik önerilerde bulunmak araştırmanın alt amaçları arasında yer almaktadır. Araştırma amacı kapsamında çalışmada üç model tasarlanmıştır. Söz konusu modeller, her bir model kapsamında yer alan değişkenlere uygun olacak şekilde sağlık sunucuları, tedavi hizmetleri ve kurum modeli olarak isimlendirilmiştir. Bu konuda hekim (lnhekim), hemşire (lnhemşire) ve ebe sayısının (lnebe) iyileşen hasta sayısı (lniyileşen) üzerindeki etkilerini analiz edebilmek için sağlık sunucuları modeli tasarlanmıştır. Yatak doluluk oranı (lnyatakdoluluk), hastanede ortalama kalış süresi (lnortalamakalış), bir hastanın ortalama kalış süresinin (lnhastaortalamakalış) iyileşen hasta sayısı (lniyileşen) üzerindeki etkilerini analiz edebilmek için tedavi hizmetleri modeli tasarlanmıştır. Hastane sayısı (lnhastane) ve yatak sayısının (lnyatak) iyileşen hasta sayısı (lniyileşen) üzerindeki etkilerini analiz edebilmek için de kurum modeli tasarlanmıştır. Tasarlanan modeller çalışmanın yazarları tarafından literatür göz önünde bulundurularak bundan sonraki çalışmalara yol gösterici olacağı düşünülerek tasarlanmıştır. Araştırmanın evrenini OECD ülkeleri oluşturmaktadır. Örneklem ise, evrende yer alan dokuz OECD (Kanada, İsrail, Slovenya, Türkiye, Almanya, Fransa, Slovakya, Lüksemburg, Hollanda) ülkesinden ibarettir. Araştırmanın örnekleminde yer alan ülkeler, çalışmada yer alan değişkenlere ilişkin verilerin bulunma durumuna göre belirlenmiştir. Tasarlanan üç model, 2003-2019 dönemi baz alınarak analiz edilmiştir. Çalışmada kullanılan veriler, doğal logaritmaları alınarak analize dahil edilmiştir. Araştırma verileri Eviews 10.0, Gauss 6.0 ve Stata 12.0 paket programlarıyla test edilmiştir. Bu doğrultuda çalışmada yer alan veriler yatay kesit bağımlılığı, homojenite, panel birim kök, LM, CCE ile AMG ve panel nedensellik testleriyle analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre hekim sayısındaki artış iyileşen hasta sayısını artırırken, hemşire sayısındaki artış iyileşen hasta sayısını azaltmaktadır. Ayrıca yatak doluluk oranının da iyileşen hasta sayısını artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada yapılan Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) nedensellik testi sonuçlarına göre, sağlık sunucuları modeli için ebe sayısından hemşire sayısına doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Tedavi hizmetleri modelinde hastanede ortalama kalış süresinden yatak doluluk oranına doğru da tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Kurum modeli için ise değişkenler arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi bulunmamıştır.