Urartu ve Assur yazılı kaynaklarına göre Urartu Krallığı'nın tarihi coğrafyası

Assur yazılı kaynaklarında ?Uruatri? olarak geçen ve M.Ö. 1273 yılında tarih sahnesine çıkan Urartular, batıda Fırat Nehri'nden doğuda İran Azerbaycan'ına, kuzeyde Gökçe Göl ile Aras vadisinden güneyde Toroslar ve Urmiye Gölü'nün güneyine kadar uzanan geniş bir coğrafyaya egemen olmuş ve Yakındoğu'nun en büyük devletlerinden biri olmuştur.Krallığın çekirdek bölgesi bugünkü Van Kalesi ve çevresidir ki bu yüzden Urartu Krallığı'na zaman zaman ?Van Krallığı? da denilmektedir. Doğal bir kale görünümünde olan Van büyük bir başkentin kurulması ve gelişmesi için tüm koşullara sahipti. Ancak Doğu Anadolu bölgesinde yer alan diğer kentler siyasi ve tarihi olarak bu kadar büyük bir öneme sahip olamamışlardı. Urartu yerleşimleri genel olarak Doğu Anadolu başta olmak üzere Gürcistan, Ermenistan, Nahçıvan, İran, Irak topraklarına kadar yayılmıştır.Assur Devleti'nin üç yüzyıl boyunca en büyük rakibi olan Urartu Krallığı Doğu Anadolu'nun oldukça engebeli coğrafyasına, sert iklim koşullarına rağmen kendine özgü bir kültür yaratmayı başarmışlardır. Özellikle mimarlıkta, maden işçiliğinde, bronz işçiliğinde oldukça özgün eserler veren Urartuların, yalçın kayalıklar üzerine kurdukları görkemli kaleleri, anıtsal tapınakları, büyük sarayları, çok odalı kaya mezarları ulaştıkları üstün uygarlık seviyesini kanıtlamaktadır. Tarihte bayındırlık alanında ender rastlanılan nitelikte yenilikler yapmışlar ve böyle çetin bir coğrafyayı verimli bir hale getirebilmek, toprakları sulamak için yaptıkları ve günümüzde bile kullanılabilinen uzun kanallar açtıklarını, suni göletler ve barajlar yaptıklarını, bağlar ve bahçeler kurduklarını görürüz.Assur ve Urartu yazılı kaynaklarına göre gerek Urartu'nun yayılım gösterdiği coğrafyada ele geçen yazıtların çözümlenmesi, gerekse artan kazılar tarihi coğrafya çalışmaları konusunda oldukça olumlu adımlar atılmasını sağlamıştır. Bugüne kadar sürdürülen arkeolojik kazı ve yüzey araştırmaları sonunda ulaşılan arkeolojik kanıtlar Urartu kültürünün tahmin edildiğinden çok daha geniş bir alana yayıldığını, çevresindeki diğer kültürleri etkilediği ve ileride bölgede kurulacak devletlere esin kaynağı olduğunu görmekteyiz.