Şerh-i Cezîre-i Mesnevî'lerde aşkın şerhi ve aşk öğretisi (inceleme-metin)

Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin yazmış olduğu Mesnevî-i Ma'nevî'ye birçok şerh yazılmıştır. Yûsuf Sîneçâk ise Mevlânâ'nın Mesnevî'sinden beyitler seçip Cezîre-i Mesnevî adında bir eser meydana getirmiştir. Sîneçâk'ın Mesnevî'den seçerek yazmış olduğu üç yüz altmış altı beyitlik Cezîre-i Mesnevî'ye ise beş müellif tarafından şerh yazılmıştır. Abdullâh Bosnevî, Cevrî İbrâhîm, İlmî Dede, Abdülmecid Sivasî ve Şeyh Gâlib gibi şârihler bu esere farklı isimlerde manzum ve mensur olarak şerhler yapmışlardır. Bu çalışmada Cezîre-i Mesnevî'nin son bölümü olan "Der-Beyân-ı Aşk u Mestî" bölümüne yapılan şerhler ele alınmıştır. Aşkın şerhinin yapıldığı bölüm otuz dört beyitten oluşmaktadır. Her şârih beyitleri kırmızı başlıklar halinde verip altlarına şerh yapmışlardır. Aşkın gamı, sevinci, hüznü, âşıklarda olması gereken vasıflar, hakîkî aşka erişme yolları, maşukların hâlleri, aşk yolunda ölenlerin şehitliği gibi konular bir aşk öğretisi olarak ayet, hadis ve özlü sözlerden de yararlanılarak ele alınmıştır. İlk olarak, Mesnevî'den seçilen ve Farsça olan bu otuz dört beytin tercümesi yapılmıştır. Sonrasında şerhler, aşk konusunda şârihlerin bakış açıları karşılaştırılarak incelenmiştir. Şârihlere ait şerhler el yazması nüshalardan okunmuş, transkribe edilerek Latin harflerine aktarılmıştır. Ayrıca lisansüstü tez çalışmalarından da faydalanılmıştır. Giriş bölümünde çalışma hakkında detaylı bilgilere ve konuyla ilgili daha önce yapılan çalışmalara yer verildikten sonra Cezîre-i Mesnevî'ye ve şârihlerin hayatına kısaca değinilmiştir. Daha sonra "Der-Beyân-ı Aşk u Mestî" bölümü şekil ve muhteva yönünden ele alınıp incelenmiştir. Son olarak Cezîre-i Mesnevî şerhlerinin metinlerine yer verilip değerlendirme ve sonuç kısmı yazılarak çalışma tamamlanmıştır.