Üniversite öğrencilerinin tasarım ürününe ilişkin estetik yaklaşımlarının belirlenmesi: Kahve bardağı örneğinde bir ön test çalışması

Günlük yaşantımızın neredeyse tamamında kullandığımız, hayatımızı kolaylaştıran her türlü ürün, hayatımıza yenilik ve kolaylık sağlayan, estetik duyularımıza seslenen objeler, kullanımımıza sunulan eşyalar endüstriyel tasarım ürünleridir. Su içtiğimiz bardak, yemek yediğimiz tabak okuduğumuz gazete, her tür medya, giysilerimizin modelleri, desenleri, telefonumuz, sandalyemiz, arabamız, trafik levhaları, ürün logoları, oyuncaklar… Farkında olmasak da, fonksiyonellik, kullanım kolaylığı, ergonomi gibi özellikler taşıyan eşyalarımız sadece yaşamımızı kolaylaştırmazlar, görünümleriyle de estetik yaşantıyı deneyimlememize katkı sunarlar. Estetik özlemler insan psikolojisinin ayrılmaz parçalarıdır. Kişinin pratik işlev ile yetinmeyip, nesnenin biçimsel niteliklerini güzellik kavramlarıyla uyuşturmaya yönelmesi bu özlemler sonucudur. Bu bağlamda düşünüldüğünde estetik olabilme niteliği, teknoloji ve sanat arasında önemli bir ayrıcalığı da ortaya koymaktadır. Ürün tasarımının ürün tercihleri üzerinde yaratacağı etki farkındalığının artmasına rağmen, insanların tasarıma nasıl tepki verdiklerini veya estetik yanıtların nasıl oluştuğunu anlamamıza yardımcı olan tasarım veya estetik kuramın şaşırtıcı derecede az olduğu söylenebilir. Bu sorunun nedenlerinden birisi tüketici davranışlarını ve taleplerini araştırmanın daha çok pazarlama bilgi alanın konusu olduğu varsayımıdır. İkinci neden ürün estetiğinin, ürün tasarımında çok önemli olmasına rağmen, felsefe, sanat eleştirisi, sanat tarihi, psikoloji, antropoloji, deneysel estetik gibi disiplinlerdeki ürün estetiği çalışmalarının tasarım estetiğine saygı duymakla birlikte, uzun yıllar boyunca tutarlı bir teori oluşturmamasıdır. Bir başka neden tasarım ve estetik ilişkisindeki ilkelerin belirsizliğiyle ilişkilidir. Öncelikle, "iyi" tasarımın oldukça keyfi bir mesele olduğu izlenimini veren söylem tasarımcılar tarafından da kabul edilmektedir. Ayrıca tasarlayan-tüketici-ürün ilişkisi karmaşık bir ilişkidir. Bu karmaşa, günlük olarak etkileşime girdiğimiz ürünler daha karmaşık hale geldiğinden, gittikçe de artmaktadır. Bu araştırma üstesinden gelinmesi gereken bir takım engeller olmasına rağmen, tüketicinin estetik deneyimlerinin belirlenmesine yönelik araştırmaların ürün tasarımı çalışması yapan disiplinlerin katkısı olmadan eksik kalacağı ya da çok disiplinli yapılmasının daha verimli sonuçlar doğuracağı görüşünü benimsemektedir. Pazarlama bilgi alanının araştırma deneyimlerinden de yararlanan bu araştırmada tüketici- ürün bağlamı üniversite öğrencileri ve kahve bardağıdır. Farklı estetik yaklaşımlarla tasarlanan bardaklar öğrencilerin yoğun olarak bulunduğu kafelerde kullanıma sunulmuş ve onların tercihlerinin hangi biçimsel/estetik özelliklere yönelik olduğu ve bu yönelimi sağlayan koşulların belirlenip belirlenemeyeceği incelenmiştir.