Yabancı bayraklı gemilerin denetim kriterleri ve liman devleti kontrolü sorunları üzerine bir çalışma

"Zaferi, denizi kontrol altında tutan, ihtiyacı olan şeyi, ihtiyacı olduğu zaman, istediği yere ulaştırabilen ülke kazanır" sözüyle Mustafa Kemal Atatürk deniz yolunun küresel anlamdaki önemini vurgulamıştır. Bu bağlamda ulaştırma şekilleri içerisinde en büyük paya sahip olan deniz yolunun bileşenlerinden birisi de gemidir. Gemiler, denizcilik piyasasındaki rolünü ulusal ve uluslararası kurallar kapsamında gerçekleştirmektedir. Bu kuralların denetimi konusunda, bayrak devletlerinin yanında zamanla liman devletlerinin söz sahibi olması noktasına gelinmiştir. Liman devletleri, gemileri denize elverişli halde sefer yapmaları hususunda inşa, dizayn, ekipman, donanım vb. konular çerçevesinde denetlemektedirler. Liman devleti denetimleri, emniyet, güvenlik ve çevre açısından standartaltı deniz taşımacılığı ile mücadelede önemli role sahiptir. Gemilerin uluslararası standartlara gelmesinde, devletlerin limanlarına gelen yabancı bayraklı gemilere yönelik yaptığı kontroller büyük önem taşımaktadır. Liman devleti kontrolleri açısından ülkeler bir araya gelerek liman devleti bölgesel anlaşmaları imzalamışlardır. Ülkemiz, Karadeniz ve Akdeniz Bölgesel Anlaşmalarına taraf olup, limanlarını ziyaret eden yabancı bayraklı gemileri denetlemektedir. Bununla birlikte Liman Devleti Denetimi Yönetmeliği oluşturulmuş, denetimler yönetmelikçe uygulanmaktadır. Tez çalışmamızda; liman devleti kontrolü kavramının kavramsal çerçeveleri çizilmiş, uygulama alanları açıklanmış, yapılan denetlemelerin uygunsuzluk ve alıkonma gibi sonuçlarına değinilmiştir. Bu bağlamda yabancı bayraklı gemiler ve Türk bayraklı gemilerin liman devleti denetim performanslarına yer verilmiş, ülkemizde uygulanmakta olan liman devleti kontrolünün, taraf olunan bölgesel anlaşmalarla karşılaştırılmaları yapılmıştır. Çalışmanın sonunda ülkemizdeki liman devleti denetimlerini gerçekleştiren görevlilere yönelik delphi araştırması yapılmıştır. Sonuç olarak, çalışmada Türk limanlarında uygulanan liman devleti kontrollerinin, uzmanların görüşleri doğrultusunda, denetimi yapılacak gemiye intikal edilmeden önce gemiye ilişkin dikkat edilmesi gereken faktörler ve liman devleti kontrolü sisteminin başlıca sorunları ortaya konmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Liman Devleti, Bayrak Devleti, Yabancı Bayraklı Gemi, Liman Devleti Kontrolü, Delphi