Van il merkezi zemin büyütme faktörünün incelenmesi

Deprem aktivitesi yüksek olan Türkiye için orta ve büyük ölçekli depremler yıkıcı hasarlara neden olmaktadır. Depremin zemin üzerindeki önemli etkilerinden biri 'zemin büyütmesi'dir. Zemin büyütmesi, deprem kuvvetinin anakayadan zayıf zeminlere (alüvyon, güncel çökeller vb.) geçerken frekansta ve genlik içeriğinde değişiklik yaparak genlik içeriğinde birkaç kata varan büyütme yapmasıdır. 1999 Marmara (Gölcük) Depremi'nde Sakarya (Adapazarı) bölgesinin, 1999 Düzce Depremi'nde Gölyaka-Kaynaşlı hattının ve 2011 Van Depremi'nde Erciş İlçesinin daha fazla etkilenmesi bu duruma birer örnektir. Yakın zamanda meydana gelen 2020 tarihli İzmir Depremi'nde Bayraklı İlçesinde daha fazla yıkıcı hasarların meydana gelmesi zemin büyütmenin önemini bir kez daha ortaya çıkarmıştır. Van gölü çevresine konumlanan Van konut stoğunun çoğu alüvyon ve göl çökelleri üzerine kuruludur. Bu tez çalışmasında, Van il merkezinde zemin büyütme faktörünün incelenmesi amaçlanmıştır. İki merkez ilçe olan İpekyolu ve Tuşba ilçeleri çalışılmış ve bu amaçla, elde edilen zemin verileriyle Deepsoil yazılımında iki temsili profil oluşturulmuştur. Analizler için gerekli olan deprem kayıtları seçilirken Van'ı önemli derecede etkileyen iki fay olan; Van Fayı ve Çaldıran fayı referans alarak, TBDY2018'in önerdiği gibi 11 senaryo deprem kaydı seçilmiştir. Seçilen kayıtlar SeismoMatch programında hedef spektrumla eşleştirilmiştir. Ayrıca, iki gerçek temsili profilden farklı olarak Deepsoil'de dört profil daha otomatik olarak oluşturulmuş ve bu şekilde profil sayısı arttırılarak büyütme katsayılarının değişimi daha geniş aralıkta elde edilmeye çalışılmıştır. Analiz sonucu İpekyolu Bölgesinde 0.2sn için büyütme katsayısı 0.47-0.80 aralığında, 1sn için 1.39-2.31 aralığında; Tuşba Bölgesinde 0.2sn için büyütme katsayısı 0.62-1.06 aralığında, 1sn için 1.61-2.28 aralığında değiştiği görülmüştür. Ayrıca, çalışılan alanlarda ağırlıklı mevcut olan ZD yerel zemin sınıfı için TBDY2018 tarafından önerilen zemin büyütmeleri; FS=1.28 olduğu, F1=2.27 olduğu bulunmuştur. İpekyolu ve Tuşba İlçeleri için FS ve F1 ile TBDY2018 ZD yerel zemin sınıfına göre FS ve F1 değerleri karşılaştırılmıştır. Hem İpekyolu hem de Tuşba İlçeleri için analizlerde elde edilen FS değerlerinin TBDY2018 değerine göre daha küçük çıktığı; F1 değerinin ise TBDY2018'de önerilen F1 değerinin, İpekyolu ve Tuşba İlçelerinin analiz ile elde edilen değişim aralığında yer aldığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Zemin büyütme, Senaryo deprem kayıtları, Van