Türk ve Türkmenistan Hukukunda ürün paylaşım sözleşmesi

Petrol ve doğal gazın uluslararası ilişkilerde çok önemli olduğu günümüzde petrol yatırımları önemli yere sahiptir. Yapılan çalışmalar sonucunda petrol rezervleri günümüzde ancak birkaç ülkenin sınırlarında bulunmaktadır. Petrol rezervlerine sahip ev sahibi Devletler, bu kaynakları öncelikle kendi gücü ile işletmek istemektedir. Ancak finans kaynağı, teknoloji ve know-how eksikliğinden dolayı bu her zaman mümkün olmamaktadır. Bu nedenle, sınırlarında bulunan petrolün mülkiyetine sahip ev sahibi Devletler, petrolün arama ve üretim hakkını çeşitli modellerle yatırımcılara, özellikle yabancı yatırımcılara vermektedir. Petrolün sanayi açıdan üretilmeye başlanmasının üzerinden çok geçmeden Ortadoğu ülkelerinde imtiyaz sözleşmesi birer yatırım modeli olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ancak yabancı petrol şirketlerinin petrol rezervlerini tamamen kontrol etmesine tepki olarak ürün paylaşım sözleşmesi geliştirilmiştir. Ürün paylaşım sözleşmesinde imtiyaz sözleşmesinden farklı olarak, petrol üretilene kadar ev sahibi Devletin mülkiyetindedir, üretildikten sonra ise ancak üretilen petrolün belirli bir kısmı yatırımcının payı olarak ayrılmaktadır.Şu andaki çalışmalara göre, petrol rezervleri çok az olan Türkiye'de yatırım modeli olarak Lisans modeli kullanılmaktadır. Türk Anayasa'sına göre petrol Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunduğu için, yatırımcıların petrol arama ve üretim faaliyetlerini gerçekleştirmek için ev sahibi Devletten izin alması gerekmektedir. Bu iznin modeli de Petrol Kanunu ile belirlenmiştir. Türk Petrol Kanunun belirlediği model yalnız, Lisans modeli olduğu için ürün paylaşım sözleşmesinin kanunla düzenlenmeden Türkiye'de uygulanması olanaksızdır. Ancak, günümüzde Türk petrol şirketleri yurt dışı yatırımlarında ürün paylaşım sözleşmesini yaygın olarak kullanmaya başlamıştır.Petrolün ve doğal gazın dev rezervlerine sahip Türkmenistan'da ise ürün paylaşım sözleşmesi birer yatırım modeli olarak ortaya çıkmaktadır. Türkmenistan'da, ürün paylaşım sözleşmesi ile birlikte, vergi ve devlet hissesi şartlı imtiyaz sözleşmesi, joint venture sözleşmesi ve riskli servis sözleşmesinin birer yatırım modeli olarak kullanılması mümkündür. Bununla ilgili düzenleme Türkmen Petrol Kanununda bulunmaktadır. Ancak, Türkmenistan'da en çok yaygın olarak kullanılan model, ürün paylaşım sözleşmesidir.