Yapılandırmacı yaklaşıma göre dil bilgisi öğretimine yönelik öğretmen görüşleri

Dil, insanın çevresini ve dünyayı anlamlandırma kullandığı önemli varlıklardan biridir. Birey, dil sayesinde öğrenme gerçekleştirir, kendini ifade edebilir, iletişim kurabilir ve dünyayı anlamlandırabilir. Dolayısıyla bireyin tüm yaşamını ve öğrenme alanlarını etkileyen dilin öğrenim ve öğretim süreci büyük önem taşımaktadır. Gelişen bilim ve teknoloji, hayatın tüm alanlarını etkilediği gibi öğrenme ve öğretme sürecini de doğrudan etkilemiştir. Günümüzde bireyin bilgiye sahip olması yeterli değildir, önemli olan elde edilen bilginin yapılandırılıp yapılandırılamadığıdır. Teknolojinin gelişmesi, toplumların bilgiye bakış açılarının değişmesi yapılandırmacı yaklaşımı ön plana çıkarmıştır. Bu doğrultuda Millî Eğitim Bakanlığı 2005 yılında ilk düzenlemeyi yapmış ve yapılandırmacı yaklaşım ışığında öğretim sürecini şekillendirmiştir. Hazırlanan yeni öğretim programı ile bireylerin bilgiye ulaşmaları ve bu bilgiyi yapılandırarak hayatla ilişkilendirmeleri amaçlanmıştır. Buna göre Türkçe ve dil bilgisi öğretimi de yapılandırmacı yaklaşım temelli olarak düzenlenmiştir. Eski öğretim sisteminin temelini oluşturan geleneksel anlayıştan uzaklaşılarak dil bilgisi öğretiminde kuralların ezberletilmesinden vazgeçilmiştir. Yapılandırmacı anlayış temelli yeni dil bilgisi öğretiminde öğretmenin dil bilgisini diğer dil alanlarından ayrı bir alanmış gibi ele almasından kaçınılmıştır. Öğretmenden dil bilgisini dilin diğer alanları ile ilişkilendirerek öğretmesi beklenmektedir. Öğretmen öğrenciye dilin kurallarını doğrudan vermemeli, öğrencinin bilgiye ulaşmasını ve yapılandırması sürecinde rehberlik etmesi beklenmektedir. Birey bilgiyi edindikten sonra onu nerede ve nasıl kullanacağını kavramalı, yaratıcı ve eleştirel olmalıdır. Öğretmen bu rehberlik sürecinde bireylerin isteklerini, ihtiyaçlarını, hazır bulunuşluk seviyelerini, bireysel farklılıklarını göz önünde bulundurmalı; öğretim sürecini ve ortamını da buna uygun düzenlemelidir. Eski öğretim sisteminde aktif olan öğretmenken yenilenen sistemde aktif olan tarafın öğrenci olması beklenmektedir. Çünkü bireyin öğretim sürecine aktif olarak katılması öğretim sürecinin başarısı açısından büyük önem taşımaktadır. Birey sürece aktif olarak dâhil olduğunda "sınıflamak, çözümlemek, belirlemek, eleştirel yaklaşmak, yapılandırma" gibi daha üst düzey bilişsel aktiviteleri yerine getirebilmektedir. Dil bilgisi öğretimi açısından ele alındığında bireyin kuralı sadece ezberlememesi, onu eski deneyimleriyle bütünleştirerek yapılandırdıktan sonra kendine mal etmesi sağlanabilir. Yapılandırmacı anlayış temelli dil bilgisi öğretimi uygulamaya geçirilmiş ancak bu konuda öğretmenlerin düşüncelerini içeren bir araştırmaya rastlanmamıştır. Çalışmanın amacı, mevcut Türkçe öğretim programlarında yer alan kazanımların yapılandırmacı yaklaşıma göre kullanım durumlarını öğretmen görüşlerine dayandırarak değerlendirmektir. Günümüzde dil bilgisi öğretim yaklaşımlarının geleneksel yaklaşım ve modellerden ayrıldığı savunulmaktadır. Geleneksel yaklaşımlar dil bilgisi öğretimini genellikle düz anlatım yöntemine göre gerçekleştirmektedir. Yapılandırmacı anlayış ise bu öğretimin düz anlatım yerine öğrenciye sezdirecek biçimde yapılması gerektiğini savunmaktadır. Geleneksel dil bilgisi öğretimi anlayışına göre eğitim almış ve bu anlayışı yıllarca eğitim sisteminde kullanmış öğretmenlerin yapılandırmacı dil bilgisi öğretimine göre öğretimi düzenleyip uygulamaları beraberinde birtakım sorunları da ortaya çıkarabilir. Bu nedenle çalışmanın temel amacını mevcut dil bilgisi öğretiminin öğretmen görüşlerine dayandırılarak değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Araştırma sonucunda öğretmenlerin yapılandırmacı yaklaşım ile ilgili düşünceleri, uygulamada yaşadıkları sıkıntılar ve yaklaşımın uygulanabilirliğinin artması yönünde önerileri tespit edilmiştir. Öğretmenler, kalıcı ve etkili öğrenme sağlaması, öğrencilerin ilgi ve isteklerine cevap vermesi ve dil bilinci oluşturması bakımından yapılandırmacı yaklaşımı faydalı bulduklarını belirtmişlerdir. Öğretmenlerin büyük çoğunluğu yapılandırmacı yaklaşım temelli dil bilgisi öğretimini faydalı bulsa da zaman, fiziksel yetersizlikler, sınıf mevcutlarının fazlalığı, ders kitaplarının yetersizliği, müfredatın yoğunluğu gibi etmenlerin uygulamayı zorlaştırdığını düşünmektedirler. Programın uygulayıcısı konumundaki öğretmenlerin yapılandırmacı yaklaşıma göre dil bilgisi öğretiminin daha etkili olması için müfredatın yoğunluğunun azaltılması, okulların fiziksel şartlarının düzeltilmesi, materyal zenginliğinin sağlanması, ezberci anlayıştan uzaklaşılması, farklı öğretim yöntem ve tekniklerinin kullanılması, ders kitaplarının ve merkezi sınavın yaklaşıma uygun şekilde düzenlenmesi gibi önerilerde bulunmuşlardır. Anahtar Sözcükler: yapılandırmacı yaklaşım, dil bilgisi, dil bilgisi öğretimi, Türkçe öğretmenleri