Yapı ve fonksiyon açısından din psikolojisi

Türkiye'de bir asra yakın süredir bilim dünyasında yerini alan, değişen ve gelişen din psikolojisinin geldiğimiz noktada bir durum değerlendirmesine; varsa eksikliklerin belirlenmesi ile sağladığı kazanımların tespit edilip geliştirilmesine ihtiyacın olduğu düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı, din psikolojisinin lisans eğitiminde bu dersi alanlar için ne anlam ifade ettiğinin, bu alana ilgi veya ilgisizliğin sebeplerinin, öne çıkan konularının, çağın soru veya sorunları karşısındaki yeterliliğinin, bireysel, toplumsal ve mesleki katkılarının, derslerdeki eksik yönlerinin ve alandan beklentilerin neler olduğunun belirlenmesidir. Araştırmanın örneklemi lisans eğitiminde din psikolojisi dersi alan 159 öğrenci, 46 öğretmen ve 18 imam ile toplam 223 bireyden oluşturulmuştur. Veriler, literatür taraması ve araştırmanın amacına uygun olarak hazırlanmış dört demografik değişken ve 10 açık uçlu sorudan oluşan anket ile elde edilmiştir. Toplanan veriler öncelikle içerik analizi ve kümeleme yapılarak incelenmiştir. Verilerin analizinde frekans ve yüzdeler kullanılmıştır. Araştırmada ulaştığımız bulgulara göre, din psikolojisi denince katılımcıların aklına %29,6 (f=66) oranında "dini duygu, düşünce ve davranışları inceleyen bilim dalıdır" ve %26,5 (f=59) oranında "İnsan-din ilişkisini inceler" ifadeleri gelmektedir. Din psikolojisi, örneklemin %76,2'sinin (f=170) ilgisini çekmektedir. Alana ilginin en büyük sebebi olarak "İnsanların dini inançlarını anlamayı sağlaması" (%17,5, f=39) saptanmıştır. Din psikolojisinin zorluğu, yabancı terim ve kelimelerin çok fazla olması, fonksiyonunu yerine getirememesi ve yabancı toplumlara hizmet etmesi; kültürümüzün değerlerine uygun olmaması alana ilgisizliğin sebepleri olarak belirlenmiştir. Din psikolojisi derslerinde en çok zihinlerde yer eden konular "Dua ve İbadet", "Dini Tecrübe" ve "Gelişim Psikolojisi ve Din" olarak tespit edilmiştir. Din psikolojisi derslerinde işlenen konuların/tartışmaların %74,4 (f=166) oranında yaşadığımız çağ ve sorunlarına kısmen veya tamamen cevap verebildiği düşünülmektedir. Örneklemin %44,8'i (f=100) din psikolojisi derslerinde işlenmeyen fakat öğrenilmesi gereken konular olduğunu düşünmektedir. Bu konuda katılımcılar özellikle din psikolojisi derslerinde daha fazla örnek ve pratik olması gerektiğini ifade etmektedir. Din psikolojisinin Batı kaynaklı olması konusunda iki baskın görüş elde edilmiştir. Birinci görüş, alanın temellerinin Batı'da atılmış olduğundan bu durumun doğal olduğunu düşünmektedir. "Temelleri Batı'da atılmış olsa da kendimize mâl etmeliyiz" ikinci ve en çok ifade edilen görüştür. "Kendimizi ve hedef kitleyi tanımak", din psikolojisinin en çok ifade edilen bireysel kazanımı olarak belirlenmiştir. "Toplumun dini hayatını kavramak ve bilinçli olmak", alanın önde gelen toplumsal katkısıdır. "Meslek hayatında verimlilik" ise alanın mesleki katkılarının önde gelen kazanımıdır. Örneklemin %51,1'i (f=114) alanın eksiklerinin olduğunu düşünmektedir. Bu oran din psikolojisi dersinin işlenişi, konuları, yöntemi, araştırmaları, araştırmacıları, kaynakları ve süresi gibi pek çok açıdan eksikleri kapsaması sebebiyle doğal karşılanmalıdır. Dersin ezbere dayalı oluşu ve pratik yapılmayışı en çok eksik bulunan nokta olarak belirlenmiştir. Alanın eksiklerine rağmen örneklemin %79,8'i (f=178) alandan beklenti içerisindedir. Din psikolojisinden en büyük beklentiyi "İnsan psikolojisini anlayabilmek" oluşturmaktadır. Katılımcıların %91,0'ı (f=203) alanı gerekli bulmaktadır. Örneklem grubu, %22,5 (f=40) oranında din psikolojisinin insanı ve toplumu anlamamızı sağladığı için gerekli olduğunu ifade etmiştir.