Apologizing in Turkish: A corpus-based analysis

Özür dileme, insan ilişkilerinde gerçekleşen sınır ihlali ya da yapılan bir hatayı telafi etme amacıyla sıklıkla başvurulan bir söz eylemdir. Sosyal olarak iyileştirme ve uyum sağlama işlevlerine sahip olması nedeniyle de edimbilim çalışmalarında önemli bir role sahiptir. Söylemde doğal dil kullanımlarını içeren derlemler sayesinde söz eylemleri ve işlevlerini bağlam içinde incelemek mümkün hale gelmiştir. Bu çalışma, Türkçedeki özür dileme söz eylemini özür dile-, bağışla-, affet-, kusura bakma- pardon, üzgünüm gibi söz eylem eylemleri ya da söz eylemsel ifadeleri Türkçe Ulusal Derlemi ve Sözlü Türkçe Derlemi'nden elde edilen veriyle incelemektir. Aijmer (1996) tarafından derlenmiş özür dileme stratejilerinin Türkçe'deki benzerlik ve farklılıkları test edilmiştir. Derlem verisinden elde edilen prototipik olmayan özür dileme stratejileri Halliday'in (1984) dilin düşünsel, kişilerarası ve metinsel üst-işlevleri kategorisi altında sınıflandırılmıştır. Sonuç olarak, Türkçede özür dileme stratejilerinin incelik kuramına göre derecelendirilmesinde konuşucu ve dinleyici bağlamında kişinin kendilik algısının önemli olduğu gözlemlenmiştir. Prototipik olmayan özür dileme söz eyleminde kişinin diğerleriyle uyumlu ilişki kurma çabası ve gruba ait olma isteği yansımaktadır.