
47
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Siber egemenlik
Bu tez, modern egemenlik anlayışının dijital çağdaki dönüşümünü 'siber egemenlik' olgusu çerçevesinde ele almaktadır. Geleneksel Vestfalya düzeninden itibaren 'egemenlik', devletin fiziksel sınırları üzerindeki mutlak otoritesini ifade ederken, siber uzay bu anlayışın sınırlarını zorlayan ve farklı aktörlerin de güç sahibi olabildiği yeni bir mecra yaratmıştır. Büyük teknoloji şirketlerinin veri toplama ve işleme kapasitesi, devletlerin siber saldırı ve savunma stratejileri, uluslararası örgütlerin (NATO, AB gibi) mevzuat çalışmaları ve bireylerin temel hakları (mahremiyet, ifade özgürlüğü vb.) bu yeni egemenlik alanında iç içe geçmiştir. Çalışma üç temel bölüme ayrılmaktadır. İlk bölümde, 'siber uzay', 'büyük veri', 'yapay zekâ', 'siber saldırı' gibi kavramlar tanımlanarak siber mekânın fiziksel olmaktan ziyade söylemsel ve ekonomik-politik yönlerine vurgu yapılmaktadır. İkinci bölümde, Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Çin ve Türkiye gibi farklı ülke ve bölgelerdeki siber düzenlemeler ele alınarak, devletlerin dijital dünyada egemenlik inşa etme girişimlerinin yöntemleri incelenmektedir. Üçüncü bölümde, siber savaş, siber güç ve dijital yayılmacılık konuları Vestfalya sonrası uluslararası hukuk ve ilişkiler ekseninde değerlendirilmekte; ayrıca siber alanda var olan devletlerin egemenlik anlayışları Vestfalyan egemenliğin 'dış egemenlik' boyutuyla değerlendirilmektedir. Genel olarak, tez, siber egemenliğin salt ulusal güvenlik veya teknik bir düzenleme meselesi olmadığını; aksine, politik, ekonomik, hukuksal ve toplumsal boyutlarıyla bütüncül bir yaklaşım gerektiren kompleks bir olguya dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Bu bakımdan, dijital çağın getirdiği fırsatların yanı sıra, birey hakları ve kamu yararının nasıl dengelenebileceği sorusu, siber egemenlik tartışmalarının merkezinde yer almaktadır.
Kadına yönelik şiddetle mücadele ve İstanbul Sözleşmesi
Çalışmamız, kadına yönelik şiddetin önlenmesinde ön plana çıkan ulusal ve uluslararası düzenlemeleri ele almaktadır. Bu bağlamda, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi, İstanbul Sözleşmesi, diğer uluslararası belgeler ve Türkiye'deki 6284 sayılı Kanun incelenmiştir. Çalışma, bu düzenlemelerin Türkiye'de kadına yönelik şiddeti önleme çabalarına etkilerini değerlendirirken, özellikle İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'ne ve İstanbul Sözleşmesi'ne odaklanmıştır.
İdari yargıda temyiz kanun yolu
Tezin konusunu idari yargılama usul hukukunda temyiz kanun yoludur. Temyiz kanun yolu ele alınırken, idari yargılama usul hukukundaki diğer kanun yollarına da kaçınılmaz olarak değinmek gerekmiştir. 6545 sayılı Kanun ile yargılama hukuku sistemine giren değişiklikler öncesinde; yerel mahkemelerin vermiş olduğu kararlar için taraflar bir üst mahkeme olarak sadece temyize başvurabiliyorlardı. Türk yargılama sistemine İstinaf mahkemesinin kazandırılmasındaki amaç, çok uzun süren yargılama sisteminin kısalması, Danıştay'ın temyiz mercii olarak iş yükünün azaltılması ve hukuka olan güvenin arttırılmasıdır. İstinaf kanun yolunun esas, temyiz kanun yolunun ise istisna şeklinde düzenlendiği model içerisinde birbiriyle ilişkili iki ayrı kanun yolu ortaya çıkmış ve kanun yolu sistemi daha karmaşık bir boyut kazanmıştır. Bu çalışma idari yargılama usul hukukunda temyiz kanun yolunun usulünü ele alırken, istinaf kanun yoluyla birlikte ortaya çıkan öngörülmeyen sorunları da ele almayı denemektedir. Anahtar Kelimeler: Türk İdari Yargılama Sistemi, Kanun Yolu, Adil Yargılanma Hakkı, Temyiz, İstinaf.
Türk hukukunda lekelenmeme hakkı
İnsanlar, diğer canlılardan farklı olarak, onurlu bir yaşam sürme ihtiyacı duymaktadır. Tarihsel süreç içerisinde onurlu bir yaşam sürme ihtiyacı; insan hakları, temel hak ve özgürlükler gibi kavramların doğmasına ve hukuk metinlerinde insan onurunun korunmasına yönelik düzenlemelerin yer almasına sebep olmuştur. İnsanların toplum içerisindeki şeref, haysiyet ve itibarının korunmasını amaçlayan lekelenmeme hakkı da insanın onurlu bir yaşam sürmesine hizmet etmektedir. Lekelenmeme hakkı, ceza yargılamalarında masumiyet karinesi ile birlikte büyük önem arz etmektedir. Masumiyet karinesi ile mahkemeler ve kamu otoritelerince suçlu muamelesi görmeme koruma altına alınırken; lekelenmeme hakkı ile de toplum nezdinde suçlu muamelesi görmeme güvence altına alınmaktadır. Ancak lekelenmeme hakkı yalnızca ceza yargılamalarındaki sonuçlarından ibaret değil; ifade özgürlüğü, özel hayatın gizliliği, basın özgürlüğü gibi insan hakları ve bunların alt unsurları ile de yakın ilişkilidir. İfade özgürlüğü kullanılırken kişilerin karalanması, damgalanması; özel hayatın gizli alanlarına müdahale edilerek insanları küçük düşürücü girişimlerde bulunulması; basın faaliyetleri ile yalan, yanıltıcı ya da çarpıtma haberler yapılarak insanların şeref ve itibarlarına zarar verilmesi gibi unsurlar lekelenmeme hakkına aykırılık teşkil etmektedir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında tutuklama
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından, Türkiye hakkında en çok ihlal kararı verilen konulardan birisi özgürlük ve güvenlik hakkıdır. Nitekim özgürlük hakkına getirdiği sınırlamalar nedeniyle en önemli tedbirlerden birisi olarak karşımıza çıkan tutuklama, Türkiye'de uzun yıllar boyunca peşin bir ceza olarak algılana gelmiş ve ne yazık ki bu durum birçok mağduriyetlere neden olmuştur. İşte bu çalışmamızın amacını da Türkiye'de önemli bir sorun olarak karşımızda duran özgürlük ve güvenlik hakkının ve bu bağlamda tutuklama tedbirinin, uluslar arası düzeyde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ile ulusal düzeyde başta Anayasa olmak üzere Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde ele alınarak incelenmesi ve karşılaştırılması teşkil etmektedir. Çalışmamızın kapsamı ise başta Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi olmak üzere Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında özgürlük ve güvenlik hakkı, özgürlük ve güvenlik hakkı kapsamında tutuklama tedbirinin hukuki niteliği, özellikleri, koşulları ve denetimi ile sınırlı tutulmuştur. Tüm bu anlatımlar sonucunda ise tutuklamanın bir koruma tedbirinden ibaret olduğu, bu nedenle tutuklama tedbirine ceza yargılamasında maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla ancak istisnai durumlarda başvurulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kişi Özgürlüğü, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Tutuklama, Yakalama ve Gözaltı, Özgürlük ve Güvenlik hakkı,
Türk Ceza Hukukunda zorunluluk hali
Çağdaş ceza hukuku anlayışında objektif sorumluluk esası terk edilmiş; bunun yerine suça tesir eden nedenlerin de göz önünde bulundurulduğu subjektif sorumluluk esası benimsenmiştir. Böylece insan psikolojisi temel alınarak; maruz kalınan bir tehlike nedeniyle işlenen suçun belirli şartlar altında ceza yaptırımından muaf tutulmasına imkan tanımak amacıyla zorunluluk hali kurumu düzenlenmiştir. Zorunluluk halinden bahsedebilmek için hukuken korunan hakka yönelen bilerek neden olunmayan ağır ve muhakkak bir tehlike olmalıdır. Bunun yanında tehlikeden başka suretle korunma imkanı olmadığı gibi bu tehlikeye katlanma yükümlüğünün de bulunmaması gerekir. Son olarak fail tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan vasıta arasında orantılı olacak şekilde bu tehlikeyi savuşturacak düzeyde bir eylem gerçekleştirmelidir. İşte tüm bu şartların varlığı halinde failin ceza sorumluluğu ortadan kalkacaktır. Zorunluluk halinin ceza hukuku açısından hukuki esası tartışmalıdır. Kurumun hukuki esası hakkında günümüzde üç görüş mevcuttur. Bunlardan ilki; zorunluluk halinin bir hukuka uygunluk nedeni olarak kabul eden görüş, ikincisi; zorunluluk halini mazeret sebebi (kusurluluğu etkileyen neden) kabul eden görüş ve sonuncusu ise kusurluluk halini bazı durumlarda mazeret sebebi bazı durumlarda ise hukuka uygunluk nedeni olarak kabul eden görüştür. Çalışmamızda doktrindeki farklı görüşlere ve uygulamayı yansıtabilmek açısından çeşitli Yargıtay kararlarına yer verilerek, kurumun tarihçesi, hukuki esası ve koşulları incelenmiş; benzer kurumlarla karşılaştırma yapılmak suretiyle aralarındaki farklar ve mevzuatta yer alan özel düzenlemeler ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Tazminatların vergilendirilmesinin değerlendirilmesi
Türk Vergi sisteminde, sisteme henüz yerleşen ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 25. maddesinde yer alan tazminat ve yardımların vergilendirilmeden istisna tutulması konusu ülkemizde çok büyük öneme sahiptir. Tahdidi olarak sayılan tazminatların ne şekilde vergilendirileceği, vergilendirmede hangi hususlara dikkat edileceği ve vergilendirme istisnası hallerinden kimlerin yararlanacağı konusunun ayrıca incelenmesi gereklidir. Çalışmamızda, sözünü etmiş olduğumuz Gelir Vergisi Kanunu 25. maddesindeki tüm istisnaları kapsayan vergiden muaf olma halleri genel olarak yer alacaktır. Son yıllarda tazminatların vergilendirilmesi konusunun önemi bir hayli artmıştır. Biz de tezimizde, vergilendirmenin nasıl yapılacağını, vergilendirmenin hangi kanunlardan doğduğunu, vergilendirme istisnalarının öneminin neler olduğunu ve vergilendirmenin ne şekilde yapılması gerektiği konularını inceleyeceğiz. Bu konularda Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yazılmış olan örnek özelgeler ile de incelemelerimizi değerlendireceğiz.
Ceza Muhakemesi Hukukunda yargılamanın yenilenmesi
Hukuk devleti; bütün eylemlerinde Anayasa ve hukuka uygun olarak hareket eden, Anayasa'ya ve hukuka bağlı olan, insan hak ve özgürlüklerine saygı gösteren, adil bir hukuk düzeni kuran devlettir. Devletin yasama ve yürütme görevi dışında yargı görevi de bulunmaktadır. Devlet yargı görevini üstlenerek hukuki barışı sağlayıp adaleti gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Adalet; ceza muhakemesi yoluyla hukukun doğru bir şekilde uygulanarak maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır. Ceza yargılaması sonucunda verilen hükmün kesinleşmesiyle maddi gerçeğin ortaya çıkarıldığı karinesi kabul edilmektedir. Yani, yargı faaliyeti sonucunda uyuşmazlıkların makul süre içerisinde kesin hükümle neticelenmesi halinde adalet gerçekleşmiş olmaktadır. Ancak verilen hükmün kesinleşmesinden sonra yeni delillerin ortaya çıkması halinde maddi gerçeğe ulaşabilmek amacıyla uyuşmazlığın tekrar değerlendirilmesi gerekmektedir. Çünkü yeni delillerin ortaya çıkması adaletin sağlanmış olduğu düşüncesini sarsmaktadır. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılarak adaletin yeniden sağlanması gerekliliği ise "Yargılamanın Yenilenmesi" kurumunu ortaya çıkarmıştır. Ceza Muhakemesinde Yargılamanın Yenilenmesi konusu Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Hukuku Anabilim Dalı tarafından tarafıma yüksek lisans tez konusu olarak verilmiştir. Tez çalışmamızda bu konu hakkında kanun maddeleri, madde gerekçeleri, yargı kararları ve doktrinde yer alan farklı görüşler dikkate alınarak ayrıntılı olarak bilgi verilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızda ilk olarak yargılamanın yenilenmesi kavramının tanımı ve hukuki niteliği, yargılamanın yenilenmesi kurumunun diğer kanun yolları ile karşılaştırılması, yargılamanın yenilenmesi kurumunun konusu ve yargılamanın yenilenmesine engel olmayan haller detaylı bir şekilde açıklandıktan sonra yargılamanın yenilenmesi nedenlerine tek tek değinilmiştir. Akabinde yargılamanın yenilenmesinin usulü ve yenilenen yargılama sonucu verilen hükmün etkileri ele alınarak çalışmamız sonuçlandırılmıştır.
Türk ceza hukukunda suça teşebbüs
Ceza hukukunun amacı, toplumsal düzeni korumak amacıyla suç yolunda (iter criminis) ilerleyen failin eylemine belirli bir aşamadan sonra müdahalede bulunarak yaptırım altına almaktır. Burada suç yolunda ilk bölümde yer alan düşünce aşamaları ve hazırlık hareketleri cezalandırılabilme alanını genişlettiği için, failin özgürlük alanı içinde kabul edilir cezalandırılamaz. Zaten failin düşünce aşamasındaki ve hazırlık aşamasındaki durumunun suç işleyeceğine temel teşkil edeceğinin ispatı da pek mümkün değildir. Fail herhangi bir fiile dönüşmeyen suç işleme fikrinden ve kararından icra hareketlerine başlamadan dönme imkanına da sahiptir. Ceza hukuku somut delillere dayanan kuvvetli şüphe hallerini cezalandırılabilme alanı içine almıştır. Fail tarafından gerçekleştirilen eylem ancak hazırlık hareketleri aşamasından çıkıp icra hareketleri aşamasına geçtiği anda cezalandırılabilir. Bu açıdan suç yolunda yapılan hazırlık hareketleri ve icra hareketleri ayrımı failin suça teşebbüsten sorumlu tutulabilmesi açısından önem arz etmektedir. Suça teşebbüsün cezalandırılmasının amacı failin gerçekleştirdiği eylemle suç işleme iradesini ortaya koyarak, kanun koyucunun korumakta olduğu hukuki menfaati tehlikeye koyması durumudur. Türk ceza hukukunda teşebbüs, 765 sayılı TCK'da icra hareketlerinin tamamlanıp tamamlanmamasına göre "eksik teşebbüs" ve "tam teşebbüs" olarak iki ayrı başlıkta düzenlenmişken, 5237 sayılı yeni TCK eksik ve tam teşebbüs ayrımına son vermiştir. 5237 sayılı TCK'nın 35.maddesindeki düzenlemeye göre; "Kişi işlemeyi kast ettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaz ise, teşebbüsten sorumlu tutulur. Suça teşebbüs halinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre cezalandırılır." Bu düzenlemeye yürürlükten kaldırılan 765 sayılı eski yasadaki icra hareketlerinin sona ermemesi ya da icra hareketlerinin sona ermesi fakat kanuni tipte öngörülen sonucun gerçekleşememesi durumunda faile daha az ceza verileceğine ilişkin ayrım ortadan kalkmıştır. Teşebbüs halinde faile verilecek olan cezada icra hareketlerinin bitip bitmemesi ölçütü değil, fail sonucunda meydana gelecek olan zarar ve tehlikenin ağırlığı esas alınmıştır. Kanaatimizce burada yargıca ceza tayin ederken bir nevi takdir yetkisi olarak verilmiştir. Yeni TCK da eksik ve tam teşebbüs ayrımının kaldırılması uygulama açısından yargılamada birlik sağlanması açısından yerinde bir düzenleme olmuştur. Teşebbüs kurumu 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun genel hükümler kısmında yer almaktadır. Suç türlerinin düzenlendiği kanunun özel kısmında, suç tiplerinin tamamlanmış hallerine yer verildiğinden, teşebbüs düzenlemesi olmasaydı, teşebbüs aşamasında kalmış suç, kanunda hüküm altına alınan suç tanımına uymadığından dolayı suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereği suç işlemeye teşebbüs eden failin cezalandırılması mümkün olmayacaktı.1 Bu sebeple özel hükümler kısmında düzenlenen çalışmamızın ilerleyen bölümlerinde de ele alacağımız üzere birçok suç tipine uygulanabildiği için genel hüküm niteliğindedir. Teşebbüsün unsurları maddi ve manevi olmak üzere ikiye ayrılır. Türk Ceza Kanunundaki düzenlemeye göre; Suça teşebbüsün maddi unsuru icra hareketlerin başlama, hareketin elverişli olması, icra hareketlerinin tamamlanması, manevi unsur ise "kast" tır. Doktrinde ve uygulamada yaptığımız araştırmalar üzerine Suça teşebbüsün, ceza hukukunda en fazla tartışılan kurumlardan biri olduğu gerçeği ve üzerinde hala bir takım tartışma ve fikir aykırılıklarının devam ettiği gerçeğidir. Anahtar Kelimeler: Teşebbüs, icra hareketlerine başlama, hareketin elverişli olması, icra hareketlerini tamamlayamama, suç yol
Dış ticaret vergileri ve hukuki esasları
Türkiye'de dış ticaret üzerindeki mali yükümlülükler ithalat ve ihracat vergileri olarak gümrük vergileri, ithalattan alınan diğer vergiler ile yürütme tarafından konulan ek mali yükümlülüklerden oluşmaktadır. Bu bağlamda dış ticaret vergileri olarak gümrük vergileri ve ithalattan alınan diğer vergiler hukuki esasları çerçevesinde incelenmiş, ek mali yükümlülük olan fonlardan da önemli olanlara yer verilmiştir. Çalışmamızın birinci bölümünde, ilk olarak dış ticaret vergilerinin uluslararası boyutu kapsamında yapılan anlaşmalar ve vergileme ilkeleri ele alınmıştır. Dış ticaret düzenlemesi çerçevesinde yürütmeye yetki tanıyan anayasal düzenlemeler de değerlendirilmiştir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamına giren vergiler ile 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamındaki gümrük verilerinin temel kavramları aralarındaki farkların ortaya konması adına karşılaştırılmalı olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca gümrük vergileri açısından önem arz eden gümrük rejimleri, eşyanın menşei, tarife cetveli ile kıymet tespit yöntemleri ele alınmıştır. Çalışmamızın ikinci bölümünde, Türkiye'de dış ticaret üzerindeki mali yükümlülükler olarak gümrük vergileri ve diğer vergiler ile fonların neler olduğu, temel unsurları göz önünde bulundurularak ve vergileme tekniği açısından incelenmiştir.
Yargı kararları ışığında ceza muhakemesi hukukunda müdafi yardımından yararlanma hakkı
Suç işlendiği yönündeki bir şüpheyle başlayan, iddia, savunma ve yargılama biçimindeki ortak çalışmalar sonucunda gerçekleşen ceza muhakemesinde adil yargılamanın gerçekleşebilmesi için, savunma hakkının tanınması, savunma hakkının etkin kullanılmasının sağlanması ve bu hakkın kısıtlanmaması gerekir. Bu bağlamda savunma hakkı kapsamında yer alan müdafi yardımından yararlanma hakkı, adil yargılanma hakkının somut bir görünümü olarak ortaya çıkmaktadır. Ceza muhakemesinde bir suç isnadı ile karşı karşıya kalan şüpheli ve sanığın, adil bir şekilde yargılanması ve savunma hakkını etkin kullanabilmesi için müdafi yardımından yararlanma hakkına sahip olmalıdır. Zira şüpheli ve sanığın müdafi yardımından yararlanması, bireysel savunmanın yetersiz ve aksayan yönleri gidermeyi, kamusal gücü elinde bulunduran iddia makamı karşısında silahların eşitliğini ve çelişmeli yargılamayı sağlayacaktır. Bu çalışmada, müdafi yardımından yararlanma hakkının adil yargılanma ve savunma hakkı açısından arz ettiği önem, müdafilik kurumunun tarihsel gelişimi ve hukuki statüsü, müdafi yardımından yararlanma hakkının ulusal ve uluslararası hukuk belgelerinde düzenlenişi, müdafi yardımından yararlanma biçimleri, müdafiin yetki ve görevleri yargı kararları ışığında incelenerek çözüm önerileri getirmeye çalışılmıştır.
Yargılamada ihtisaslaşma bağlamında Türk askeri ceza yargısı
Bu çalışmada yargıda ihtisaslaşmanın tarihsel, sosyolojik ve felsefi kökenleri incelenmiş, yargı teşkilatı içerisinde askeri yargı kolunun ve askeri mahkemelerin gerekli olup olmadığı, askeri mahkemelere geçmişten günümüze neden ihtiyaç duyulduğu ve askeri mahkemelerin evrensel hukuk ilkeleri kapsamında ihlal niteliği taşıyıp taşımadığı tartışılmıştır. Devletlerin tarihsel geçmişi incelendiğinde ordunun oluşumu ile askeri mahkemelerin kurulması aynı döneme denk gelmektedir. Çünkü devletler sınır güvenliğine önem verdiğinden ordu düzeninin bozulmaması için ayrıca önlemler alma ihtiyacı duymuştur. Bu kapsamda ordu içinde geçerli olacak şekilde ek mevzuat hükümleri oluşturulmuş ve bu mevzuat hükümlerini uygulamak üzere askeri mahkemeler kurulmuştur. Savaşların yoğun olduğu dönemler atlatıldıktan sonra askeri mahkemelere duyulan ihtiyacın her geçen gün azaldığı günümüze gelindiğinde askeri mahkemelerin gerekli olup olmadığı hala tartışılmaktadır. Askeri mahkemelerin varlığının evrensel hukuk ilkeleri açısından uygun olmadığı iddia edilmektedir. Özellikle askeri yargı kolunun yargıda birliğe engel olduğu, askeri mahkemelerde görev yapan asker kökenli hâkimlerin atamalarının yürütme organı tarafından yapılmasının ve asker kökenli hâkimlerin görev yaptıkları süre içerisinde orduya bağlı olmalarının hâkimin tarafsızlığı ilkesi açısından ihlallere yol açtığı konularında eleştiriler bulunmaktadır. Ancak ordunun dışarıya kapalı ve kendine has özellikleri olan bir örgüt olması dolayısıyla orduya tamamen yabancı kişilerin ordu içindeki uyuşmazlıkları rahatlıkla çözümleyemeyecektir. Bu nedenle askeri mahkemelerin ve bu mahkemelerde asker kökenli hâkimlerin görev yapmasının gerekli olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Sonuç olarak askeri mahkemelerin günümüzdeki evrensel hukuk ilkeleri kapsamında düzenlenmesinin, askeri mahkemelerin üye seçimlerinin yürütme organının etkisi altında olmadan yapılmasının ve görev süresi boyunca adli yargı mahkemeleri gibi hâkimlerin bağımsızlığını sağlayacak önlemlerin alınmasının gerekli olduğu değerlendirilmektedir.
Türk ceza muhakemesi hukukunun modernleşme başlangıcı
Bu çalışmada Türk ceza muhakemesi hukukunun modernleşme başlangıcı incelenmiştir. Ceza muhakemesinin modernleşmesi olgusu, dünyada 1808 tarihli Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu (Code d'instruction criminelle) ile oluşturulmuştur. Türkiye'de ise diğer kıta Avrupası ülkelerinde olduğu gibi, adı geçen kanunun bazı değişikliklerle 1879 tarihinde Usûl-i Muhâkemât-ı Cezâiye Kânûn-ı Muvakkati adıyla kabul edilmesiyle bu modernleşme süreci başlamıştır. Kıta Avrupası'nın ceza muhakemesinin gelişimi ve modernleşmesi birden olmamış, zamanla ve diyalektik bir süreçle ortaya çıkmıştır. Çalışmada bu süreç, 1808 tarihli Fransız Ceza Muhakemesi Kanunu'na gidilen yol olarak ifade edilmiş ve bu yolların aşamaları belirtilmiştir. Antik Roma'daki ceza muhakemesi uygulamaları, Cermen kavimlerinin ceza muhakemesi pratikleri ve Roma Katolik kilisesi merkezinde Kanon hukuku çevresinde şekillenen engizisyon usulü, kıta Avrupası'nın ceza muhakemesi gelişiminde etkili adımlar olmuştur. Engizisyon usulünün, maddi hakikati arama yolunda sanığı hukuki güvencelerinden yoksun bırakması ve işkenceyi bir araç olarak kullanarak insan haklarını sistematik şekilde ihlal eden mekanizmaları saat gibi işletmesi, zamanla eleştirilere muhatap olmasına ve Fransız İhtilali döneminden sonra bu eleştirilerin kuvveden fiile çıkmasıyla yeni bir ceza muhakemesi sistemi arayışına vesile olmuştur. Bu yolun adı tüm kıta Avrupası ceza muhakemesi hukukunu doğrudan etkileyen Code d'instruction criminelle'dir. Modernleşme süreci Avrupa için bu kanunla başlamıştır. Türk ceza muhakemesi hukukunun modernleşme süreci, Avrupa ceza muhakemesinin iç dinamiklerinden farklı bir çerçevede gerçekleşmiştir. Bu kapsamda, Türk ceza muhakemesi hukukunun gelişimi, zamana, coğrafyaya, sosyal yaşam koşullarına ve siyasi yapıya bağımlı olarak şekillenmiştir. Bu bağlamda klasik öncesi dönemdeki Türk ceza muhakemesi hukuku, göçebe hayatın getirdiği pratik bir karakter taşırken klasik dönemde İslam hukukunun kurumsallaşmasıyla daha sistematik bir paradigmaya geçmiştir. Tanzimat Fermanı sonrası yapılan hukuk reformları çerçevesinde ceza muhakemesi hukukunun iyileştirilmesi için Fransız hukukunda Code d'instruction criminelle'in büyük oranda iktibas edilmesi Türk ceza muhakemesi hukukunu yeni bir paradigmaya dahil etmiştir. Bu yeni paradigma modern ceza muhakemesidir.
Kamu hukuku perspektifinde Türkiye'de kamu güvenliği
Bu çalışmada güvenlik ve kamu güvenliği olguları kavramsal ve teorik olarak incelenmiştir. Toplumda asayişi sağlama, huzur ve güven ortamını yaratma ve koruma devletin en öncelikli görevidir. Aynı zamanda, büyük bir örgütlenme olan devletin görevlerinden birisi de kamu güvenliğini sağlamaktır. Temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılma sebebi olarak ulusal mevzuatta çeşitli görünümleri olan kamu güvenliği kavramının kapsamının belirlenmesi; hem iktidarın sınırlandırılması hem de hukuki güvenliğin sağlanması bakımından oldukça önem arz etmektedir. Devlet, bu görevleri kolluk güçleri aracılığıyla yerine getirir. Kolluğun yaptığı işlere de kolluk faaliyetleri denir. Bu faaliyetler temel hak ve özgürlüklere bazı sınırlamalar getirmektedir. Kolluk faaliyetlerinin maksat unsuru olarak nitelendirilen kamu düzeni klasik anlayışta, güvenlik, dirlik -esenlik ve sağlıktan oluşur. Modern anlayış bunlara, kamusal estetik, genel ahlak ve bireylerin kendi kendine karşı korunması unsurlarını da eklemiştir. Türkiye'de kamu güvenliğini tesis etme amacıyla örgütlenen kolluk birimleri, en genel biçimiyle adli - idari ve gönüllü kolluk şeklinde ele alınmaktadır.
Yasak sorgu yöntemleri ve yasak sorgu yöntemleriyle elde edilen delillerin değerlendirilmesi yasağı
Suç ve suçlulukla mücadelede, şüpheli veya sanığın sorgusu, halen önemini korumaktadır. Hukuk devleti ilkesi gereği, kolluk, kamu gücünü kullandığı ifade alma ve sorgu işleminde, hukuka uygun yöntemlerle suçu aydınlatmalıdır. Ceza muhakemesi hukuk sistemleri, hukuka aykırı yöntemlerle delil elde etmeyi yasaklamaktadır. Hukuka aykırı yöntemlerin neler olduğu CMK 148. maddede açıkça belirtilmiştir. Bunlar; kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı araçları kullanma, kanuna aykırı yarar vaadinde bulunma gibi bedensel ve ruhsal müdahalelerdir.Yasak sorgu yöntemlerinin, söz konusu maddede belirtilenlerle sınırlı olmadığı yine maddenin kendi ifadesinden anlaşılmaktadır. Toplumsal adaletin ve kamu güvenliğinin sağlanmasının yanı sıra kişilerin hukuka ve adalete duyduğu güvenin ve insanlık onurunun korunması gerekmektedir. Bu nedenle hukuka aykırı yöntemlerle delil elde edilmesi yasaklanmaktadır. Dolayısıyla adil yargılanma ilkesi gereği, yasak yöntemlerle elde edilen bu deliller ceza muhakemesinde kullanılmamakta ve değerlendirme yasağıyla karşılaşmaktadır.Anahtar Kelimeler: Sorgu, delil, suç, şüpheli, sanık
Türk Vergi Hukukunda emlak vergisi matrahının incelenmesi ve değerlendirilmesi
Emlak vergileri çağımızda yerel yönetimlerin can damarıdır. Ülkemizde de bu vergi belediyelerin kaynak ihtiyaçlarına yönelik olarak kullanılmaktadır. Belediyelerin giderleri nüfus artışı nedeniyle artmakta, nüfusu artan kentte ise taşınmaz mülkler de artmaktadır. Öyleyse taşınmazların vergilendirilmesini sıkıca elinde tutan bir belediye, artan gider ihtiyacı için artan bir matrahı da elinde bulunduracaktır. Bütün sorun bu vergilerin zamanında ve gerçek değerleri üzerinden hesaplanabilmesi ve toplanabilmesidir.Bu nedenlerle emlak vergisinin hangi matrah üzerinden hesaplanacağı ve bu matrahın belirlenmesinde hangi yöntemin kullanılacağı önem arz etmektedir.Ülkemiz Emlak vergisi sisteminde daha sağlıklı bir uygulamanın oluşturulabilmesi amacıyla Türk Vergi Hukukunda Emlak Vergisi Matrahının incelendiği ve değerlendirildiği bu çalışmada;Birinci bölümde; emlak vergisi matrahının teorik kapsamı belirlenerek tarih boyunca geçirdiği gelişme safhaları, emlak vergisinde matrah seçimi ve emlak vergisinde uygulanan matrah tespit yöntemleri konuları üzerinde durulmuş, genel, soyut ve teorik açıklamalar yapılmıştır.İkinci bölümde; emlak vergisi matrahının Türkiye'deki uygulaması, geçirdiği gelişme safhaları ve mevzuat yönü incelenmiştir.Üçüncü bölümde ise; teorik bilgiler ışığında, ülkemizde kabul edilen emlak vergisi matrahının değerlendirmesi yapılarak, matrah tespit işlemlerine karşı yargı yoluna başvuru ve emlak vergisi matrahının tespiti ile ilgili uygulamada karşılan sorunlar ve bu sorunların giderilmesine ilişkin öneriler üzerinde durulmuştur.
Bakanlar kurulunun görev ve yetkileri ile çalışma usulü
Parlamenter rejim, 1876 Anayasasında yapılan 1909 değişikliğinden sonra Anayasa Hukukumuza girmiş olup, bu tarihten sonra yürütme organı, sürekli olarak yasama organından bazı yetkiler alınarak güçlendirilmiştir.1982 Anayasası, yürütme ?yetkisi? ve ?görevinin? Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasa ve kanunlara uygun olarak yerine getirileceğini belirtmektedir.1982 Anayasası ile yürütme içinde yer alan Bakanlar Kurulu ve özellikle Başbakan ile Cumhurbaşkanının konumu, bunlara önemli yetkiler verilerek güçlendirilmiştir.Bakanlar Kurulunun Anayasa ve kanunlarla verilen pek çok önemli görev ve yetkileri bulunmaktadır. Bakanlar Kurulu bu görev ve yetkilerini, düzenleyici ve birel işlemleri yoluyla kullanır.Parlamenter sistemlerde hükümetlerin sahip oldukları görev ve yetkilerinin niteliği kadar, bu görevlerin yerine getiriliş biçimi ve yetkilerin kullanılış tarzı da büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde Bakanlar Kurulunun çalışma usulü, her hükümet döneminde farklı şekillerde uygulanmıştır.
5237 sayılı TCK kapsamında dolandırıcılık suçu
1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 sayılı TCK, ceza hukuku genel hükümler ve özel hükümlerde önemli değişiklikler getirmiştir. Bu tezin konusunu, 5237 sayılı TCK çerçevesinde dolandırıcılık suçu oluşturmaktadır. Anılan kanuna göre dolandırıcılık, kişinin hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlaması ile oluşmaktadır. Bu bakımdan dolandırıcılık suçu, kanunda düzenlendiği yer itibariyle malvarlığına karşı işlenen bir suç olmasının yanında, kişinin iradesinin yanıltılması nedeniyle irade özgürlüğüne ve irade serbestisine karşı işlenen bir suç niteliğini taşımaktadır. Nitekim dolandırıcılık suçu, gerçeklerin gizlenmesi veya olduğundan farklı gösterilerek mağdurun iradesinin yanıltılması amacıyla, failin belli bir konuda ikna kabiliyetini, kurnazlığını, zekası ile kurgulama yeteneğini gerektiren bir suç tipidir.Bu çerçevede, çalışmanın birinci bölümünde dolandırıcılık suçuna ilişkin genel bilgiler verilmiş, suçun tarihçesi ile mukayeseli hukuktaki durum, dolandırıcılık suçunun diğer suçlardan farkı tespit edilmiştir. İkinci bölümde suçun unsurları incelenmiş, üçüncü bölümde suçun özel görünüş şekillerine ilişkin açıklama yapılmıştır. Son bölümde ise yaptırım ve kovuşturma usullerine yer verilerek çalışma sonuçlandırılmıştır.
Yerel yönetimler ve kentsel dönüşüm: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi örneği
Kentlerin gelişmeye başlaması ve bu gelişimde insan gücüne olan ihtiyacın artmasıyla birlikte insanlar kırsal alanlardan kentlere göç etmeye başlamışlardır. Bu göç süreci ilk zamanlar kentlerin insan ihtiyacını karşılaması yönüyle olumlu karşılansa da gerek kentlerde ulaşılabilen imkânlar, gerekse kentlerdeki yaşamın cazibesi insanların akın akın bu alanlara gelmesine neden olmuştur. Zaman içinde artan nüfus hareketi ise ihtiyacın ve arzın üstüne çıkmıştır. Kentlere gelen bireylerin yaşadıkları sorunların başında ise barınma sorunu gelmektedir. Bu sorunun ortaya çıkması ve gelişmesi ile kentsel dönüşüm kavramı da gündeme gelmiştir. Nitekim kentlerin aşırı nüfuslanması nedeniyle kent dokusu içinde yetersiz kalan barınma imkânlarının kentlerin etrafında plansız yapılanmalarla giderilmesi sonucunda meydana gelen çarpık kentleşmelerin düzenlenmesi amacıyla ortaya çıkan bir kavramdır. Gecekondulaşma şeklinde ortaya çıkan ilk çarpık yapılanmalar, tek tek yapılardan zamanla mahallelere ve hatta semtlere kadar ilerlemişlerdir. Bu denli sayıları artan yapılar, sayılarıyla doğru orantılı olarak meydana getirdikleri sorunların da artmasına neden olmuşlardır. Bu sorunların başlıcaları gerek alt yapı eksikliklerinden kaynaklı sağlık sorunları, gerek hizmetlerin yeterince götürülememesinden kaynaklı eksiklikler ve gerekse kentin dokusunda oluşturulan bozulmalardır. Kentlere yapılan göçler engellenemeyince zamanla sorunların çözümü için farklı yollar denenmesi hususu gündeme gelmiş ve kentsel dönüşüm uygulamalarının önem seviyesi artmıştır. Kentsel dönüşüm kavramı kentlerin dokularıyla ilgili olsa da esasında kentlerde barınan insanların doğrudan etkilendiği bir uygulama çeşididir. Bu nedenle kentsel dönüşümün odak noktasında insan vardır. Ancak yapılan dönüşüm faaliyetleri gözlemlendiğinde maalesef insan faktörünün pek de göz önüne alınmadığı görülmektedir. Bunun yanı sıra dönüşüm faaliyetleri salt yapılaşma olarak algılanmakta ve kavramın özünden uzaklaştırılmaktadır. Özellikle kentsel dönüşüm adı altında lüks yapıların meydana getirilmesi dönüşüm esnasında malları kamulaştırılan bireylerin tekrar aynı yerde mülk edinmesini zorlaştırmakta ve mağdur olmalarına neden olmaktadır. Ayrıca halkın dönüşüm konusunda bilinçlendirilmemesi ve kentsel dönüşüm konusundaki yasal karmaşıklıklar da uygulamaların tam anlamıyla yapılmasını ve istenen verimin alınmasını engellemektedir. Anahtar Kelimeler: Kentsel Dönüşüm, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, Kentsel Yapılanma Süreci, Türkiye'de Kentsel Dönüşüm, Dünya'da Kentsel Dönüşüm
Ceza adalet sisteminde uzlaştırma
1970'lerde ilk defa Kanada ve ABD'de ortaya çıkan uzlaştırma, çok kısa bir süre içerisinde Dünyanın pek çok ülkesinde uygulanma imkânı bulmuştur. Temel felsefesini onarıcı adalet fikrinden alan uzlaştırma, tarafsız bir kişinin yardımıyla güvenli ve denetimli bir ortamda mağdurla failin bir araya gelmesine imkan sağlayan bir süreç olarak tanımlanmaktadır. Bu toplantılarda mağdur ve fail, suç ve suçun hayatlarına etkileri ve neler hissettikleri hakkında konuşurlar ve sorunun çözülmesi için ne yapılması gerektiğini birlikte değerlendirirek suç nedeniyle ortaya çıkan zararların giderilmesi amacıyla bir plan hazırlayabilirler. Mağdur ve faili karşılıklı olarak bir araya getirme fikri, adalet ve zararların tazmini gibi eski toplumsal değerlere dayanmaktadır. Dünya'da 1990'larda 150 kadar olan uzlaştırma programları, 2000'lerde 1200 programı aşmış bulunmaktadır. Uzlaştırma mağdurların suç ve suçlu hakkındaki sorularına yanıt bulmasına imkan sağlamaktadır. Mağdurlar maddi ve manevi ihtiyaçlarının karşılandığı bu sürece aktif olarak katılabilmektedirler. Araştırmalar uzlaştırmaya katılan kişilerin bu usulden oldukça memnun olduklarını göstermektedir. Bu Tezde, ceza adalet sistemimize yeni bir kurum olarak, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunuyla 1 Haziran 2005 tarihinde giren uzlaştırma kurumu incelenmiştir. Bu Tezin temel amacı, uzlaştırma kurumunun gerek felsefi alt yapısının gerekse de diğer ülkelerdeki uygulanma örneklerinin ayrıntılı bir şekilde açıklanması ve böylece Ülkemiz ceza adalet sistemi bakımından uygulanabilir bir uzlaştırma modelinin ortaya konmasına katkıda bulunulmasıdır. Bu amaçla üç bölüm olarak hazırlanan Tezin Birinci Bölümünde, uzlaştırmanın temel felsefi alt yapısını teşkil eden onarıcı adalet kavramına ve uzlaştırmanın temel özelliklerine ayrıntılı olarak değinilmiştir. İkinci Bölümde uluslararası hukukta uzlaştırma konusunda yaşanan gelişmeler ve bu gelişmelerin uluslararası belgelere yansıması ele alınmış ve karşılaştırmalı hukukta uzlaştırma uygulamaları ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Son olarak Üçüncü Bölümde, uzlaştırmanın ceza adalet sistemimiz içindeki yeri, uzlaştırma konusundaki yasal düzenlemeler, bu düzenlemelerin uygulamaya yansıması ve Ülkemiz açısından gerek mevzuat gerekse de uygulama yönünden uzlaştırma uygulamalarında yaşanan sıkıntılar ele alınmışk ve bu sıkıntılara çözümler geliştirilmeye çalışılmıştır.
Ulusal ve Uluslararası Hukuk bağlamında vicdanî ret
Devletler, ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel nedenleri, ulusal çıkarları, güvenlik ve tehdit algılamaları ile savunma doktrinleri kapsamında vicdanî ret hususunda farklı yaklaşımlar sergilemektedirler. Zorunlu askerlik hizmetini benimsemiş olan bazı devletler ise vicdanî ret kurumunu kabul etmiş ve vicdanî ret ileri süren kişiler hakkında zorunlu askerlik hizmeti yerine geçen alternatif hizmetler öngörmüştür.Avrupa Birliği üyesi olan devletlerin tümünde vicdanî ret kurumu bulunmaktadır. Avrupa Konseyi üyesi ülkelerden halihazırda 24 ülkede zorunlu askerlik sistemi bulunmakla birlikte bu ülkelerde vicdanî ret kurumu da kabul edilmiştir. Avrupa Konseyi üyesi olan ülkelerden sadece Türkiye ve Azerbaycan'da vicdanî ret kurumu bulunmamaktadır.Anayasanın 72. maddesinde, askerlik hizmeti değil vatan hizmeti herkes tarafından yerine getirilmesi gereken bir zorunluluk olarak düzenlenmiştir. Dolayısıyla vicdanî ret uygulamasının kabul edilebilmesi için anayasal bir engel bulunmamaktadır. Buna karşılık 1111 sayılı Askerlik Kanununda askerlik hizmeti Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan her erkek için zorunlu bir hizmet olarak öngörülmüştür. Ayrıca, Askeri Ceza Kanununun 45. maddesinde, vicdanî ret suç teşkil eden eylemler bakımından bir mazeret olarak da kabul edilmemektedir.Ülkemizde vicdanî ret, özellikle ulusal ve uluslararası mahkemelerde yargılama konusu olmaya başlaması nedeniyle kamuoyunun gündeminde yer almaya başlamıştır. Bugün itibarıyla uluslararası sözleşmeler ve uluslararası kurumların kararları ışığında, Ülkemizin, vicdanî reddi kabul ederek zorunlu askerlik hizmeti yerine alternatif hizmetleri kabul etmesi hususunda uluslararası hukuktan kaynaklanan bir zorunluluk bulunmamaktadır. Ancak AİHM'nin Ülke başvurusunda verdiği ihlal Kararı doğrultusunda en azından vicdanî retçilere askerlik hizmetinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemelerinden dolayı tek bir ceza verilmesi ve bu cezanın infazını müteakip askerlik hizmetinden muaf tutulmalarını öngören yasal bir değişiklik yapılması zorunlu hâle gelmiştir.
Bilişim suçları
Bilişim sistemlerinin giderek artan bir hızla hayatımıza dâhil edilmesi,toplum yaşamını değiştirdiği gibi insanlığın geleceğine de yön vermektedir.Bilişim sistemlerindeki bu hızlı gelişim de beraberinde birçok yeni hukukideğerin toplum hayatına kazandırılmasını sağlamaktadır. Bilişim sistemlerininhayatımızda etkin bir rol oynaması ile bazı yeni suç tipleri oluşmayabaşlamıştır.Bilişim sistemleri kullanılarak işlenen suçlar dolayısıyla meydana gelenzararlar çoğu ülkenin bu konuda yasal düzenleme yapmasını zorunlu halegetirmiştir. Nitekim bu sistemlerin yaygın olarak kullanıldığı ülkeler baştaolmak üzere pek çok ülkede bilişim suçları alanında işlenen suçlar yaptırımaltına alınmıştır. Ulusal düzenlemelerin yanında uluslar arası kuruluşlar dabilişim suçlarının önlenebilmesi, yaptırım altına alınması ve suçun failineulaşılabilmesi açısından pek çok yararlı çalışmalar yapmışlardır. Bu konudaen fazla çalışma yapan kuruluşların başında OECD, G8 Ülkeleri, AvrupaKonseyi, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği gelmektedir.Ülkemizde de mukayeseli hukuktan, uluslararası çalışmalardan veAvrupa Topluluğu'nun bilişim suçları hakkındaki tavsiye kararlarındanetkilenilerek öncelikle 06.06.1991 tarih ve 3756 s. Kanun ile 765 sayılıTCK'ya ?Bilişim Alanında Suçlar? başlığı altında yer verilerek bilişim suçlarıyaptırım altına alınmıştır. 765 sayılı TCK'da yer alan suç tipleri; verilerin elegeçirilmesi suçu (525a/1), başkasına zarar vermek için verilerin kullanılması,nakledilmesi veya çoğaltılması suçu (525a/2), verilere veya veri işleme zararverilmesi suçu (525b/1), bilgisayar aracılığıyla hukuka aykırı yararsağlanması suçu (525b/2) ve verilerde sahtekârlık yapılması suçlarıdır(525c).Bunun yanında kanun koyucu, 07.06.1995 tarih ve 4110 sayılı Kanunile 5846 sayılı FSEK'da değişiklik yapmış ve böylelikle eser kavramınıniçeriğine bilişim programları ve bunları oluşturan verileri de dahil etmiştir.Buna göre, FSEK'nın 71. maddesinde, bilişim yazılımları üzerindeki manevihaklara tecavüz, 72. maddesinde, bilişim yazılımları üzerindeki mali haklaratecavüz, 73. maddesinde ise, diğer suçlar başlığı altında üç farklı suç tipidüzenlenmiştir.Yine 15.01.2004 tarih ve 5070 sayılı E K ile Türk hukuk düzeniaçısından elektronik imzanın geçerliliği kabul edilmiştir. Kanunun 16.maddesi ile sahte elektronik imza yapılması ve kullanılması, 17. maddesi ilede, sahte elektronik sertifika yapılması ve kullanılması, suç tipi olarakdüzenlenmiştir.26.09.2004 tarihinde, TBMM tarafından kabul edilen ve 25611 sayılıResmi Gazete'de 12.10.2004 tarihinde yayınlanan, 01.06.2005 tarihinde deyürürlüğe giren 5237 sayılı TCK ile 765 sayılı TCK yürürlükten kalkmıştır.5237 sayılı TCK'nın kinci Kitap, Üçüncü Kısım, Onuncu Bölümü'nde yer alan?Bilişim Alanında Suçlar? başlığını taşıyan 243. madde ile başlayıp 246.madde ile sona eren dört ayrı madde düzenlenmiştir. Bilişim alanında suçlarbölümünde; hukuka aykırı olarak bilişim sistemine girme ve sistemde kalmasuçu (m. 243), bilişim sisteminin işleyişinin engellenmesi, bozulması, verilerinyok edilmesi veya değiştirilmesi suçu (m. 244/1-2), bilişim sistemi aracılığıylahukuka aykırı yarar sağlama suçu (m. 244/4), banka veya kredi kartlarınınkötüye kullanılması suçu (m. 245) yer almaktadır. 5237 sayılı TCK'da suçlarkorudukları hukuksal değer esas alınarak düzenlenmiştir.Bunların yanında 5237 sayılı TCK'nın ?özel hayata ve hayatıngizli alanına karşı suçlar? bölümünde ise bilişim suçu olaraknitelendirilebilecek; kişisel verilerin kaydedilmesi suçu (m. 135), kişisel verilerihukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme suçu (m. 136), verilerin yokedilmesi suçu (m. 138) yer almaktadır.5237 sayılı TCK'da bilişim suçları esas olarak, ?Bilişim AlanındaSuçlar? ve ?özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar bölümündedüzenlenmekle beraber ayrıca TCK'nın çeşitli bölümlerinde de bilişimsistemleriyle işlenmesi olanaklı olan suç tiplerine de yer verilmiştir.Bunlar; haberleşmenin engellenmesi suçu (m.124), hakaret suçu(m.125), müstehcenlik suçu (m.126), haberleşmenin gizliliğini ihlal suçu(m.132), bilişim sisteminin kullanılması yoluyla işlenen hırsızlık suçu (m.142/2b.?e?), bilişim sisteminin kullanılması yoluyla işlenen dolandırıcılık suçu(m.158/1 b.?f?) müstehcenlik suçu (m.126), kumar oynanması için yer veimkân sağlama suçu (m.228), karşılıksız yararlanma suçu (m. 163) yeralmaktadır.Ancak internetin bilgi ve iletişim aracı olması, çok hızlı gelişimgöstermesi, teknolojik yönünün ağır basması ve tüm ülkeler arası bağlantıyasahip olması nedeniyle, internet üzerinden işlenen suçlarla ilgili cezaiyaptırıma bağlayan temel bir yasa, gerek hukukumuzda gerekse mukayeselihukukta henüz bulunmamaktadır.Son olarak tamamen yeni, farklı, benzeri olmayan bir kavramın beşerihayata bu kadar hızlı ve etkin girmesi, tabiatıyla birçok yeni sorunu daberaberinde getirmiştir. Bilişim suçları ile mücadelede uluslararasıçalışmaların yapılması, ihtiyaca cevap veren yasaların düzenlenmesi vesistem sahiplerinin de ayrıca bir teknik güvenlik sistemi oluşturmalarıgerekmektedir. Bilişim suçları ile mücadelede ancak o zaman başarılı olmaşansımız vardır.
Avrupu topluluğu adalet divanının yargı yetkisi
Avrupa da tarihsel gelisim süreci sonunda ihtiyaçlar ve zorlamalar ile ortaya çıkan birlik fikri ve bunu olusturmak için yapılan çalısmalar Avrupa Toplulugunun olusmasına yol açmıstır. Avrupa Toplulugunun günümüzde ulastıgı asama ise henüz onaylanmamıs olsa da Birlik statüsüdür. Birlik kavramının Anayasa Antlasmasındaki özelliklere sahip olarak uygulamaya geçip geçmeyecegini gelecek gösterecektir. Topluluk süreci içinde olusturulan yapı hukuki bir bütündür ve bu bütünün en önemli özelligi Topluluk Hukukunun üstünlügü ve üye ülkelerin hukuk sistemi karsısında ortaya koydugu özerklik özelligidir. Topluluk Hukuk sisteminin koruyucusu ve uygulamada ortaya çıkan uyusmazlıkları çözerek onu kararları ile gelistiren ise Avrupa Toplulugu Adalet Divanıdır. Adalet Divanı, Topluluk Antlasması ile kendisine verilen yetkiler ve çizilen saha içinde bu görevi yerine getirmektedir. Topluluk Hukuku ile uyusmayan uygulamalar, Adalet Divanı önüne ön karar basvurusu, ihlal davası, iptal davası, tazminat davası ve hareketsizlik davası olarak getirilmektedir. Divan tarafından verilen nihai kararlara karsı yine Adalet Divanının olusturdugu yapı içinde kanun yollarına basvurmak mümkündür. Divanın, Topluluk hukuk sistemi içinde genellikle iki büyük problem ile karsı karsıya kalmaktadır. Bunlardan birincisi, Divanın üye devlet yüksek mahkemeleri ile iliskisi, digeri ise temel haklar alanında Divanın yaklasımlarıdır.
Ceza mahkemesi hukukunda yakalama ve gözaltına alma
ÖZETSuç ve suçlulukla mücadelede ilk basamağı teşkil eden yakalama konusu büyük birönem arz etmektedir. Yakalama, bir kişinin hâkim kararı olmamasına rağmen, geçici bir süreiçin özgürlüğünün kısıtlanması demektir. Çok kısa süreli özgürlük kısıtlamaları yakalamasayılmaz. Yakalama, önleme ve adli yakalama olmak üzere ikiye ayrılır: Önleme yakalamasıkamu emniyeti ve düzeninin korunması için, gerekli olan hallerde, alınan bir tedbirdir. Adliyakalama, suç işlediği yönünde hakkında kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunan kişiningözaltına alma işlemlerinden önce özgürlüğünün geçici olarak ve fiilen kısıtlanarak denetimaltına alınmasıdır. Kişinin fiilen denetim altına alındığı an, yakalama anıdır. Kısa sürelidurdurmalar yakalama değildir. Durdurmada kişi, fiilen denetim altına alınmakta olup,objektif olarak kendisini serbest hissetmediği an yakalanmış sayılır.Gözaltına alma için ise, Cumhuriyet Savcısı tarafından ayrıca karar verilmesi gerekir(CMK m.91/1). Adli yakalamanın; suçüstü halinde yakalama, kimlik tespiti amaçlı yakalama,herkesin yakalama yapabilmesi gibi türleri vardır. Kolluk görevlileri ve herkesin yakalamayapabilecekleri haller CMK m.90/1'de gösterilmiştir. Meşhut suç sırasında faili, herkesinmuvakkaten yakalama yetkisi vardır (CMK m.90). Geçici yakalama, hâkim kararı veya yetkilimerci tarafından verilen bir emir olmaksızın yapılabilir.Yakalama, gece ve gündüz her zaman yapılabilir. Yakalama yetkisinin doğduğudurumlarda, önce kolluk görevlisinin kendi güvenliğini sağlaması gerekir. Bu amaçla;yakalanan kişinin kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önlemek amacıylakaba üst araması yapılarak, silah vb. unsurlardan arındırılır. Kolluğun silahtan arındırdığıkişinin ayrıntılı aramasını yapabilmesi için Cumhuriyet Savcılığından yazılı emir almasıgerekir. Yakalama sırasında suçun iz, emare, eser ve delillerin yok edilmesini veyabozulmasını önleyecek tedbirler alınır.Herkes tarafından yakalanıp kolluğa teslim edilen veya kolluk görevlileri tarafındanyakalanan kişiye, suç ayrımı gözetmeksizin kanuni hakları derhal bildirilir (CMK m.90/4).Yakalanan veya gözaltına alınan kişi yabancı ise, yazılı olarak karşı çıkmaması halinde,durumu vatandaşı olduğu ülkenin büyükelçiliği veya konsolosluğuna haber verilir (YakalamaYönetmeliği m.8/d). Yakalamadan ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin emirdenyakalananın bir yakınına veya belirlediği kişiye Cumhuriyet Savcısının emriyle gecikmeksizinhaber verilir. Kişiye haklarının hatırlatılmaması bir tazminat isteme sebebidir.Yakalanan veya gözaltına alınan kişiye, yakalamanın gerektirdiği kadar zorkullanılabilir. Yakalanan kişinin gözaltına alınacak olması veya zor kullanılarak yakalanmasıhallerinde doktor kontrolünden geçirilerek yakalama anındaki sağlık durumu belirlenir(Yakalama Yönetmeliği m.9). Yakalama işlemi bir tutanağa bağlanır.Kişi soruşturma veya kovuşturmanın yapıldığı yerde yakalanmış ise; en geç 24 saatiçinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır. Eğer dışında yakalanmış ise, 24 saatiçinde hâkim veya mahkeme önüne çıkarılabiliyorsa çıkarılır, çıkarılamıyorsa en yakın SulhCeza Hâkimi önüne çıkarılır. Gözaltı sürelerinde ve diğer konularda yapılan değişiklikler ileAvrupa standartlarının da ilerisinde sayılabilecek yeni reformlar gerçekleştirilmiştir.Yakalama ve gözaltına alma işleminin sonucu olarak kişinin hak ve özgürlüklerininkanunlar çerçevesinde sınırlandırılması gerekmektedir. Bazen bu faaliyetler yapılırken bazıkolluk görevlileri istemeyerekte olsa bu sınırları aşmakta, kişi hak ve özgürlüklerini ihlaletmektedir. Yakalama ya da gözaltına almanın koşuları oluşmadığı halde kişi haksız olarakyakalanmış ya da gözaltına alınmış olabilir. Bu nedenle tezimizde bu konularda ve yakalananya da gözaltına alına kişinin hakları, yakalamanın ve gözaltına almanın koşulları, kollukkuvvetlerinin yetkileri ve uygulamanın nasıl olması gerektiği gibi konularda ayrıntılı olarakbilgi verilmiştir.Toplumun desteğinin kazanılması için öncelikle personele insan haklarına ve temel hakve özgürlüklere saygı çerçevesinde görev yapma bilincinin kazandırılması büyük önem arzetmektedir. Uluslararası birçok alanda özellikle yakalama, gözaltına alma gibi hususlardagereken hassasiyetin kolluk kuvvetleri tarafından sağlanamadığı yönünde eleştirisel anlamdaraporlarla karşı karşıya kalan ülkemizde, 2005 yılında yapılan AB uyum yasalarıçerçevesindeki değişiklikler bu anlamda yerinde ve isabetli olmuştur.
Siyasi parti özgürlüğü
1982 Anayasasının 68. maddesinde siyasi partilerin demokratiksiyasal ya amın vazgeçilmez unsurları oldu u ve önceden izin almaksızınkurulabilecekleri öngörülmektedir. Partilerin siyasal ya amdaki önemlerido rultusunda vazgeçilmez bir i levi yerine getiren kurumlar olması dolayısıylaAnayasa Koyucu, bunların tabi olaca ı kuralları ana hatlarıyla Anayasadadüzenlenmesi yolunu tercih etmi tir. Böylece özellikle siyasal iktidarlarınsayısal ço unlukları kar ısındaki siyasi partiler için bu güvence bir anlamifade edebilecektir. Partilerin siyasal ya amda vazgeçilmez unsurlar olarakkabul edilmesi onların hiçbir sınırlamaya tabi tutulamayaca ı anlamına elbettegelmemektedir. Aksine siyasal ya amdaki önemli i levleri nedeniyle çe itliaçılardan yine Anayasada belirtilen ilkelere uymak zorundadırlar.Nitekim bu do rultuda siyasi partilere kimlerin üye olabilece i, partilerin neekilde ve hangi kurum yada ki ilerden yardım alabilecekleri, tüzük, programve eylemlerinin uyması gereken ilkeler ve benzeri konularda Anayasanın 68. ve69. maddelerinde önemli hükümler mevcuttur.Anayasanın 68. maddesinin dördüncü fıkrası ?Siyasi partilerin tüzük veprogramları ile eylemleri, devletin ba ımsızlı ına, ülkesi ve milletiyle bölünmezbütünlü üne insan haklarına, e itlik ve hukuk devleti ilkelerine milletegemenli ine demokratik ve laik cumhuriyet ilkelerine aykırı olamaz; sınıf vezümre diktatörlü ünü savunmayı ve yerle tirmeyi amaçlayamaz; suçi lenmesini te vik edemez? eklindedir. 69. maddenin be inci ve altıncıfıkrasında bir siyasi partinin tüzük, program ve faaliyetlerinin 68. maddeyeaykırı olması halinde Anayasa Mahkemesi tarafından temelli kapatılaca ıbelirtilmektedir.Anayasanın 68. maddesinin dördüncü fıkrasında siyasi partilerin uymasıgereken ilkeler sayı olarak on adet civarında olmasına ra men, bunları üç anaba lık altında toplamak mümkündür. Bu ilkeler ?demokratik devlet?, ?laikdevlet? ve ?devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü ü (üniter devlet)?ilkeleridir. Anayasa Mahkemesi de önüne gelen siyasi parti ile ilgili davalardabu ilkeleri titizlikle de erlendirirken, gerekçeli kararlarında bu ilkelerden neanla ılması gerekti ini de belirtmi tir. A HM ise Türkiye ile ilgili siyasi partidavalarında Anayasa Mahkemesi'nin kararlarını Avrupa nsan HaklarıSözle mesi'ne aykırı bulmu ve kapatma yaptırımın yapılacak düzenlemelerleson çare olması gerekti ini vurgulamı tır.Anahtar Kelimeler: 1-Siyasi Partiler, 2-Siyasi Parti Özgürlü ü, 3-Türkiye'de PartiÖzgürlü ü, 4-Parti Kapatma Nedenleri, 5-Siyasi Parti Özgürlü ü'nün Sınırları
Türk ve Avrupa Birliği tüketici hukukunda imalatçının hukuki sorumluluğu
Avrupa Birligi'nin kurulus asamasının, Topluluga üye devletlerin tüketici haklarına iliskin mevzuatlarını henüz kendi iç hukuklarında olusturmaya basladıkları döneme rastlaması sebebiyle, Topluluk kurucu Antlasmalarında dogrudan tüketicinin korunmasına iliskin herhangi bir atıf bulunmamaktadır. Topluluk, tek pazara geçis asamasında üye devletlerdeki imalatçının sorumlulugu da dahil olmak üzere tüketicinin korunması ile ilgili düzenlemelerin uyumlastırılmasını kendisine amaç edinmistir. Topluluk mevzuatı tüketici hukuku açısından ayrıntılı kuralları içermemekte birlikte Topluluk, temel yasal çerçeveyi olusturarak detaylı yasal düzenlemeleri üye devletlerinin iç hukuklarına bırakmıstır. Ancak, son yıllarda yayımlanan Yönergeler, üye devletlerin ulusal yasal sistemlerine daha zor adapte edilen öze iliskin yeni kurallar getirmistir. Ulusal düzenlemeler, topluluk mevzuatı ile çelisik durumda olmadıgı sürece yürürlükte kalacak ve tüketici hukukunu daha ayrıntılı biçimde düzenleyecektir. Türkiye ise 70'li yılların basından bu yana yaptıgı çalısmalar ile tüketici politikasına yaklasımı ve tüketici politikasını hukuk düzenine dahil edis sekli itibariyle ileri bir seviyeye ulasmıstır. 8 Eylül 1995 yılında yürürlüge giren Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun tüketicinin haklarını kullanma süresinin genisletilmesi, ücretsiz onarımda bulunabilme, Tüketici Mahkemelerinin kurulması gibi yenilikler getirmistir. TKHK yeni hükümler getirmekle birlikte eski hükümleri tamamen ortadan kaldırmamıs, TKHK'da bir hüküm bulunmayan durumlarda Borçlar Kanunu hükümleri kullanılmaya devam etmektedir. Kanunun uygulanmasını ve denetimi tek bir merciiye Sanayi ve Ticaret Bakanlıgı'na vererek Kanunun uygulanmasına verdigi önemi kanıtlamıstır. Özellikle de Topluluk hukukunda imalatçının tüketicinin karsısında kusursuz sorumlu olması ilkesinin tartısılmaz olarak kabul edilmesi ve ulusal mevzuatımızda bu konuda özel bir düzenlemenin olmaması bu konuyu 1985 tarihli Konsey Yönergesi ısıgında inceleme gereksinimi dogurmustur. ste bu tez çalısmasında öncelikle Avrupa Birligi bünyesinde tüketici haklarına genel bir bakıs ile giris yapılmıstır. Tüketici Haklarının gerek AT'da gerekse'de Türkiye'de çıkısı ve gelisme asamaları anlatılmıs, daha sonra da imalatçının sorumluluguna dogru yol alınmıstır. malatçının hukuki sorumlulugu, imalatçının ve ürünün tanımları ısıgı altında ayrıntılı sekilde hem AT hem de Türk Hukuku açısından karsılastırılmalı olarak incelenmistir.
Dijitalleşen dünyada Ulus devlet
Dünya üzerinde tesirini arttıran dijitalleşme eğilimi, birçok konuda olduğu gibi "ulus devlet" üzerinde de etkili olmaktadır. Zira dijital dünya, dijital teknolojilerin mevcut olmadığı dönemlere kıyasla bir hayli farklı bir düzene geçişin kapısını aralamıştır. Bu etkiyle birlikte ulus devletlerin egemenlik anlayışı değişmekte, çok uluslu şirketlerin faaliyet alanları genişlemekte ve bu suretle dünya üzerinde ulus devletler dönüşmektedir. Ulus devletlerin himaye ettiği belirli ve somut sınırlar yer yer yumuşamakta ve soyutlaşmaktadır. Bu yönüyle, ulus devlet kavramının kapsam ve mahiyeti de aynı ivmeyle değişmektedir. Dijital dünya, kendisinden önceki düzenlere göre oldukça farklı bir terminoloji ve organizasyona sahip olup gerek kavramsal gerekse de hayati unsurlar bakımından tamamen yeni bir düzen kurma iddiasındadır. Bu durum dünyada "egemen olma" hususunu da değişime doğru itmektedir. Teknolojik gelişmeler ve bu gelişmelerin istikameti, ulus devletin kurucu unsurlarının dönüşümüne ciddi şekilde etki etmektedir. Bu minvalde, bir bütün olarak değişmeye zorlanan ulus devlet düzenlerinin, himaye ettiği unsurlar ve sahip olduğu yetkiler bakımından muhafazakâr davranması ve mevcut hâli devam ettirmesi tamamıyla mümkün görünmemektedir. Zira, dijitalleşme ve küreselleşmenin birlikte ve iç içe şekilde tesir alanını genişletmesiyle birlikte ulus devletlerin iç ve egemenlik yetkileri, ülke unsurunun ve coğrafi sınırların muhafazası ve çeşitli teknolojik ve ideolojik yaklaşımlara dayalı olarak dönüşüm sürecine giren ulus unsuru açısından yenilikçi ve dönüşüm temelli bir düzenin güçlü adımlarla ilerlediği görülmektedir. Bu durum karşısında, ulus devletin nasıl ve ne düzeyde dönüşeceği ve mevcut kabulleri hangi oran ve şartlarda muhafaza edebileceği tartışılmalıdır.
Amerikan Ceza Hukukunda meşru savunma
Meşru savunmanın kapsadığı alan ve haklar her hukuk sisteminde aynı olmasa da, bugün modern hukuk sistemini benimseyen ülkelerin hukuklarına bakıldığında, birbirine yakın düzenlemelere sahip oldukları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, en eski zamanlardan beri var olan meşru savunma kavramını Amerikan ceza hukuku bakımından incelemek, hem Türk hukukçularının meşru savunmayı bu açıdan da tanımasını sağlayacak, hem de Türk ceza hukukunu zenginleştirilebilecek görüşlerle birlikte farklı tartışmaların yapılmasını kapı aralayacaktır.Bu nedenle çalışmamızda meşru savunmayı ele alırken, öncelikle kavramın Roma hukuku, Osmanlı hukuku gibi modern ceza hukuku öncesi sistemlerinde nasıl ele alındığını, ardından modern hukuk sistemine geçtikten sonra hem Anglo-Sakson, hem de Kara Avrupası sistemlerindeki diğer ülkelerde nasıl düzenlenmiş olduğunu ortaya koymaya çalıştık. Çalışmamızın birinci bölümünde yer alan tarihçe ve diğer bazı ülkelerdeki hukuki düzenlemeler ile tarihçesi eskiye dayanan bir kavram olan meşru savunmanın çeşitli ülkelerde nasıl ele alındığı, ne anlaşıldığı ve neleri kapsadığına değinilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda, meşru savunma hem Roma, Osmanlı ve İngiliz hukuklarına göre tarihçesi bakımından ele alınmış, hem de söz konusu kavramın Kara Avrupası Hukukunu benimseyen Almanya, Fransa, İtalya gibi bazı Avrupa ülkelerindeki düzenlemeleriyle birlikte, Türk hukukundaki düzenlenişine yer verilmiştir. Çalışmamızın ikinci bölümünde, meşru savunmanın Amerikan ceza hukukundaki düzenlenişi ele alınmış olup, söz konusu kavram, niteliği, kapsamı, koşulları ve bazı önemli gördüğümüz ilkeleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Meşru savunmanın Amerikan ceza hukukuna göre bir hukuka uygunluk sebebi mi, yoksa bir mazeret nedeni mi olduğu tartışmasına yer verildikten sonra, Amerikan hukukuna göre meşru savunmadan ne anlaşıldığı, hangi hakların bu kapsama girdiği ve Amerikan yargısının meşru savunma konusundak içtihatlarına yer verilmeye çalışılmıştır. Common law şeklinde tabir edilen Türkçe'ye "içtihat hukuku" şeklinde çevirebileceğimiz bir hukuk sistemine sahip olan Amerikan hukuku, özellikle kanunlarda mevcut olan kavramların kriter ve özelliklerini, davalar yoluyla açıklaması ve genişletmesi bakımından oldukça önemlidir. Çalışmamızın esas konusunu oluşturan Amerikan ceza hukukunda meşru savunmanın tanımı, hukuki niteliği, koşulları ve bu koşullardan anlaşılması gerekenler başlıklar halinde ele alınmıştır. Bunun yanısıra, kaçma yükümlülüğü ve Kale İlkesi olarak ifade edilen iki önemli ilkeye değinilerek, söz konusu ilkelerin tanımları, mahiyeti, Amerikan ceza hukukunda meşru savunma bakımından önemi ve Türk ceza hukuku ile karşılaştırmalı noktalarına yer verilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise, Amerikan ceza hukukuyla Türk ceza hukukunun belki de en farklı görülen ve yine en çok tartışılan konularından biri olan evin ve malın savunulması konusuna yer verilmiştir. Amerikan ceza hukukununda yer alan meşru savunma kurumunu, Türk yargısının belirlediği kriterler ile Amerikan yargısının ortaya koyduğu ölçütleri belli noktalarda birleştirmek ve Amerikan yargısının meşru savunma ile ilgili verdiği kararlardaki görüş ve ölçütlerinin Türk ceza hukukunda da uygulanıp uygulanamayacağı, tartışmaya açılıp açılamayacağını ortaya koymak gerekmekteydi. Bu nedenle meşru savunmayı, Amerikan ceza hukuku bakış açısıyla ele almaya çalışmamız, Türk ceza hukukundaki işleyişe farklı bir açıyla katkı sağlamayı ve Amerikan uygulamasındaki kriterlerle birlikte Türk hukukuna yeni tartışma konuları getirmeyi amaçladığımızdandır. Bu açıdan, giderek yaklaşan ve birbirinden etkilenen hukuk sistemleriyle birlikte, Anglo- Sakson hukuk sistemini benimsemiş Amerikan hukukunun da Kara Avrupası hukuk sisteminde yer alan Türk hukukuna katkı sağlayabileceği düşüncesindeyiz.
Türk Ceza Hukukunda görevi yaptırmamak için direnme
Devletin, toplum hayatına girmesi ve faaliyetlerinin artması sebebiyle kamusal faaliyetlerin aleyhine işlenen suçlar da artmıştır. Yasa koyucu, toplumun ortak menfaatlerinin sağlanabilmesi ve kamusal faaliyetlerin gerektiği gibi yerine getirilebilmesi için 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.265'te görevi yaptırmamak için direnme suçuna yer vermiştir. Kamu idaresinin güvenilirliğine ve işleyişine karşı bir suç olan görevi yaptırmamak için direnme suçu; 5237 sayılı yasayla, mülga 765 sayılı yasanın aksine bir maddede düzenlenerek dağınıklığa son verilmiştir. Çalışmamızda; TCK m.265' te yer alan görevi yaptırmamak için direnme suçunun unsurlarına ilişkin gerekli değerlendirmeler yapılmış ve öğretideki farklı görüşlere yer verilmiştir. Çalışmamız kapsamında teorik bilgilerin yanı sıra Yargıtay içtihatlarından da sıkça yararlanılarak hem teorik hem de pratik açıdan bir değerlendirme yapılmıştır.
Deniz araçlarında adli ve önleme aramaları
Bu çalışmamızda "deniz araçlarının adli ve önleme aramaları" incelenecektir. Adli arama koruma tedbiri, suç işlendiği yönünde makul şüphe olması halinde özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı gibi temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren bir tedbirdir. Önleme araması ise suç işlemesinin önlenmesi ve tehlikeliliğin önlenmesi amacıyla başvurulan bir yöntemdir. Özellikle adli aramanın hukuka uygun şekilde yapılmaması, aramayı hukuka aykırı hale getirdiğinden ve elde edilen delillerin yargı makamlarınca hükme esas alınmasını engellediğinden üzerinde hassasiyetle durulması gereken konulardan biridir.
Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını özendirme suçu (TCK m. 190/2)
Çalışmamızın konusunu TCK'nın 190/2. maddesinde düzenlenen "Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanılmasını Özendirme Suçu" oluşturmaktadır. Ulusal ve uluslararası suç siyasetinin gerektirdiği uyuşturucu ve uyarıcı maddelerle mücadele gayretinin bir ürünü olarak bu suç, iç hukukumuzda ve diğer bazı ülkelerin iç hukuklarında yer almıştır. Bu çalışmada, ilk olarak uyuşturucu madde suçlarıyla korunan hukuki değer ve bu suç ile korunan hukuki değer hakkında açıklamalara yer verilmiş, ardından suçun unsurları açıklanmış, devamında ise kusurluluk, suçun özel görünüş biçimleri, yaptırım ve muhakeme kuralları incelenmiş ve nihayetinde bu suçun diğer ülke mevzuatlarındaki benzer görünümlerine yer verilmiştir.
Doğu Akdeniz'deki münhasır ekonomik bölge uyuşmazlıklarının Türkiye Ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti açısından hukuki değerlendirmesi
Doğu Akdeniz ya da diğer adıyla "Levant Havzası", eski zamanlardan günümüze kadar jeopolitik, askeri ve ekonomik olarak oldukça büyük öneme sahip bir deniz bölgesi olmuştur. 20. yüzyılın sonlarına doğru yapılan hidrokarbon kaynağı keşifleri de bölgenin önemini daha da arttırmış, nispeten dar bir deniz alanında çok sayıda kıyı devletinin bulunmasıyla birlikte bölgede deniz sınırlarının paylaşılması mücadelesi başlamıştır. 1982 yılında Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (BMDHS) ile münhasır ekonomik bölge (MEB) kavramı uluslararası hukuka girmiş, bu kavram ile kıyı sahibi devletler 200 deniz miline kadar genişlikteki deniz alanı üzerinde hak ilân edebilme yetkisine kavuşmuşlardır. Bu durum Doğu Akdeniz çevresinde birçok deniz sınırı uyuşmazlığı problemlerinin doğmasına sebep olmuştur. Özellikle Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin (GKRY), Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) bölge üzerindeki iddialarını tamamen göz ardı eden, hakkaniyete aykırı nitelikte MEB anlaşmaları yapmaları, bölgedeki gerilimi hızla tırmandırmıştır. Doğu Akdeniz'in nispeten küçük bir deniz çevresinde çok sayıda ülkeyi barındırması, bölgede çok sayıda ve geniş bölgelere yayılmış durumda olan adaların olması, Kıbrıs'ın ikiye bölünmüş siyasi durumu gibi birçok etken bölgede çözümün bulunmasını zorlaştırmaktadır. Bu tez kapsamında, Doğu Akdeniz çevresindeki ülkeleri defalarca sıcak savaş ihtimaline yaklaştıran ve ekonomik kayıplara sebep olan deniz sınırı uyuşmazlıkları ve bölgedeki uyuşmazlığın merkezinde olan adaların hukuki statüleri; güncel uluslararası mahkeme ilke ve içtihatları ışığında incelenecek ve uyuşmazlıklara çözüm önerileri sunulmaya çalışılacaktır. Doğu Akdeniz'in sahip olduğu yüksek potansiyeli, bölgedeki deniz sınırlandırma uyuşmazlıkları sebebiyle için gereğince değerlendirilememektedir. Bölgedeki uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesi, deniz çevresindeki devletlere ekonomik ve jeopolitik faydalar sağlarken aynı zamanda küresel barışın teminini sağlayacağı için önemli durumdadır. Bu hedefler doğrultusunda Türkiye ve KKTC'nin alması gereken hukuki pozisyonları ve uyuşmazlıklara alternatif çözüm önerilerini de kapsayan bir analiz gerçekleştirilecektir.
Kuvvetler ayrılığı prensibinin temel hak ve özgürlüklerin korunmasındaki işlevi
"İdeal devlet" düşüncesi, insanın toplumsal yaşam isteği ve zorunluluğu ile birlikte var olmuş, bireylerin bir arada düzen içerisinde yaşamlarını sürdürebilmeleri için yüce bir arayış olarak kabul edilmiştir. İnsanlık tarihi kadar eski bir kavram olan insan hakları ise yüzyıllar boyunca mücadelelerin sebebi olmuş, insanlar varoluşlarından itibaren sahip oldukları, insanlık onuruna yaraşır bir hayat sürme gayesinin peşinden koşmuşlardır. Doğaldır ki, ideal devletin de insan haklarını sağlayan ve güvence altına alan bir kurum olması gerekliliği kabul edilmiştir. Devletin sahip olduğu gücün sınırlarının çizilmesi bu açıdan önemlidir. Sınırsız bir devlet gücünün varlığında, vatandaşların sahip oldukları temel hak ve özgürlüklere keyfi müdahale tehlikesi her zaman var olacaktır. Bu noktada kuvvetler ayrılığı prensibi kendisine yer bulmuş, devleti farklı fonksiyon ve yetkilere sahip organlara ayırarak, devlet içi bir denge mekanizması sunmuş, demokrasinin yapı taşı haline gelmiştir. Devleti sınırsız güçten muaf tutan, devlet gücünü fonksiyonlara bölen bu sistemde, devletin özellikle temel hak ve özgürlüklere müdahalesi konusu prensibin günümüz şeklini almasına yardımcı olmuştur. Günümüzde temel hak ve özgürlüklerin toplumsal kaosu önlemek adına sınırlanabileceği kabul edilse de, sınırlama da kuvvetler ayrılığı prensibi temelinde, denetimsiz bir sınırlama olmayacaktır. Kuvvetler ayrılığı sistemi, müdahale hallerinde dahi esaslı bir teminat vazifesi görecektir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Kuvvetler Ayrılığı Prensibi, Temel Hak ve Özgürlükler, Yasama Kuvveti, Yürütme Kuvveti, Yargı Kuvveti, Hükümet Sistemleri.
Organ ve doku naklinde yaşanan hukuki sorunlar
Organ ve doku nakli, terminal dönem (yaşamsal fonksiyonlarının belirli bir süre içinde sonlanması beklenen) hastaların son yaşama umudu olarak görülen ve bir başka insanın üstün fedakarlıklarıyla gerçekleştirilebilen bir tedavi yöntemidir. İnsan yaşamının sınırlarında olan bu konu, fedakarlıkta bulunan sağlıklı bir insanın vücut bütünlüğüne müdahaleyi ve ölüm halinin tespitini gerektirmesi nedeniyle tababete ihtiyaç olduğu kadar adaletin de denetimini barındırması gereken bir husustur. Bu nedenle ulusal ve uluslararası düzenlemeler ile organ ve doku nakli, hukuk normları çerçevesinde yapılmaktadır. Ölüden ve canlıdan organ ve doku naklinde ceza hukuku normları, organ veya doku ticaretinin ve hukuka aykırı nakillerin önlenmesine yöneliktir. Bu nedenle çalışmada öncelikle hukuka uygun organ ve doku naklinin koşullarına değinilecek olup bu süreçte ortaya çıkabilecek suç tiplerine yer verilecektir. Son olarak ise organ ve doku naklinin ülkemizdeki verileri değerlendirilmek suretiyle, yaşama tutunmak için veya bu umudu ticaret haline getirmek için organ ve doku nakli hukukuna aykırı filleri işleyenlerin cezalandırılmasından ziyade suçun işlenmesinin önüne geçmek amacıyla organ ve doku bağışını artırmaya yönelik öneriler sunulmuştur.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarında nefret söylemi
Bu çalışmada nefret söyleminin toplum içinde yarattığı ve yaratabileceği zararlar göz önünde bulundurularak nefret söyleminin kavramsal, tanımsal ve uluslararası belgelerde ele alınış şekli incelenecektir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin nefret söylemi konusunda ifade özgürlüğü ile hakkın kötüye kullanılması arasındaki yaklaşımı incelenecektir. Anayasa Mahkemesi'nin nefret söylemi konusuna ilişkin tutumu bireysel başvuru kararları kapsamında ele alınacaktır. Her iki mahkemenin yaklaşımı karşılaştırılacak ve nefret söylemi sorunsalına ilişkin çözüm önerileri sunulacaktır.
Karşılaştırmalı anayasa hukukunda ve Türkiye'de devlet başkanının kararname yetkisi
Kararname yetkisi, kanun hükmünde olan veya kanun hükmünde olmasa dahi normlar hiyerarşisinde idari düzenleyici işlemlerin üzerinde yer alan düzenlemeler yapabilmeyi ifade etmektedir. Özellikle başkanlık ve yarı-başkanlık sistemlerinin uygulandığı devletlerde başkanların etkin şekilde kullandıkları bu yetki, çalışmamızda karşılaştırmalı olarak ele alınmış ve bir sınıflandırma yapılmıştır. Bu çerçevede, karşılaştırmalı anayasa hukukunda en çok rastlanılan modelin kararname yetkisinin kanun hükmünde ve acil bir ihtiyacın varlığına dayalı olarak tanınması şeklinde olduğu tespit edilmiştir. Ancak kararname yetkisi, hızlı hareket edilmesini gerektiren acil ihtiyaçların karşılanmasının yanı sıra, parlamenter sistemin uygulanmadığı devletlerde yasama organına alternatif siyaset izlenmesi işlevi de görebilmektedir. Her iki işlevin ne şekilde gerçekleşeceği ise kararnamelerle ilgili kurallarla birlikte veto yetkisi gibi devlet başkanı tarafından kullanılan diğer yetkiler ve kurumsal değişkenlere bağlı olmaktadır. Tüm bu veriler ışığında, 2017 anayasa değişiklikleriyle Türkiye'de benimsenen Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin karşılaştırmalı anayasa hukukunda genel kabul gören modellere benzemediği görülmektedir. İşlevsel olarak yaklaşıldığında, olağanüstü hallerde çıkarılacak Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile ilgili düzenlemeler hızlı hareket edilmesini gerektiren acil ihtiyaçları giderebilecek nitelikte olsa da olağan dönemde çıkarılacak Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile ilgili düzenlemelerin aynı nitelikte olduğu veya parlamentoya alternatif siyaset üretilmesini sağlayabileceği söylenememektedir.
Hukuka kesin aykırılık hali olarak savunma hakkının kısıtlanması
Ceza yargılamasının temel amacı olan maddi gerçeğe ulaşmada savunma hakkı önemli bir yer teşkil etmektedir. Hukuk devletinde maddi gerçeğe ancak adil bir yargılama ile ulaşılabilecektir. Savunma hakkı da Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında kabul edilen ve Anayasa ile düzenlenmiş olan adil yargılanma hakkının bir unsurudur. Savunma hakkının gereği gibi yerine getirilebilmesi için yalnızca yasal düzenlemeler yeterli olmamakta hakkın kullanımına imkan tanınması gerekmektedir. Bu kapsamda ceza muhakemesi sisteminde savunma hakkının kısıtlanması halleri mutlak bozma nedeni olarak düzenlenmiştir. Çalışmamızda öncelikle savunma hakkının tanımı, tarihçesi, muhakeme ilkeleri ile ilişiği, adil yargılanma hakkı kapsamındaki yeri incelenmiş daha sonra ise hukuka kesin aykırılık halini oluşturan savunma hakkının kısıtlanması halleri AİHM ve Yargıtay kararları kapsamında ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Ceza Muhakemesi Hukuku, Adil Yargılanma Hakkı, Savunma Hakkı, Savunma Hakkının kısıtlanması.
AB ve Türk rekabet hukukunda finansal sektörün uyumlu eylemleri
Tez çalışmasında, Avrupa Birliği ve Türk rekabet hukukunda finansal sektörün rekabeti sınırlayan uyumlu eylem ihlalleri incelenmiştir. Rekabeti sınırlayan, anlaşma aşamasına gelmeyen her türlü gizli işbirliği, paralel davranış ve uzlaşmalar uyumlu eylem olarak tanımlanabilir. Bu ihlallerin finans sektöründeki muhtelif örnekleri incelenerek, çözüme yönelik sonuçlara ulaşılmaya çalışılmıştır. Çalışma konusu olarak finans sektörünün uyumlu eylemlerini seçmemizin nedeni, son yıllarda Avrupa Birliği ve Türk rekabet otoriteleri tarafından sektördeki teşebbüslere yüksek miktarda cezalar uygulanması ve konunun güncel olmasıdır. Tez çalışması dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Avrupa Birliği finans sektörü ve rekabet hukuku düzenlemeleri, İkinci bölümde Avrupa Birliği finans sektöründeki uyumlu eylem ihlalleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde Türkiye finans sektörü ve rekabet hukuku mevzuatı incelenmiştir. Son bölümün konusu ülkemiz finans sektörünün uyumlu eylem ihlalleridir. Sonuç bölümünde ise incelemeler sonrasında ulaşılan tespitlere ve çözüm amaçlı görüşlere yer verilmiştir. Anahtar kelimeler : Avrupa Birliği, Rekabet Hukuku, Finansal Sektör, Uyumlu Eylemler.
Ulusal ve Uluslararası Hukuk kapsamında askerlik hizmetlerine karşı vicdani ret ve kuramsal temeller
İnsanların benliklerinde iyi ile kötüyü ayırt edebilmelerini sağlayan bir yeti bulunduğu temeline dayanan vicdan kavramı, hukuken korunmaya değer bir kavram olarak kabul edilmiştir. Soyut ve muğlak olan vicdanın hukuksal düzleme aktarılmasıyla ortaya çıkan vicdan özgürlüğü ile kişilerin serbestçe vicdani kanaat oluşturabilme haklarının yanı sıra bu vicdani kanaatlerinin gereklerini yerine getirebilme hakları da korunmaktadır. En yalın haliyle yasal bir yükümlülüğün vicdani sebeplerle reddedilmesi anlamına gelen vicdani ret kavramı bu kapsamda vicdan özgürlüğü ile doğrudan ilişkilidir. Vicdani ret, bünyesine her geçen gün yeni anlamlar ve eylem alanları katan bir kavram olup günümüzde sağlık, eğitim, yargı, askerlik gibi pek çok alanda gündeme gelmektedir. Bununla birlikte vicdani reddin en bilinen biçimini tarihsel süreçte bu kavramla özdeşleşmiş olan askerlik hizmetlerinin vicdani reddi oluşturmaktadır. Askerlik hizmetlerinin vicdani reddi, Medeni ve Siyasal Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gibi temel insan hakları sözleşmelerinde açıkça bir hak olarak düzenlenmemiştir. Fakat gerek Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi tarafından gerekse Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından söz konusu sözleşmelerin düşünce, vicdan ve din özgürlüğünü düzenleyen maddeleri kapsamında bir hak olarak kabul edilmektedir. Vicdani ret hakkı, zorunlu askerlik sistemini benimsemiş devletlere vicdani retçileri askerlik hizmetinden muaf tutma veya onlara bu hizmetin yerine geçecek alternatif bir sivil hizmet seçeneği sunma sorumluluğu yüklemektedir. Söz konusu sorumluluk bunlarla sınırlı olmayıp bu devletler vicdani ret hakkının etkin ve ulaşılabilir olmasını sağlamalı, alternatif sivil hizmetin vicdani ret sebepleri ile uyumlu, cezalandırıcı olmayan ve ayrımcılık doğurmayan nitelikte bir hizmet olmasını garanti altına almalıdır. Zorunlu askerlik sisteminin benimsendiği Türkiye'de vicdani ret konusunda hiçbir hukuki düzenleme bulunmamaktadır. Gerek Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmelerinin doğrudan iç hukukta uygulanması gerektiğini düzenleyen Anayasanın 90. maddesi gerekse Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından Türkiye aleyhine verilmiş ve bağlayıcı olan ihlal kararları Türkiye'yi vicdani ret konusunda sorumlu kılmaktadır. Buna göre Türkiye uluslararası insan hakları hukukundan doğan sorumlulukları gereğince askerlik hizmetlerinin vicdani reddini bir hak olarak tanımak zorundadır.
1995 Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası'nda cumhurbaşkanı
1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla bağımsızlığına kavuşan Azerbaycan Cumhuriyeti, demokratikleşme sürecine girmiş oldu. Azerbaycan Cumhuriyeti, bağımsızlığını kazandığı ilk günden itibaren istikrarını ve demokrasisini sağlayabilmesi amacıyla Anayasalcılık sürecine girmekle bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası'nın kabul edilmesi yönünde ciddi adımlar atmaya başladı. 12 Kasım 1995 yılında referanduma sunulmuş ve halktan büyük destek alarak kabul edilmiş olan bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası, hala yürürlülükte bulunmaktadır. Kuvvetler ayrılığı ilkesini öngören 1995 Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası, güçlü yürütme ilkesini benimsemiş ve Devlet Başkanı'nı geniş yetkilerle donatmıştır. İlk defa Mayıs 1990'da tesis edilen Devlet Başkanlığı kurumu, Azerbaycan Anayasal düzenlemesinin merkezinde yer alarak, devletin ve yürütmenin başı olarak belirtilmiştir. Çalışmamızda, Azerbaycan anayasal ve siyasal sisteminin merkezinde bulunan Devlet Başkanlığı kurumuna ilişkin düzenlemeler ele alınmış ve detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmamız üç bölümden ibaret olmakla, birinci bölümde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin son bir asırlık tarihsel süreçte yaşamış olduğu Anayasal gelişmeler genel hatlarıyla ele alınarak incelenmiştir. İkinci bölümde, Azerbaycan Anayasası'nın düzenlemiş olduğu yürütmenin yapısı ve yasama ile yürütme erkleri arasındaki ilişkiler esas alınarak, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin benimsemiş olduğu hükümet sistemi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmamızın, üçüncü bölümünde ise Azerbaycan Anayasası'nın Devlet Başkanlığı kurumuna ilişkin bütün düzenlemeleri, özellikle de Devlet Başkanı'nın yetkileri ele alınarak incelenmiş ve 1995 Anayasası'nın bugüne kadar uğramış olduğu değişikliklerin Devlet Başkanlığı kurumuna etkisi değerlendirilmiştir.
Türk İdare Hukukunda maden işletme sözleşmeleri
Madenler, tarihin bütün dönemlerine damgasını vurmuş doğal kaynaklardır. Günümüz dünyasında gelişmiş ekonomiye sahip ülkelerin, madenciliğin itici gücünden yararlandıkları aşikârdır. Her ülke kendi sosyal, ekonomik ve siyasi politikası doğrultusunda madencilik politikasını belirlemekte ve maden mevzuatını oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasında esas olarak ülkemiz maden mevzuatında öngörülen maden işletme usullerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, maden kavramının tanımı ve kapsamı ortaya konulmaya çalışılmış, maden hukuku alanındaki temel tartışmalara yer verilmiş ve madencilik faaliyetleri çevre hukuku, sürdürülebilir kalkınma ve katılım ilkesi bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, ruhsat usulü ile Soma ve Ermenek'te yaşanan elim maden kazalarından sonra üzerinde tartışmaların yoğunlaştığı rödovans sözleşmeleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Son bölümde ise ruhsat usulünde tarafların hakları ve yükümlülükleri ortaya konulmuştur.
1982 Anayasası'na göre Kamu Denetçiliği Kurumu
Günümüzde, idarenin denetimi, idarenin genişlemesiyle eş boyutta zorlaşmaktadır. Geçmişten bugüne Türkiye'de denetim adına birçok yeniliğe imza atılmıştır. Daha şeffaf bir yönetim ile yönetenlerin menfaatlerinden ziyade artık yönetilenler için yönetim ilkesi benimsenmiştir. Türkiye'de mevcut denetim türlerinin etkisizliği ve yetersizliği aşikârdır. Denetim türlerinden olan hiyerarşik denetim veya vesayet denetimin zaafları ve eksikliklerini izah etmeye gayret edeceğiz. Hiyerarşik denetimin çok geniş kapsamlı yetkiler içermesi nedeniyle istismar edilmesi ve kötü amaçlar için kullanılması olağandır. Yine vesayet denetimi ise hiyerarşik denetim kadar büyük sorunlara yol açacak potansiyele sahip olmasa da merkezi idarenin doğurduğu sıkıntıların gerçekleşmesine yol açabilecektir. Aynı zamanda kesin ve güvenilir bir çözüm yolu olan idari yargının iş yükü de olması gereken düzeyi çoktan aşmıştır. İdari yargı yolu ile idarenin yapması gereken eylem ve işlem tesis ettirilmesinin, idarenin itibarsızlaşmasına da yol açacağı tartışmasızdır. Bunlardan başka denetim yolları elbet mevcuttur ki bunlardan göze çarpanları inceleyeceğiz. Ancak tüm bunlardan öte; teşkilatlanması, faaliyetleri ve yaptırımları ile bambaşka bir kurum olarak ombudsmanlık sistemi mevcuttur. İşte tezimizde, yukarıda izah edilen denetim yollarının yetersiz ve etkisizliğine çare olarak ombudsman sisteminin Türkiye'deki yansıması, Kamu Denetçiliği Kurumu'dur. 2010 yılında 1982 model Anayasa üzerinde bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu değişiklerden biri de 74'üncü maddede öngörülen Kamu Denetçiliği Kurumu'dur. Söz konusu maddeye dayanılarak yürürlüğe konulan 6328 sayılı Kanun ile Kamu Denetçiliği Kurumu tam anlamıyla teşkil edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, teşkil edilene kadar tam anlamıyla ombudsmanlık sistematiğine sahip olmayıp, kısmen bu özelliklerden bazılarına sahip kurum ve kuruluşlar mevcuttur. Söz konusu kurum ve kuruluşlar hala faaliyetlerine devam etmekte olup; Kamu Denetçiliği Kurumu ile yetki ve görev anlamında da henüz herhangi bir yetki veya görev uyuşmazlığı da yaşanmış değildir.
İflasın Kamu Hukuku sonuçlarından hileli ve taksirli iflas suçları
İflas, ticari hayatın gerçeklerinden biridir. Ancak tacirler, bir takım hukuka aykırı hareketlerle iflas ederlerse, bu hareketleri cezalandırılır. Bu hareketler neticesinde oluşan suçlar, iflas suçlarıdır. Hileli iflas, hileli tasarruflar yapmak suretiyle malvarlığının eksiltilmesini ifade eder. Taksirli iflas ise, failin basiretli bir tacir gibi davranma yükümlülüğüne aykırı davranarak, hakkında iflas kararının verilmesine neden olunmasıdır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile hileli iflas (m. 161) ve taksirli iflas (m. 162) suç olarak tanımlamıştır. 765 sayılı TCK.'da iflas suçları mevcut olmakla birlikte, bu suçların sadece yaptırımları düzenlemiş ancak suçun unsurları düzenlenmemişti. Suçun unsurları açısından, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'muzda düzenleme mevcuttu. Bu çalışmada, hileli ve taksirli iflas suçları unsurları ile değerlendirilmiş ve hukuk sistemimizdeki bu yeniliğin etkileri değerlendirilmeye çalışılmıştır.
1921-1961 yılları arasında Türkiye'de liberalizm
Liberalizm, bireylerin özgürlüğünü temel amaç olarak kabul eden bir ideolojidir. Tarihsel olarak Aydınlanma düşüncesi ile birlikte şekillenmiştir. 17. Yüzyıldan itibaren ise burjuva devrimlerinin ve kabul edilen hak bildirilerinin ortaya çıkışında önemli rol oynamıştır. Siyasi ve ekonomik olmak üzere iki boyutu bulunan bu ideoloji, siyasi yönü ile bireysel özgürlüğün sağlanabilmesi için devlet iktidarının sınırlı olmasını; ekonomik yönü ile de girişim özgürlüğünü ve serbest piyasayı ifade eder. Liberalizm, devlet iktidarını sınırlayabilmek amacıyla, anayasacılık, hukuk devleti, kuvvetler ayrılığı ve insan hakları gibi ilkelerden yararlanır. Osmanlı imparatorluğunda ise gerileme döneminde yapılan ıslahatlar batı örnek alınarak yapıldığı için liberal özellikler taşımaktadır. Özellikle III. Selim döneminden itibaren başlayan bu ıslahatlar genel olarak askeri alanda yapılmış ve ana amacı imparatorluğu eski günlerine döndürmek olmuştur. Liberal fikirlerin en somut olarak görüldüğü dönem ise Tanzimat dönemi olmuştur. İlk anayasa ise 1876 yılında kabul edilen Kanun-ı Esasidir. Bununla birlikte tüm bu yenilikler devletin çöküşüne engel olamamıştır. 1914 yılında patlak veren I. Dünya Savaşı Osmanlı İmparatorluğu'nun sonunu getirmiştir. Devamında yürütülen ulusal bağımsızlık savaşı ise Türkiye Cumhuriyeti'nin doğuşunu sağlamıştır. 1921 ile 1929 yılları arasında özellikle ekonomik alanda liberal politikalar görülse de Dünya Ekonomik Bunalımı'nın da etkisiyle bu politikaları sürdürmek mümkün olmamıştır. Bu dönemden itibaren ekonomiye hakim politika devletçilik olmuştur. Yapılan siyasi tartışmalar da devletçiliğin sürekli bir ekonomik sistem mi olacağı yoksa özel sektörün gelişmesinde bir araç olarak geçici bir politika mı olacağı yönünde olmuştur. 1950'li yıllara kadar da yapılan tüm çalışmalara rağmen ulusal bir sanayi kurmak ve ulusal bir burjuvazi oluşturmak mümkün olamamıştır. 1950'li yılların başında görülen liberalleşme dalgası ise yaşanılan ekonomik zorluklar nedeniyle kalıcı olamamıştır.
Kendi kaderini tayin hakkı, ülkesel bütünlük ve Kürt etnik kökenli Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları
Kendi kaderini tayin hakkı uluslararası hukukun en köklü ama aynı zamanda içerik ve kapsamı en tartışmalı kavramlarından biridir. Bugün halk olarak tanımlanabilen her grup dış boyutuyla olmasa bile en azından iç boyutuyla makul bir kendi kaderini tayin hakkı düzenlemesinden yararlanabilecektir. Kendi kaderini tayin hakkı gereğince Kürt etnik kökenli Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının meşru bir ayrılık hakkının mevcudiyetinden bahsedilemese de, iç kendi kaderini tayin hakkı Kürtlere ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimlerini sürdürebilecekleri bir statü talebinde bulunma fırsatı sunabilecektir.
Salt idari eylem karşısında idarenin sorumluluğu
İdarenin sorumluluğunun ortaya çıkması, belirli şartların bir arada bulunmasına bağlıdır. Bu şartlar, sorumluluk nedeni (idari eylem veya işlem ya da bu işlemin icrası), zarar ve illiyet bağıdır. Hizmet kusuru açısından ise ayrıca kusurun varlığı aranmaktadır. Akademik ilgi açısından ise sorumluluk nedenini ele alan çalışmaların, kusur ve zarar konularını ele alan çalışmalara kıyasla geri planda kaldığı tespit edildiği için çalışmamız, özellikle "salt idari eylemler" açısından alana katkı sunmayı hedeflemektedir. Bu çalışmanın temel tezi, salt idari eylemin, diğer sorumluluk nedenleri olan idari işlem (ve bu işlemin icrası niteliğinde eylem) ile haksız fiilden farklı görünümlere sahip ve yargılama hukuku açısından farklı kurallara tabi kılınan bir sorumluluk nedeni olduğudur. Böylece, çalışma boyunca idarenin sorumluluğu bağlamında yürütülen tartışmalar, salt idari eylemin merkezde olduğu ve ilgili bölümlerde diğer sorumluluk nedenleriyle mukayese edildiği bir metot izlenerek yürütülmüştür.
Ceza Hukukunda tekerrür
TCK yürürlüğe girdikten sonra birçok müessesenin yeniden irdelenmesi gerekmiştir. Bunlardan birisi de tekerrürdür. Bilindiği üzere tekerrür esas itibariyle daha önceden suç işleyip mahkûm olmuş bir kimsenin, belirli süreler içerisinde tekrar suç işlemesi durumudur. Bu çalışmada tekerrürün TCK'nın yeni sisteminde arz ettiği özellikleri incelenmeye çalışılmıştır. Bunu yaparken özellikle önemli olduğu düşünülen tehlikelilik kavramına bilhassa değinilmiştir. Bunun dışında, çalışmanın soyut kalmaması adına tekerrür bakımından özellik arz eden suçlar ele alınmıştır. Tekerrürün koşulları hakkında bilgi verirken, geçmiş düzenlemelerden farklılıkların ön plana çıkartılmasına özen gösterilmiştir. Nihayet tekerrürün sonuçlarına ilişkin olarak, yeni düzenlemeler incelenmiştir. Bu anlamda 765 sayılı TCK'dan farklı olarak cezanın değil fakat koşullu salıverme sürelerinin artırılması, seçimlik ceza öngören suçlarda hapis cezasına hükmetme zorunluluğu ve özellikle de cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması değerlendirilmiştir.