Türkçede teşekkür ifadelerinin derlem temelli bir incelemesi

Bu çalışma, Türkçede teşekkür ifade etmek için kullanılan şükran, mersi, müteşekkir, varol, eyvallah, Allah razı olsun, Allah tuttuğunu altın etsin ve minnettar gibi kimi tek sözcüklü ve çok sözcüklü ifadeleri doğal dil verisi üzerinden incelemektedir. Tezde, Türkçe konuşucularının teşekkür ifade etmek için kullandıkları yöntemlere odaklanılarak teşekkür formüllerinin sözcük dilbilgisel örüntü çözümlemeleri ile teşekkür stratejilerinin derlem çıkışlı çözümlemelerinin düzenli görünümleri ortaya koyulmaktadır. Çalışma ayrıca, teşekkür ifadelerinin bağlamsal değişimleri ve doğal dil verisinden elde edilen sonuçlarla anadili konuşucularının seçimlerini ortaya koymayı hedefler. Buna göre, çalışma, Türkçede teşekkür ifadelerinin sözcük dilbilgisel örüntü çözümlemeleri ve kullanımbilimsel işlevleri üzerine iki araştırma sorusu ekseninde yürütülmüş ve Türkçe Ulusal Derleminden alınan doğal dil verisi üzerinden kimi teşekkür sözeylemleri incelenerek iletişim yönetimi görünümleri ortaya koyulmuştur. Çalışma, bütüncül olarak bakıldığında, yabancı alanyazında ayrıntılı biçimde incelenmiş evrensel görünümleri sınamayı ve Türkçede sözcük dilbilgisel ve edimbilimsel yönleriyle incelenmiş teşekkür alanyazınına kimi teşekkür ifadelerinin doğal dil verisi üzerinden incelenmesiyle katkı sağlamayı hedeflemektedir. Çalışmada, Türkçe için başka çalışmalarda ortaya koyulan teşekkür stratejileri daha geniş bir veri üzerinden incelenerek gözden geçirilmiş ve her birinin doğal dil görünümleri yapısal ve kullanımbilimsel olarak ortaya koyulmuştur. Çalışmanın bu yönüyle de önceki çalışmaları tamamlayıcı nitelikte olduğu düşünülmektedir. Bulgulara göre, çalışmanın veritabanında şükran hem sözlü hem de yazılı Türkçede en çok kullanılan teşekkür ifadesidir. Teşekkür ifadelerinin doğal dil verisindeki metin türleri ve alanları açısından sınıflandırılması ise, resmi ve resmi olmayan ortamlarda kullanımlarını ortaya koymaktadır. Çalışmanın bulgularına göre, birine açıkça teşekkür etmek ise Türkçede en çok kullanılan teşekkür formülü olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmanın Türkçede teşekkür alanyazınında yapılacak sonraki çalışmalara katkı sağlayabileceği öngörülmektedir.