Türk İş Hukukunda sendika delegeliği

Bütün demokratik kuruluşlarda olduğu gibi sendikalarda da genel kurul, sendikanın tüm üyelerinden oluşur. Ancak günümüzde üye sayılarının çokluğu nedeniyle genel kurulların bütün üyelerin katılımıyla toplanması imkânı kalmamıştır. Bu fiilî imkânsızlık karşısında genel kurulun üyelerin seçtiği delegelerle toplanması usûlü benimsenmiştir. Delege usûlü, 274 sayılı Sendikalar Kanununda 1970 yılında 1317 sayılı kanunla yapılan değişiklikle resmî metinlerde ilk defa yer almıştır. Delege usûlü ile ilgili düzenlemenin yetersizliği ve bu hususun sendika tüzüklerine bırakılmış olması, sendika tüzüklerinde sendika içi demokrasiyi baltalayan anti demokratik hükümlerin yer almasına imkân vermiştir. 274 sayılı kanun döneminde ortaya çıkan olumsuzluklar gözönüne alınarak 2821 Sayılı Sendikalar Kanunu hazırlanırken delege usûlü, ayrıntılı olarak düzenlenmiş ve genel kurulların oluşumunu düzenleyen maddenin gerekçesinde "sendika içi demokrasi amaçlanmıştır" denilerek bu husus somut bir şekilde ifade edilmiştir. 274 Sayılı Kanun döneminde sık görülen doğal delegelik yolu kapatılmış ve sendikal örgütlenmenin her kademesinde delegelerin mutlaka seçimle gelmeleri esası kabul olmuştur. Yine sendika tüzüklerinde delege seçilebilmeyi engelleyici hükümler konamaz, kuralına yer verilerek, bundan böyle tüzüklerde delege olabilmek için hiçbir şart konamayacak ve delege olabilme herkese açık olacaktır. 2821 Sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden hemen sonra yapılan değişiklikle sendika içi demokrasinin çıkış noktası sayılan sendika şube genel kurullarına delege seçimi yargı gözetimi dışına çıkarılmış ve bu husus, sendika tüzüklerindeki düzenlemelere bırakılmıştır. Zaman zaman eleştirilse de 274 Sayılı Kanun dönemindeki uygulamalar gözönüne alınırsa sendika içi demokrasinin yerleşmesini 2821 Sayılı Kanun büyük ölçüde gerçekleştirmiştir.