
37
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
İlkokul ve ortaokul öğrencilerinin informal eğitimde edindiği yanlış dini öğrenmelerin dkab öğretim programı bağlamında incelenmesine ilişkin bir durum çalışması
Bu araştırmanın amacı ilkokul ve ortaokulda Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi eğitimi alan 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin okul dışındaki informal ortamlarda edindikleri yanlış dini bilgilerinin ortaya çıkartılmasıdır. Araştırmanın konusu DKAB öğretim programı çerçevesinde sınırlandırılmıştır. Yanlış dini öğrenmelerin tespiti için nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması seçilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu maksimum çeşitlilik örneklemesi ile belirlenmiştir ve Uşak il merkezi ve ilçelerinde öğrenim gören resmi ilkokul ve ortaokulların farklı yerleşim birimlerindeki ve sınıflardaki öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırma verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu ile elde edilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Araştırmada elde edilen sonuçlar inanç, ibadet, ahlak, Hz. Muhammed, din ve kültür konu başlıkları altında incelenmiştir. Araştırmadaki tespitlere göre öğrencilerin en çok inanç ve ibadet konularında yanlış bilgilerinin olduğu görülmüştür. Allah'ın gökyüzünde yaşaması, meleklerin cinsiyetinin kız olması, Hz. Muhammed'in Kâbe' nin sahibi olması, duanın sadece camide yapılması, cinlerin hepsinin kötü olması, şeytanın kırmızı renkli boynuzlu bir varlık olması, zekâtın zorunlu bir ibadet olmadığı, organ bağışının günah olduğu gibi birçok yanlış öğrenmelerin olduğu tespit edilmiştir. Yanlış bilgilerin kaynaklarının ise aile, çevre, arkadaş ortamı, internet, TV, sosyal medya gibi kitle iletişim araçları olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin birçoğunun da dini konularda kendi tahminlerine göre fikirler ürettikleri ve bunu doğru zannettikleri tespit edilmiştir. Öğrencilerin yanlış bilgilerinin düzeltilmesi noktasında DKAB dersinin gerekli olduğu sonucuna varılmıştır.
Muhammed Esed'in Kur'ân Mesajı adlı meal-tefsirinde Yahudilik
Bu çalışmada, Muhammed Esed'in Kur'an Mesajı adlı meal-tefsirinde Yahudi inançları, ibadetleri, tarihsel geçmişi ve Yahudilere dair Kur'an'daki karakter tahlilleri merkeze alınmıştır. Esed'in Yahudilikle ilgili bilgilere yaklaşımı analiz edilerek, onun yorumları Dinler Tarihi disiplini, Yahudi kutsal metinleri, Kur'ân-ı Kerîm ve klasik İslâm tefsirleri bağlamında değerlendirilmiştir. Esed'in Yahudilik bağlamındaki değerlendirmeleri ise bireysel geçmişi, gelenekten kopmadan güncelle bağlantılı tarzı, dile olan hâkimiyeti ve Batı kültürünü bilmesi yönüyle özgün bir bakış ortaya koymuştur. Üzeyir kıssası, Tanrı anlayışı, peygamberlere yönelik tutum, seçilmişlik iddiası gibi birçok konuda Esed'in yorumları, klasik müfessirlerle örtüşmekle birlikte farklı ve eleştirel yönler de içermektedir. Yahudi kaynaklarına yaptığı atıflar, Kur'ânî kavramları yeniden inşa ederek farklı tanımlamalar yapması onun tefsirini farklı kılan unsurlardır. Ayrıca şahıs ve olaylara bağlı kalmayıp Kur'ân ayetlerdeki mesajın evrenselliğine vurgu yapan Esed, Yahudi şahsiyetinden ziyade davranış kalıplarına dikkat çekmiştir. Çalışma, Esed'in hayatı ve eserleri, Yahudilik tarihi, Kur'an Mesajı'nda Yahudilerin inançları, ibadetleri, karakteristik özellikleri ve Esed'in Yahudilik yorumu ile klasik İslâm tefsirleri arasında karşılaştırma bölümlerinden oluşmaktadır. Bu çalışmada Kur'an Mesajı eseri ana kaynak olarak ele alınırken, Yahudi kutsal metinleri ve Dinler Tarihi kaynaklarından çokça istifade edilmiştir. Kur'ân-ı Kerîm ve Tevrat açısından değerlendirmeler yapılırken aynı zamanda klasik İslam tefsirleri ile karşılaştırmalı okumalar yapılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden olan yorumlayıcı metin çözümlemesi ve karşılaştırmalı değerlendirme teknikleri kullanılmıştır.
Yapay zekâ kaygısı, yabancılaşma ve dindarlık ilşikisi
Bu çalışmanın konusu, yapay zekâ kaygısı, yabancılaşma ve dindarlık arasında ilişkinin tespit edilmesidir. Yine sosyo-demografik değişkenler ile yapay zekâ kaygısı ve yabancılaşma düzeyi arasındaki ilişkiler de araştırmanın konusudur. Dindarlık düzeyinin yapay zekâ kaygısı ile ilişkisi ve bu ilişkinin etki düzeylerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Aynı şekilde dindarlığın yabancılaşma üzerindeki etki düzeyleri de incelenmiştir. Bu amaca yönelik olarak modern hayatın sonuçlarından olan yapay zekâ kaygısı ve yabancılaşma olgularının bilimsel yöntemlerle araştırılması, dindarlığın bu iki olgu üzerindeki etkisinin ortaya çıkarılması ve anlamlandırılmasına yönelik ölçeklerle hedefe gidilmeye çalışılmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel (korelasyonel) tarama modeline göre tasarlanan araştırmanın çalışma grubu, 426'sı erkek ve 439'u kadın olmak üzere 865 kişiden oluşmaktadır. Araştırmada, "Demografik Bilgi Anketi" ile birlikte, "Yapay Zekâ Kaygısı Ölçeği", "Sosyal Yabancılaşma Ölçeği" ve "Dini Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Sosyodemografik değişkenlerden medeni durum, cinsiyet, eğitim, ekonomik durum ve yaşadığı yerin yapay zekâ kaygısı üzerinde etkili oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Sosyodemografik değişkenlerden sadece yaş ve yaşadığı yerin yabancılaşma üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Yapılan korelasyon analizinde, dindarlığın hem yapay zekâ kaygısı hem de yabancılaşma ile pozitif yönlü anlamlı ilişkileri olduğu ortaya çıkmıştır. Son olarak yapay zekâ kaygısı ve yabancılaşma arasındaki ilişkinin incelendiği analizde de tüm boyutlar arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki tespit edilmiştir.
Annemarie Schimmel'in İslam fenomenolojisi
Annemarie Schimmel, 1922-2003 yılları arasında yaşamış önemli bir dinler tarihçisi ve şarkiyatçıdır. Schimmel, İslâm dini araştırmalarında fenomenolojik metodu, ilk kez uygulamaya çalışmış ve bu dini Batı'ya yanlışsız aktarmaya çalışmıştır. Bu metodu, mistik yönü kuvvetli olan bir dinde incelemenin zor olduğunu bilen Schimmel, Türkiye'de, tasavvufî alanda yaptığı çalışmalarla daha çok anılmıştır. Onun, Celaleddin Rûmî, Yunus Emre, Hallac-ı Mansur sevgisi ve bu isimlerle ilgili verdiği eserler, tasavvuf alanında ön plana çıkmasını anlaşılır kılar. Ama aynı zamanda, onun dinler tarihçiliği yönü de bir o kadar kuvvetlidir. Ancak, onun bu yönü, yeterli düzeyde araştırılmaya tabi tutulmamıştır. Schimmel'in, Ankara İlahiyat Fakültesi'nde, Türkiye'nin ilk açılan dinler tarihi kürsüsüne öğretim üyesi olarak dört yıl görev yapması, İslâm dini ve mensuplarını bizzat ve yakînen tanıması kendisine özel bir ufuk kazandırmıştır. Onun, kazandığı bu ufuk, İslâm dini incelemesinde kullandığı fenomenolojik metod ve tasavvuf alanından aldığı destek, onu diğer şarkiyatçılardan ayrı bir konuma taşımıştır. Ayrıca Schimmel'in, pek çok dili ileri düzeyde öğrenmek ve dinî tecrübeleri yerinde incelemek gibi bir metodu vardır. Onun kullandığı metod, bu dine tarafsız bakabilmesine imkan sağlamıştır. Bu çalışmada, onun, İslâm dinini fenomenolojik metodla, nasıl ele aldığı ve bu hususta ne denli başarılı olduğu ele alınacaktır. Bu çalışmada, Schimmel'in çabasını ortaya koyabilmek için tarihsel ve fenomenolojik metod kullanılmış; Schimmel'in çeviri kitap ve makaleleri, onunla alakalı yazılan makaleler, yüksek lisans tezleri ve fenomenolojik metod ile alakalı yazılmış makale ve araştırmalardan yararlanılmıştır.
Gazzâlî'de inanç-akıl ilişkisi üzerine bir değerlendirme
İnsan, sahibi olduğu akıl sayesinde yaratılış ve varlığın amacını anlamaya çalışır. Yine o, akıl sayesinde, varlıkların var olma sebeplerini ve var olma gerekçelerini bilmeye çalışır. İnsan, aklı sayesinde yaratılış amacını, varlıkların nedenini ve varlık derecelerini kavramaya çalışır. İşte bu doğrultuda Gazzâlî, aklın, insani açıdan önemine vurgu yapan İslam düşünürlerinden biridir. Bu açıdan Gazzâlî aklı, bilginin ilk kaynağı ve bilginin gerçekleşip idrak edildiği ilk kabul yeri olarak görür. Bilgi hususunda insanın akılla ulaştığı sonuçları da doğru kabul eder. Gazzâlî aklı yalnızca epistemolojik değil aynı zamanda pratik bir perspektiften de ele almaya çalışır. Pratik açıdan Gazzâlî aklın, insanın mutlu olmasına vesile olabilecek araçlar verdiğine inanır. Bütün bu görüşlerin sahibi olarak Gazzâlî akılla birlikte imana da aynı derecede önem vermektedir. Klasik bir tanımla Gazzâlî'ye göre iman, peygamber Hz. Muhammed'in bize bildirdiği inanç esaslarının tamamını, içinde en ufak bir şüphe barındırmaksızın dil ile ikrar edip kalp ile de tasdik etmek şeklinde tanımlanır. Gazzâlî tarafından tarif edilen imanın, mutlak bir şekilde itaat görünümü ön planda olmuştur. Dolayısıyla Gazzâlî düşüncesinde akıl ile iman arasındaki ilişki türünün kendi özgünlüğü içinde akademik açıdan ele alınıp değerlendirilmesi, son derece önem arz etmektedir. Geneli itibariyle iman kavramı akıl merkeze alınarak ele alınıp incelendiğinde karşımıza yaygın olarak iki farklı eğilimin çıktığını görmekteyiz. Bunlardan ilki fideizm eğilimidir. Fideistler inanç ya da iman dediğimiz olgunun akılla değil duygular temele alınarak gerçekleştiğini savunmaktadır. Onlara göre iman, aklın değil de kalbin ya da duyguların onaylamasıyla gerçekleşen bir olaydır. Bu husustaki diğer eğilim rasyonalizmdir. Rasyonalist düşünürler ise, Tanrı'nın duygusal olarak hissedilebileceğini ancak akılla kavranamayacağını savunurlar. Dini alan, iman, onlara göre akılla kavranamayan tamamen duygusal alana ait bir olgudur. İman akıl arasında gerçekleşen eğilimler açısından acaba Gazzâlî düşüncesinin pozisyonunu nasıl belirleyebiliriz? Gazzâlî düşüncesi akıl ve inanç bağlamında nasıl değerlendirilebilir? Bu çalışmada Gazzâlî düşüncesinde iman ve akıl ilişkisi ele alınmaya çalışılacaktır. Çalışmanın amacı Gazzâlî düşüncesinde iman akıl ilişkisini ve bu ilişkide meydana gelen problemleri ele almaya çalışmaktır. Anahtar Kelimeler: Gazzâlî, Akıl, İman, Fideizm, Rasyonalizm.
Fârâbî ve Spinoza'da nübüvvet
Tezimizin konusu; Fârâbî ve Spinoza'nın nübüvvet düşüncelerinin karşılaştırılmasıdır. Çalışmamızın amacı Fârâbî ve Spinoza'nın peygamberliği felsefelerinde nasıl açıkladıklarını göstermek ve nübüvvet konusunda iki filozofun aralarındaki benzerlik veya zıtlıkları ortaya çıkarmaktır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Fârâbî felsefesinde nübüvvet ve Fârâbî'nin nübüvveti felsefî olarak hangi temellere dayandırarak açıkladığı ele alınmıştır. Ayrıca Fârâbî'nin vahiy teorisi ve bu teorinin amaçlarına dikkat çekilmiştir. İkinci bölümde Spinoza felsefesinde nübüvvet ve nübüvvetin felsefî olarak temellendirilmesi ele alınmıştır. Birinci bölüme uygun olacak şekilde Spinoza'nın vahiy teorisi ve bunun sonuçları incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise ilk iki bölümde ortaya konan Fârâbî ve Spinoza'nın nübüvvet ve vahiy görüşlerinin karşılaştırılması, benzer ve farklı yönlerinin ortaya konularak değerlendirilmesine gayret gösterilmiştir.
Lise gençliğinde dini sosyalleşme; Batman il merkezi örneği
Bu çalışma, günümüzün değişen sosyo-kültürel ortamında sosyalleşen ergenlik çağındaki bireylerin dindarlık yöneliminin ve dini sosyalleşme kanallarının etkisinin araştırıldığı bir saha araştırmasıdır. Sosyalleşme sürecinde gençlerin dini inanç, tutum ve davranışları üzerinde yaş, eğitim, ekonomik durum gibi demografik özelliklerin yanı sıra aile, eğitim, toplumsal çevre ve kitle iletişim araçları gibi sosyal faktörlerin de önemli etkisi bulunmaktadır. Bu çalışmada, gençlerin dini toplumsallaşması üzerinde önemli rol oynayan demografik ve sosyal faktörlerin etki düzeyi araştırılmıştır. Buradan hareketle 8 hipotez geliştirilmiş ve saha araştırması sonucu ulaşılan bulgulardan hareketle hipotezler test edilmiştir. Araştırmanın evreni, Batman il merkezinde eğitim gören lise gençlerinden oluşmaktadır. Şubat-Mart 2019 tarihleri arasında, basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen 731 deneğe Kişisel Bilgi Anketi, Dini Toplumsallaşma Faktörleri Anketi ve Dini Yönelim Ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen bulgulardan hareketle örneklem grubunun hem demografik değişkenlere göre farklılaşma olup olmadığı incelenmiş hem de sosyalleşme kanallarının dini tutum ve davranışlar üzerinde etki düzeyi analiz edilerek hipotezler test edilmiştir. Araştırmada elde edilen verilerin değerlendirilmesinde SPSS 22.0 Windows paket programı kullanılarak istatistiksel analizi, t-testi (Independent- Samples T Tests), Varyans Analizi (Analysis of Variance, ONE-WAY-ANOVA), Tukey HSD (Post Hoc Comparision) testleri kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, örneklem grubunun okul türü, sosyo-kültürel tabaka gibi demografik özellerine göre dini yönelimlerinde farklılaşma olduğu saptanırken yaşın herhangi bir farklılaşmaya yol açmadığı saptanmıştır. Ayrıca, bireylerin dini tutum ve davranışları üzerinde dini sosyalleşme faktörlerinin önemli etkilerinin olduğu tespit edilmiştir.
Sufilerde huzurlu yaşam ve ahlaki olgunluk
Bu çalışmanın amacı, önce, Ruhzârî tarikatına mensup olan bireylerin ahlaki olgunluk ve huzur düzeylerini etkileyen faktörleri incelemek ve bu faktörler ile ahlaki olgunluk ve huzur arasında nasıl bir ilişki olduğunu ortaya koymaktır. Sonra, Ruhzârî tarikatı katılımcılarının ahlaki olgunluk ve huzur düzeyleri betimsel açıdan tespit edilerek, bu düzeyleri etkilediği varsayılan bazı demografik değişkenler ile bağımlı değişkenler arasındaki ilişki düzeylerini incelemektir. Buna göre, konuyla ilgili 40 hipotez geliştirilmiş ve araştırma sonucu ulaşılan bulgulardan hareketle söz konusu hipotezler test edilmiştir. Araştırmanın örneklemi 23 yaş ve üzeri Çorum, Kırıkkale, Ankara ve İstanbul illerinde yaşayan 5 yıl ve üzeri süredir Ruhzârî tarikatı katılımcısı olan 740 erkek katılımcıdan oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından oluşturulan demografik özelliklerin bulunduğu "Kişisel Bilgi Formu", katılımcıların ahlaki olgunluk ve huzur düzeylerini belirlemeye yönelik 5'li Likert tipi "Ahlaki Olgunluk" ve "Huzur Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma sonucunda demografik değişkenler ile ahlaki olgunluk, demografik değişkenler ile huzur arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık ve ilişkilerin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, her iki yöntemle elde edilen bulgulara göre; katılımcıların ahlaki olgunluk düzeyi ile huzur düzeyleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişkinin bulunduğu ve ahlaki olgunluk ile huzur arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişkinin olduğu ve ahlaki olgunluğun huzurdaki varyansın % 9'unu açıkladığı saptanmıştır. Bulgular ahlaki olgunluğun huzurun anlamlı bir yordayıcısı olduğunu göstermiştir. Tarikat ritüellerini yerine getirmenin örneklem tarafından sıklıkla kullanıldığı ve bu ritüelleri yerine getirmenin katılımcıların ahlaki olgunluk ve huzur düzeyleri üzerinde pozitif yönlü katkısının olduğu da araştırmanın bulguları arasındadır.
Barış Manço'nun şarkılarında yer alan dinî unsurların ve manevi değerlerin din psikolojisi perspektifinden incelenmesi
Bu çalışmada Barış Manço'nun yaşadığı dönemde ortaya koyduğu, ölümü sonrasında da miras bıraktığı eserlerinde yer alan dinî unsurlar ve manevi değerler din psikolojisi perspektifinden incelenmiştir. Çalışmanın amacı Manço'nun özgün sanat ve müzik formunda informal eğitim aracı olarak başarıyla kullandığı eserlerini analiz ederek, dinî unsur ve manevi değer içeren şarkılarının formal eğitim aracı olarak kullanılmasına katkı sağlamaktır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Manço'nun şarkılarında analiz edilecek dinî unsurlar ve manevî değerlerin kavramsal çerçevesi kuramsal tartışmalara girilmeden bütüncül bir yaklaşımla ortaya konulmaya çalışıldı. İkinci bölümde Barış Manço'nun hayatına ve sanatçı kişiliğine, müzik ve değer anlayışına yer verildi. Manço'nun felsefesinde benimsediği değerleri şarkı sözlerine de taşıyarak teori ve pratikte oluşturduğu bütünlük gösterilmeye çalışıldı. Üçüncü bölümde dinî unsurlar ve manevî değerlerle ilişkilendirilen şarkılarındaki dinî unsurlar ve manevi değerler şarkı tablosunda listelendi. Bu çalışmada literatür taraması ve doküman tarama yöntemiyle Manço'nun sözlerini kendi yazdığı ve seslendirdiği 256 eser üzerinde içerik analizi yapılmıştır. Çalışma sonucunda Manço'nun 23'ü yetişkin 7'si çocuk şarkısı olmak üzere 30 şarkısında dinî unsurlara ve manevi değerlere yer verdiği tespit edilmiştir. Manço'nun şarkılarında; Allah, ahiret, ölüm, ecel, vade, sur, kıyamet, mahşer, hesap, peygamberlik, kutsal kitap, dünyanın faniliği, dua, kulluk bilinci, kaliteli yaşam, sıratı müstakim, itidal/denge, şükür, nasip, bayram ve bayramlaşma, selam ve selamlaşma, pişmanlık ve tövbe, sevap, günah, haram, helal, tevekkül, dünya malına meyletmeme, kanaatkarlık, helal kazanç, yetim ve yoksulun hakkını koruma, kul hakkına riayet etme, kabir ziyareti, nasihat, kader, teslimiyet, takdir etme, razı olma, helalleşme, tarikat, şeriat, marifet, hakikat, nefs, insanı kamil, ilim, ilim, hikmet, rızık, ilahi aşk, canın kutsallığı, Allah'ın güzel isimleri, rahmet, bereket, fıtrat, yaratılış, cüzi irade, kurban, dört kapı, kırk makam, sema, semah gibi dinî unsurlar tespit edilmiştir. Manço'nun şarkılarında yer verdiği manevi değerler ise; sorumluluk, sevgi, saygı, dürüstlük, yardımseverlik, özdenetim, vatanseverlik, sabır ve dostluk temel değerleri ile bilgelik, hikmet, olgunluk, güven, sadakat, ahde vefa, özgürlük, çalışkanlık, yiğitlik ve cesaret, mertlik, iffet, cömertlik, paylaşma, birlik ve beraberlik, müsamahakârlık, mütevazılık, şükür, affedicilik, merhamet, fedakârlık, misafirperverlik, temizlik, hüsnü-zan, sadelik ve samimiyet, denklik, nezaket gibi değerleri tema olarak işleyerek değer aktarımına katkıda bulunmuştur. Barış Manço "Allah'ım Güç Ver Bana", "Yol", "Eğri Eğri Doğru Doğru", "Benden Öte Benden Ziyade", "Dört Kapı" isimli eserlerinde dinî unsurları daha çok işlemektedir. Bu şarkılarda ön plana çıkan ortak dinî unsur Allah'a bağlılık, ölüm, dua iken ortak değer sabır olarak karşımıza çıkmaktadır. Diğer on yedi şarkısında dinî unsurlar ve manevi değerler dengeli bir dağılım gösterirken, bu şarkıların merkezinde sevgi, saygı, kardeşlik, birlik beraberlik ve hoşgörü değerlerinin ön plana çıktığı tespit edilmiştir. "Hemşerim Memleket Nire" isimli şarkısında ise dinî unsurlar hiç yer almamakta tamamen değerler konu edinilmektedir. Çocuklara seslendiği yedi şarkısından altısında manevi değerler ağırlıklı olarak yer alırken, "Bugün Bayram" isimli şarkısında dinî unsurlara daha çok yer verdiği görülmektedir. Bu çalışma değerler eğitiminde belirlenen değer temasına uygun Manço'nun şarkısının belirlenmesine rehberlik etme niteliği taşımaktadır. Ülkemizde değerler eğitiminde Barış Manço'nun spontane eğitim aracı olarak kullandığı müzik ve sanat formunun formal eğitim materyali olarak kullanılmasına kılavuzluk ve kaynaklık etmesi yönüyle bu çalışma önem arz etmektedir.
Aliya İzzetbegoviç düşüncesinde din-ahlâk ilişkisi
Bu tezin amacı; günümüze kadar birçok düşünürün tartıştığı din-ahlâk ilişkisini, 20. yüzyılın fikir adamlarından biri olan Aliya İzzetbegoviç'in düşünceleri doğrultusunda ortaya koymaktır. İzzetbegoviç'in hayatı, mücadelesi ve din-ahlâk görüşü incelenirken, özellikle "üçüncü yol" olarak adlandırılan İslâmî sentez fikrine odaklanılmıştır. Bu tez, İzzetbegoviç'in din ve ahlâk ilişkisi hakkındaki düşüncelerini aydınlatmayı amaçlamaktadır. Araştırma yöntemi olarak nitel araştırma ve söylem analizi tekniği kullanılmıştır. Bu bağlamda, İzzetbegoviç'in kitapları ve onun hakkında yazılmış kaynaklar, söylem analizi ile incelenmiştir.
Klasik dönem ve günümüzde ezbere bakış: Eğitim ve din eğitiminde ezberin yeri ve önemi
Çalışmamızın ana konusu olan ezber, geçmişten günümüze günlük hayattaki iş ve işlemlerde kullanılmış, hitabetten edebiyata, matematikten kimyaya, dini öğretilerden felsefeye birçok alanda insanlığa hizmet etmiştir. Ezber, özellikle günümüz dünyasında eğitim sistemi içinde çokça tartışılan bir mesele haline gelmiştir. Bir kısım düşünür ezberi "kadim ve vazgeçilemez bir yöntem" olarak görürken; diğer bir kısım düşünür, ezberin "beynin işlevselliğine ve düşünme yetisine ket vuran bir pranga ve eğitimdeki başarısızlığın temel sebebi" olduğunu savunmuştur. Araştırmanın amacı, bu iki görüşe ait fikirleri ele alarak ezberin yarar ve zararlarını saptamak, eğitim kuram/yaklaşımlarında ezberin yerini belirlemektir. İlk çağlardan günümüze ezberin eğitimdeki konumu, dini ilimler ve pozitif bilimlerdeki kullanımı irdelenmiştir. Neticede ezberin, tekrar ve deneyimlerle yaşantıya dönüştürülmesinin ve pratik hayata uyarlanmasının gerekliliği anlaşılmış; eleştirilenin ezberden ziyade ezberciliğin "mekanik öğrenme, bilgiyi anlamlandırmama, başka olay ve durumlara uyarlamadan tek yönlü ve pasif kullanma" olduğu sonucuna varılmıştır. Ezber metoduna dair sergilenecek en doğru tutum, onu; bir temel ve başlangıç noktası olarak görmek, bu yolla elde edilen kazanımı; kavrama, anlama, deneyimleme ve mevcut durumlara uyarlama seviyesine çıkarma çabası taşımak olmalıdır.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde yerli Kıbrıslılar ile 1974 Türkiye göçmenlerinin dini inanç ve uygulamalarının karşılaştırmalı bir analizi: Güzelyurt ilçesi örneği
Bu çalışma, Kıbrıs toplumundaki yerli Kıbrıslılar ile 1974 iskân politikası kapsamında adaya nakledilmiş Anadolu göçmenlerinin dini inanç ve uygulamalarını karşılıklı mukayese ederek analizlerde bulunmayı amaçlamaktadır. Çalışma Güzelyurt ilçesi ve köylerinde gerçekleştirilmiştir. Yaklaşık 46 yıldır aynı mekânsal alanı paylaşan bu iki topluluğun dini konulardaki inanç ve uygulamaları farklılık göstermektedir. Farklılıkların nedeni, etkileşimde bulunulan konular ve etkileşim önündeki engellerin tespiti çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Birinci bölümde yerli Kıbrıslıların dini hafızalarına etki eden tarihsel süreç, göçmenlerin adaya nakli, göç sonrası toplumda meydana gelen çatışmalar ve dini farklılıkların nedenleri incelenmiştir. İkinci bölümde ise elde edilen bulgular doğrultusunda yerli ve göçmenlerin dini inanç ve uygulamaları, halk inançları tespit edilerek karşılaştırılmıştır. Ayrıca toplumların karşılıklı etkileşime geçtikleri konular ve etkileşimin bulunmadığı alanlar, etkileşimi engelleyen sebepler değerlendirilmiştir.
Türk halk dindarlığının medyada dini sorular üzerinden değerlendirilmesi
Araştırmanın konusu, medyaya yöneltilen dini sorular üzerinden Türk halk dindarlığının ele alınmasıdır. Araştırmada Türkiye ve yurtdışında yaşayan Müslümanların Diyanet Televizyonunda yayınlanan Diyanete Soralım programına yönelttikleri sorulardan yola çıkarak katılımcıların din anlayışlarını, dine dair zihinlerindeki problem alanlarını ve dindarlık tutumlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, programa iletilen sorular 1) İbadet 2) Ekonomik Alan 3) Aile 4) Toplumsal Yaşam 5) İlim, 6) Akait (İnanç), 7) Halk İnançları, 8) Sağlık, 9) Ahlak boyutlarıyla incelenerek katılımcıların yaşantılarında dinin yeri ve dinle kurdukları ilişki doğrultusunda Türk halk dindarlığının ortaya konulmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemleriyle yürütülmüş ve nitel içerik çözümlemesi yapılmıştır. Araştırma, Diyanete Soralım programının 2017 - 2018 yılı iki yayın döneminden seçilen elli programlık örneklemi kapsamaktadır. Sonuçta sorular üzerinden dinin toplumsal alanda nasıl yaşandığı, katılımcıların dindarlık profilleri, tutumları ve Türk halk dindarlığı ele alınmıştır.
Dini çoğulculuk açısından imam hatip liselerinde okutulan karşılaştırmalı dinler tarihi dersinin incelenmesi (Adana örneği)
Dini çoğulculuk tartışmaları, dinin mahiyetine dair anlayışların farklılaşmasıyla ortaya çıkmıştır. Daha sonra dini çoğulculuk meselesi felsefi ve teolojik zeminlerde tartışılmıştır. Bu tartışmalar neticesinde, dinlerin ve bu dinlerin mensuplarının birbirilerine bakışını yansıtan ve dinlerin hakikat iddiaları bağlamında üç paradigma ortaya çıkmıştır. Bunlar, dini dışlayıcılık, dini kapsayıcılık ve dini çoğulculuk paradigmalarıdır. Bir de dinlerin doğruluklarını ve yanlışlıklarını söz konusu etmeksizin, dinleri mevcut çokluğunu gerek teorik düzeyde gerekse tarihsel süreç içerisinde makul gören ve dinlerin yaşama hakkını kaçınılmaz olduğunu ileri süren, aynı zamanda dini farklılıkların bir arada yaşamasını savunan dini çeşitlilik/çokluk paradigması vardır. Biz bu çalışmamızda dini çoğulculuk hakkında teorik bilgiler verdikten sonra, Dini çeşitlilik/çokluk hakkında yaptığımız anket çalışması ile İmam Hatip Liselerinde okutulan Karşılaştırmalı Dinler Tarihi dersinde, diğer dinler hakkında verilen bilgilerin öğrenciler üzerinde nasıl bir tutum ve davranış değişikliğine neden olduğunu anket uygulamasından elde ettiğimiz veri ve bulguların yorumlanması çalışmamızın ana temasını oluşturmuştur. Küreselleşme ve göçle beraber dinlerin yakınlaşması zemini oluşmuştur. 20. Yüzyılda çeşitli sebeplerle değişik Batı ülkelerine göç eden farklı din mensupları dini çoğulculuk meselesini hem mahiyetini hem de sınırlarını genişletmiştir. Bu mesele sadece teolojik açıdan değil, aynı zamanda siyasi ve sosyal açıdan da tartışılmaya başlanmıştır. Özellikle küreselleşme ile birlikte insanların başka inanç sahipleriyle daha kolay karşılaşmaları ve modern teknolojinin sağladığı imkânlar sayesinde insanlar başka inanç ve kültürlere daha hızlı ulaşabilmeleri ve onlar hakkında detaylı bilgiler elde etmelerini kolaylaştırmıştır. Aynı zamanda dini çoğulculuk tartışmaları teolojik anlamda dinler arası diyalogun da zeminini hazırlamıştır. Ayrıca dinlerin, dünya barışına katkı sağlaması için dünyamızın yüz yüze olduğu açlık, ayrımcılık, sosyal ve ekonomik adaletsizlikler, baskı ve zulüm, çevre kirliliği ve temel insan hakları ihlalleri gibi insanlığın ortak sorunlarına çözümde insanlığa yeni çözümler sunmasıdır. Ulus devletler, dinlerin varlıklarını devam ettirmeleri ve bu dinlerin nesilden nesile aktarılması için eğitim programları geliştirmişlerdir. Bu programlarda farklı dinlerin bir arada yaşaması için çoğulcu yaklaşım teorileri ön plana çıkmıştır. Ülkemizde de farklı mezhep, din, inanç, ideoloji veya dünya görüşlerine mensup insanların barış içerisinde bir arda yaşayabilmesi, bu farklılıklardan kaynaklanan sorunların çözülmesi, uzlaşı ve diyalog zemininde farklılıkları zenginlik ve gelişim vesilesi sayan bir anlayışın geliştirilmesi için eğitim anlayışının gerekli olduğu, ayrıca İslam dinin kendi içindeki farklı yorumlarına ne kadar yer verdiği veya ne kadar objektif olduğu, dünyadaki farklı dinlerin eğitim sistemimizdeki programlarda ne kadar yer verildiği ve ne kadar objektif anlatıldığına dair Türk Milli Eğitim sistemi içinde farklı dinlerin programları üzerinde durulmuştur. Türk Milli Eğitim sistemimizde İslam dini ve diğer dinlerin öğretilmesi için iki ders bulunmaktadır. Bunlardan biri İlk ve Ortaöğretim'de zorunlu ders olan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ders konularında yer alan farklı dinlerin öğretilmesi, bir diğeri ise İmam Hatip Lisesi son sınıfta okutulan Karşılaştırmalı Dinler Tarihi dersidir. Bu iki ders ülkemizde farklı dinler hakkında bilgi veren temel kaynaklardır. Anahtar kelimeler: Dini Çoğulculuk, dini çeşitlilik, küreselleşme, göç, dinler arası barış, dinler arası diyalog, din eğitimi programları.
Mevlânâ'nın Mesnevi'sinde ahlâk felsefesi
Mevlânâ, 13. asırda yaşamış olan büyük bir düşünürümüzdür. Mesnevî isimli eseriyle, döneminde meydana gelen Moğol istilalarına karşı halka ümit aşılayan Mevlânâ, diğer taraftan Mu'tezilî ve Cebrî düşüncelere karşı da mücadele etmiştir. Mesnevî'ye bir bütün olarak baktığımızda, onun aslında güzel ahlâkı anlattığını görürüz. Bu bakımdan Mesnevî, Ahlâk Felsefesi açısından son derece önemli bir eserdir. Mevlânâ bu eserinde, Ahlâk Felsefesinin hem teorik hem de pratik birçok problemlerine temas etmiştir. Biz de bu çalışmamızda Mesnevî'de geçen bazı Ahlâk Felsefesi problemleri üzerinde durmaya çalışacağız.
Osmaniye ili 20. yüzyıl inanç coğrafyası
ÖZET Dinler Tarihi yüksek lisans tez konusu olarak " Osmaniye İli XX. Yüzyıl inanç Coğrafyası" adı altında yapılan bu araştırma, iki bölümden oluşmaktadır. Tezin birinci bölümünde, cumhuriyet dönemine kadar ilin ve bağlı ilçelerin tarihi, ekonomik, sosyal ve kültürel yapısı ele alınarak incelenmiştir. Tezin ikinci bölümünde ise İl'in XX. yüzyıla kadarki nüfus seyri ile beraber günümüz inanç coğrafyası çıkarılmıştır. Bu bölümdeki çalışmalar, bir alan çalışması şeklinde yürütülmüştür. İl genelinde nüfusun dinlere ve mezheplere göre durumları araştırılıp, müslüman nüfusun da mezhep durumları ve nüfus potansiyelleri belirtilmiştir. Ayrıca il genelindeki tarikatler, cemaatler, ziyaret ve adak yerleri hakkında bilgi verilmiştir. Bölgesel konumu itibariyle önemli bir merkeze sahip olması ve nüfus hareketlerindeki hızlı gelişmeler Osmaniye'nin dini yapısında ve inanç coğrafyasında da etkili olmaya başlamıştır. 1950'lerden bu yana Osmaniye ve ilçelerinde gayr-ı müslimlere hiç rastlanmadığını görmekteyiz. Zaten 7 Ocak 1922 ( Osmaniye'nin Kurtuluşu) tarihinden itibaren gayr-ı müslim nüfusun tamamen göç ettiği tespit edilmiştir. Tamamı müslüman olan Osmaniye'de il nüfusunun % 97.30'nu Sünniler, % 2.70'ini Aleviler oluşturmaktadır. Günümüzde varlıklarını devam ettiren Nakşibendilik, Kadirilik ve Bektaşilik gibi tarikatlere mensup insanların bulunduğu anlaşılmıştır. Ayrıca halk arasında Nurcu ve Süleymancı olarak bilinen cemaatlerin vakıf ve dernekler kurarak il genelindeki faaliyetlerini aktif bir şekilde yürüttükleri tarafımızdan müşahede edilmiştir ELAZIĞ- 1 998 Hakkı CAN
Geleneksel Nuer Dini
Çalışmanın konusu Geleneksel Nuer Dinidir. Nuer halkı Sudan'ın ikinci en büyük etnik grubudur. Bu halkın sahip olduğu gelenek, inanç ve yaşam bütününe Nuer Dini denmektedir. En belirgin inançları yaratıcı ve düzen koyucu Tanrı olarak gördükleri Kwoth'tur. Bununla birlikte ruh inancı Kwoth inancının etrafında şekillenerek dinin önemli bir kısmında yer almaktadır. Nuer Dininde ruhlar aşağı ve yukarı ruhlar olarak sınıflandırılır. Bunların özellikleri, insan ve Kwoth ile olan ilişkileri Nuer Dini'nde çeşitli ritüllleri ve uygulamaları şekillendirmiştir. Bunlarla birlikte atasal ruh klasik bir Afrika inancı olarak Nuer Dini'nde kolvik ruh inancı ile ortaya çıkmaktadır. Nuer Dini'nin bütünlüğünü tamamlayan inançlar, geleneksel uygulamalar ve ritüellerde kendini göstermektedir. Bunlar kurban, geçiş törenleri, doğum ve ölüm ile ilgili bazı ayin ve ritüellerdir. Kurban sadece Kwoth için yapılan temel bir ibadettir. Çok önemli sorunları çözmek için veya önemli bir geleneğin yerine getirilmesi sırasında yapılır. Kurbanın önemi Nuerlerin sığırlarla olan ilişkisine dayanmaktadır. Geçiş, doğum ve ölüm gibi ritüeller mutlaka bir kurban ile gerçekleşir. Nuer Dini işlenirken tarihi süreçte Hıristiyanlaşan Nuerler konu dışında bırakılmaktadır. Ayrıca inanç ve pratiklerin vurgulanmasında siyasi, ekonomik ve bazı sosyal yapılanmalar işlenmemektedir. Nuer Dini için en kapsamlı kaynak Edward E. Evans-Pritchard'ın çalışmalarıdır. Evans-Pritchard yapmış olduğu antropolojik alan çalışmalarında Nuer inancının temel öğelerini, özelliklerini ve etkenlerini farklı eserlerde sunmuştur. Böylece aynı yazarın birçok eseri arasında karşılaştırma ve sentez yapma olanağı bulunmaktadır. Çalışmanın amacı Nuer Dini'ni temel öğeleri ile birlikte ele almaktır. Özellikle Tanrı fikri çalışmanın merkezindedir. Geleneksel Afrika inançları üzerinde yapılan daha önceki çalışmalarda genel yaklaşım bu dinlerin çok tanrılı olmasıdır. Kullanılan referanslardan kaynaklı bu durum tezin bir sorunsalı haline gelmektedir. Nuerlerin Tanrı fikri detaylı işlenmiş ve sonuç olarak tek tanrılı oldukları anlaşılmaktadır. Ayrıca Nuerler kendi etnik dilleri olan Nuer dilini kullanmaktadırlar. Dolayısıyla Nuer Dini'nin de kendine özgü bir terminolojisi vardır. Çalışmanın özgün ve objektif olabilmesi için bu dinin terim ve ifadeleri kendi ana dillerinden örneklerle verilmektedir. Nuer Dini yaşayan bir dindir ve tek Tanrı inancına sahiptir. Bununla birlikte aralarında bir hiyerarşinin görüldüğü ruh inancı bulunmaktadır. Ruhlar insanın günlük hayatını etkileyen antopomorfik özellikte varlıklardır. Ancak insan hayatının idamesi ve yeryüzü hayatının düzeni Tanrı Kwoth'un kurmuş olduğuna inanılan gelenekle sağlanmaktadır. Din adamları yoktur. Ancak bunun yerine toplumun saygın kişileri bazı dini vazifeleri yerine getirmekle toplumu yönlendirmektedir. Dinin belirlenmiş bir zamanda veya yerde yapılması, gereken düzenli bir ibadeti yoktur. Ancak Nuer halkına göre insan doğumdan ölüme kadar hayatının önemli safhalarında belirli ritüellerden geçmelidir. Bu ritüellerde dua ve kurban ile Tanrı Kwoth'a ibadet edilir. Kan davası, evlilik töreni, cenaze töreni, erginlenme töreni gibi uygulamalarda belirli ritüeller ve ayinler yapılarak insanlar Tanrıya yakarır ve O'na ibadet maksatlı kurbanlar sunar.
Geleneksel Şinto dininde yaşam ve ölüm
Şinto dininin belirgin bir kurucusu veya peygamberi yoktur. Genel anlamıyla bir kutsal metni ve dinî Amentüsü de yoktur. Belirgin dini bir yapı oluşturmamasına rağmen Şinto'nun bu denli toplum ve kültürlerine bağlı milli bir dini oluşturmasının arka planında yer alan kaynakların yaşam kurallarına etkisinin incelenmesi esas alınmıştır. Bu amaçla çalışmada, Şinto'nun tarihsel boyutu dikkate alınarak Şinto dininin tarihsel süreçleri, yaşayış ve inanışları işlenmiştir. Geleneksel Japon dini Şinto'nun tarihsel süreç içerisinde yaşam ve ölüm hakkındaki bilgilerinin ve uygulamalarını sunmayı hedefleyen bu çalışma; giriş, iki bölüm, sonuç ve fotoğraflar bölümlerinden oluşmaktadır. Birinci Bölümde genel anlamda Şinto dini hakkında genel bilgililere yer verilerek Şinto pratiklerinin anlaşılması amaçlanmıştır. Mitolojik ve tarihsel boyutun Şinto dininin oluşmasındaki etkisi incelenmiştir. İkinci Bölümde Şinto'nun günlük yaşam kuralları incelenerek dinin pratiğe dönüştürülmüş uygulamaları ve inanırların bu uygulamaları ne derece hayata yansıttıklarına dair incelemeler hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Şinto'da yaşam ve ölüm olgusunun günlük hayattaki iz düşümleri incelenmiştir. Tezimizde kullanımı çok yaygın olmayan fotoğraflar bölümüne yer vermemizin nedeni Japon dini uygulamaları ve günlük yaşam ritüellerinin somutlaştırarak anlaşılmasının kolaylaştırılmasıdır. Bu nedenle tezin sonuna konu ile ilgili fotoğraflar eklenmiştir. Geçmişten günümüze fazla değişikliğe uğramadan varlığını devam ettiren Şinto dinini güçlü bağları mitolojik kaynaklıdır. Şinto dini; Japon insanının geçmişteki inançları, düşünce yapıları, Kamilerin insanlar üzerindeki etkisi ve Japonların dünya anlayışlarının tam olarak anlaşılmasıyla anlaşılması mümkün olacaktır. Üç kutsal olarak ifade edilen Japonlar, Japonya ve İmparatorluk Şinto din anlayışının özünü oluşturmaktadır. Anahtar Sözcükler: Şinto, Kami, Ölüm, Ataruhlar, Yaşam, Mitoloji, Kutsal
İslâm medeniyetinde şehir ve erdem
İnsanoğlunun yaşadığı fizikî çevre hakikatte içinde bulunduğu sosyal çevreye bağlı olarak gelişmektedir. İnsan, içinde bulunduğu çevreyi kendi ihtiyaç ve istekleri doğrultusunda şekil verme yetisine/yeteneğine sahiptir. Bu nedenle sosyal çevre ve fizikî çevre birbiriyle iç içe yaşamaktadır. Nitekim bu uyumun muhafazası ve daha nitelikli hale gelebilmesinin çözümü insanın kendi varlığını daha iyi tanımasından geçmektedir. İnsanın yaşadığı mekânın onu ruhsal ve sosyal açıdan rahat ettirebilmesi ve birçok cihetle ihtiyaçlarına yeterli gelebilmesi gerekmektedir. İbn Haldûn, "İnsanı koşullandıran içinde yaşadığı ortamdır." derken sosyal ve fizikî kanunların uyumu gerçeğini göz ardı etmediği anlaşılmaktadır. Şehir; kültürdür, medeniyettir. Ruhun ve hayatın canlılık kazandığı ezelî merkezidir. İslâm şehri açısından önemli olan ahlâk ilkeleri ve dinin temel prensipleridir. İslâm medeniyetinin ruhu, esası, mayası tevhiddir. Şehir, tevhid ruhunu yansıtır. Tevhid; her şeyin yerli yerinde oluşunu ve Allah'ın iradesini gösteren bir düzenin tesis edilmesini ifade eder. Fârâbî, felsefe okumanın amacını, "Âlemin yaratıcısını tanımak, O'nun her şeyin hakiki fâili olduğunu bilmek, adâlet ve hikmetiyle bu dünyaya nizam verdiğini ve cömertliğiyle intizamın devamını sağladığını, Bir ve Yüce olduğunu bilmek; insanın kabiliyeti nispetinde Yaratıcıya benzemeye çalışması" olarak ifade eder. Fârâbî, Tanrı-evren ve insan analizini devlet, toplum ve fert ilişkileri bağlamında değerlendirip faziletli bir topluluğun olabilirliğini medenî ilimler bağlamında ortaya koymuştur. Fârâbî, Medinetü'l- Fâzıla (Erdemli Şehir) derken esasen bir şehir içinde yaşamasına rağmen idealize ettiği şehrin erdemle ileri ufuklara taşınabileceğine inanarak toplumları erdeme ve erdemli toplumlar oluşturmaya davet eder. Bu çalışma Tanrı/âlem/insan ile şehir/medeniyet/ütopya kavramlarını gerek İslâm filozofları gerek diğer kıymetli düşünürler çerçevesinde ele almaktadır. Türk düşünce ve İslâm geleneği iz'an ve irfanı bunu gerekli kılmaktadır. Çünkü Türk düşünce ve kültürü, Müslüman olan/olmayan öteki milletlerin düşünce ve kültürünü hiçbir zaman dışta bırakarak kendini merkeze almak suretiyle ifade etmemiştir. Bu soylu yaklaşım sebebiyle milletimiz asırlarca medeniyetlerin ilgi odağı olmayı hak etmiştir. Çalışmanın karmaşıklığı ise; konu ile sav dokuları gereği, çalışmamızı girift bir bölümlemeye tâbî tutma mecburiyetini doğurmuştur. Bu çalışma da İslâm düşüncesini derli-toplu, sistematik ve sonuç almaya yönelik öğrenme merakı olan ilgilileri asıl kaynaklarına tevcih etme gayesine matuftur.
9-11 yaş arasındaki çocuklarda mantığın kullanımı
Bu araştırmada, somut işlemler dönemini yaşayan 9-11 yaş arasındaki 4. ve 5. sınıf öğrencilerinin mantığı kullanma becerisini ölçmek ve dönemin özelliği olan somut düşünme yeteneğinin mantığı kullanma yetisi üzerindeki etkiyi incelemek amaçlanmıştır.Çalışmada 9-11 yaş arasındaki çocukların mantıksal çıkarım yapabilme düzeyi ile farklı sosyo-ekonomik ve kültürel çevrede eğitim gören çocukların mantığı kullanabilme düzeylerindeki farklılıklar belirlenmeye çalışılmıştır. Bunun için, farklı sosyo-ekonomik ve kültürel çevrelerde bulunan okullarda eğitim gören çocuklara, uzmanlar gözetiminde hazırlanan mantıksal zeka testi uygulanmış ve sonuçlar Post-Hoc LSD analizine tâbi tutularak değerlendirilmiştir.Yapılan analizler sonucunda farklı sosyo-ekonomik ve kültürel çevrelerde bulunan okullarda eğitim gören öğrencilerin mantığı kullanabilme düzeyleri arasında anlamlı derecede farklılık olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulgularından hareketle yorum ve önerilerde bulunulmuştur.Anahtar KelimelerMantık, Bilişsel Gelişim, Zihinsel İşleyiş
Toplumcu anarşizm ve dini öğretiler: Karşılaştırmalı bir inceleme
Siyasal olarak her türlü iktidarın, doğal ve rasyonel olmayan otoritenin, devletin reddi anlamına gelen anarşizm, genel olarak toplumcu ve bireyci anarşizm olarak ayrılır. Bireyci anarşizm, daha çok bireyin bireysel çıkar ve özgürlüklerini her şeyin önünde görürken toplumcu anarşizm ise, birey ile toplumun karşılıklı olarak birbirini var ettiğini, bundan dolayı birini diğerini üstün ve öncelikli görmenin doğru olmadığını düşünür. Toplumcu anarşizm toplumsal hayatta genel olarak, eşitlik, adalet ve özgürlük istenci, hiyerarşi ve devlet organizasyonu karşıtlığı noktasında aynı fikirlere sahip olmakla birlikte, iktisadi, siyasal ve sosyal organizasyonun tarz ve işleyişi hakkında kendi aralarında karşılıkçılar, kolektivistler, komünistler ve sendikalistler olarak ayrılır. Genel olarak, bireyci anarşistleri bencil ve burjuvatik olarak gören toplumcu anarşistlerin içinde ateist düşünürler olduğu gibi, dindar anarşistler de vardır. Ateist anarşistlerin çoğu daha çok kurumsallaşmış dine karşı olduklarını belirtirken, dinsel anarşistler ve ateist anarşistler için iktidarın/devletin yanında yer almayan kurumsallaşmamış din ile anarşizm arasında bir uyuşmazlık ve çatışma da yoktur. Bu bağlamda dinler ile anarşizm düşüncesi arasındaki ilişkiyi Taoizm, Budizm, Hıristiyanlık ve İslamiyet dinlerinin pek çok görüş, yaşantı ve tarihsel örnekleri destekler. Taoizm'in özellikle doğa, evren, insan doğası hakkındaki fikirleri paralelinde yorumlanan kurum ve iktidar karşıtlığına yönelik çıkarımlar, anarşizm ile Taoizm arasındaki ilişkiyi gösterirken; Budizm'in aydınlanma, özdenetim ve özyönetim tavsiye ve ilkeleri, mülkiyet ve iktidar hırsından uzak bir yaşam, kast sınıfı karşıtlığı, bireysel bağımsızlık ve özgürlük istenci gibi halleri Anarşizmin doğal amaçlarıdır. Öte yandan Hiristiyanlığın, dünyevi iktidarların meşruiyetini ve idealliğini geçersizleştiren Tanrı Krallığı (Egemenliği) inancı, Sevgi öğretisinin doğal bir sonucu olarak doğan evrensel barış, uyum, anti-militarist düşünceler paralelinde gelişen, eşitlik, adalet ve özgürlük ideali ile anarşizmin idealleri uyuşmaktadır. Diğer yandan, karşılıklı yardım, dayanışma, paylaşım, birliktelik, sosyal adalet ve eşitlik ile ilgili ilkesel ve temel düşünce ve teşvikleri ile tevhid inancının getirdiği ve geliştirdiği ?anti-otoriter?lik niteliğe sahip olan, her türlü sömürü ve ırkçılığa kesin olarak karşı duran İslam ve somut olarak bu gibi durumları yaşantılarıyla tarihsel olarak örneklendiren Müslüman birey, cemaat, mezhep, fırka, grupların oluşturduğu örnekler anarşizm ve İslami dini öğretiler ve fikirler arasındaki ilişkiyi ve yakınlığı görmek bakımından önemlidir.
Cumhuriyet Dönemi'nde din görevlilerinin yetiştirilmesi ve istihdamı
Cumhuriyet Dönemi'nde Din Görevlilerinin Yetiştirilmesi ve İstihdamı? isimli bu çalışma birinci bölümü giriş, ikinci bölümü gelişme bölümü olarak düzenlenmiş iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; din görevlileri ile ilgili bazı kavramlar açıklanmıştır. Ayrıca Cumhuriyet dönemine ışık tutması açısından Hazreti Muhammed(s.a.v.)'den başlayarak Cumhuriyet'e kadar geçen dönemde din görevlilerinin yetiştirilmesi ve istihdamına ilişkin olarak ortaya çıkan gelişmelere yer verilmiştir.İkinci bölümde ise; özellikle 1920 ve 2010 yılları arasındaki dönemde ?İmam-Hatip? ve ?Müezzin-Kayyım? kadrolarındaki personelin yetiştirilmesi ve istihdamı konusu işlenmiştir. Osmanlı'nın son dönemi ve Cumhuriyet döneminin tamamında din görevlilerinin kadro sayıları, eğitim seviyeleri, hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim konuları değerlendirilmiştir. Ayrıca Cumhuriyet döneminde din görevlisi yetiştiren eğitim kurumları hakkında bilgi verilmiştir. Yine bu bölümde camiler ve din görevlileri hakkında yetkili kurum olan Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB)'in teşkilat yapısı ve birimleri hakkında bilgi verilmiştir. İmam-hatip ve müezzin-kayyımların DİB tarafından ?hac?, ?umre? ve ?yurt dışı? için görevlendirilmeleri de değerlendirilmiştir. Ayrıca ?İHL? ve ?İlahiyat Önlisans? mezunlarının girdiği Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS) ve Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile özellikle 1999 yılından itibaren uygulanmaya başlanan Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS)'nin cami görevlilerinin eğitimi ve istihdamına etkileri açısından incelenmiş ve tablolar halinde sunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Din Görevlileri, Diyanet İşleri Başkanlığı, DİB, İlahiyat, Cami Hizmetleri, Mescit, İmam-Hatip, Müezzin-Kayyım, Yetiştirme, İstihdam, Eğitim.
Mevlânâ'nın Mesnevi'sinde yer alan hikâyelerin kök değerlerin öğretiminde kullanımı
Bu çalışmada Millî Eğitim Bakanlığının yenilenen müfredatla birlikte tüm derslerde yer vermeye başladığı on kök değerin öğretiminde Mesnevî hikâyelerinin kullanımının incelenmesi, Mesnevî hikâyelerine uygun öğretim yöntem ve teknikler kullanılarak örnek etkinlik planları geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda öncelikle değer, değerler eğitimi, kök değerler, hikâye yöntemi, Mevlânâ'nın hayatı, eserleri ve eğitim anlayışı konuları ele alınmış, ardından Mevlânâ'nın Mesnevî'de kök değerleri nasıl ele aldığı incelenmiştir. Mesnevî'de yer alan hikâyelerin kök değer öğretiminde daha etkili kullanımını sağlayabilecek örnek etkinlik planları hazırlanmıştır. Örnek etkinlik planları oluşturulurken tek düzeliğin önüne geçmek, dersi daha etkili kılmak, öğrencilerin becerilerini geliştirmek adına farklı öğretim yöntem ve teknikleri dikkate alınmıştır. Son olarak yapılan görüşmeler neticesinde DKAB öğretmenlerinin kök değerler hakkındaki görüşleri, kullandıkları yöntem ve teknikler, kullandıkları kaynaklar ve süreç içerisinde karşılaştıkları güçlükler tespit edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı ve olgubilim deseni kullanılmıştır. Bu kapsamda literatür incelemelerinin ardından Sakarya ilinde görev yapan 10 DKAB dersi öğretmeniyle yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu seçiminde ölçüt örnekleme ve kolay ulaşılabilir durum örneklemesi tercih edilmiştir. Verileri toplamada yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılırken, yapılan görüşmelerin çözümlenmesinde betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular katılımcıların kök değerler ve öğretimine ilişkin görüşleri, kök değer öğretiminde hikâye kullanımına ilişkin görüşleri, kök değerlerin işlevselliğine dair görüşleri ve değer öğretiminde karşılaşılan güçlüklere dair görüşleri başlıkları altında incelenmiştir. Katılımcılara göre değerlerin kazandırılmasında en önemli faktörler; öğretmenin rol model olması, öğrencilere yaparak yaşayarak öğrenebilecekleri öğrenme ortamların sunulması ve ailenin katkısıdır. Bu doğrultuda DKAB öğretmenleri öğrenciye örnek modeller sunulması, okul aile iş birliğinin sağlanması, değerler eğitiminde hikâye kullanımına yer verilmesi, öğretim yöntem tekniklerinden ve teknolojiden etkin bir şekilde faydalanılması önerilerini getirmektedirler.
İlköğretim 4. sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ders kitabının eğitim pedagojisi açısından kazanım, etkinlik, görsellik, ölçme ve değerlendirme ekseninde incelenmesi
Gelişen ve değişen teknoloji ile beraber birçok alanda olduğu gibi eğitim öğretim alanında da belirli aralıklarla ders programları ve kitaplarında güncellemeler yapıldığını görmekteyiz. Bu çalışmada örgün eğitim içinde öğrencinin din kültürü ve ahlak bilgisi alanında ilk kez karşılaşmış olduğu 4. sınıf İDKAB ders kitabını eğitim pedagojisi bağlamında ele aldık. Öğrenciyi merkeze alan ve öğrenmeyi maksimum düzeye taşımayı hedefleyen eğitim pedagojisi perspektifinde ders kitabında yer alan kazanımları, etkinlikleri, görselleri ve ölçme değerlendirmeleri; öğretim programı, milli eğitim temel kanunu ve alanda yapılmış çalışmaları ölçüt alarak inceledik. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden dokümantasyon ve içerik analizi kullanılmıştır. Öğrenme ihtiyaçlarını belirleyen, öğretim ilke ve yöntemlerini belirlemekte öğrenme alanına katkı sağlayan kazanımlar incelendiğinde; öğrenci gelişim seviyesine uygun olmayan soyut kavramların yoğunluğu, gelişim seviyesinin üzerinde uzun anlatımların yer aldığı paragraflar, öğretim programı ile ders kitabının birbirini tamamlamadığı noktalar tespit edilmiştir. 43 adet etkinliğin yer aldığı ders kitabında aynı beceri alanını destekleyen etkinliklerin tekrarı dikkat çekmektedir. Öğrencinin ders kitabında aktif olmasını sağlayacak etkinlikler beklenmektedir. Günümüzde gelişen teknolojinin etkisiyle yeni nesil öğrenciler estetik ve görsel anlamda daha yüksek beklenti içerisindedirler. Bu açıdan ders kitabında görsel anlamda revizyona ihtiyaç duyulan noktalara dikkat çekilmiştir. Özellikle ünite kapakları ve baskı kalitesindeki eksiklikler dikkat çekmektedir. Çalışmamızın öğretim programları ve ders kitapları üzerine yapılacak çalışmalara katkı sunmasını ümit ediyoruz.
Hikmetü'l-ʻayn ve şerhleri bağlamında nedensellik sorunu
Varlığın ve gerçekliğin bilgisini ve illetini araştırma yönüyle felsefenin kendisinden bigâne kalamadığı temel meselelerden biri, ontoloji, teoloji, epistemoloji, mantık ve psikoloji bilimleri açısından nedenselliktir. Her zaman insan merakını canlı tutan bir arayış olarak nedenselliğe ilişkin tetkiklerin kıymeti harbiyesi, felsefî bilimlerin tamamını ilgilendirip hakikat arayışının kalkış noktasını oluşturmasından ileri gelir. Biz, bu çalışmada İslâm felsefesi tarihinde önemli bir filozof olan Necmûddîn Alî el-Kâtibî'nin (ö. 675/1277) Hikmetü'l-ʻayn adlı eseri ve şerhleri bağlamında metafiziksel açıdan nedensellik sorununu inceledik. İllet ve maʻlûlün tanımı, illetin türleri ve ayrımı, maʻlûlün varlığı için yeterli olup olmamayı ifade eden tam ve eksik illetin mâhiyeti, ontolojinin temel kavramlar şeması içerisinde olması yönüyle illet ve maʻlûl, illete muhtaçlık açısından varlıkların taksimi, mümkün kategorisindeki her bir şeyin fiziksel veya metafiziksel illetlere bağımlı oluşu, mâhiyetin illete muhtaçlığı, mümkün mâhiyetin varlık kazanabilmesi için tam illete bağımlı olması, ontolojik ve zamansal öncelik açısından illet ve maʻlûl ilişkisi, maʻlûlün illete ihtiyacının ana gerekçesi, kısır döngü ve teselsülün imkânsızlığı ile Tanrı kanıtlaması arasındaki koşutluğun yanı sıra maʻlûlün varlığına etki etmesi cihetiyle Tanrısal niteliklerin Tanrı tasavvuruna etkisi bağlamında nedenselliğin metafiziksel boyutlarını çözümlemeye gayret ettik. İbn Sînâ'nın (ö. 428/1037) metafizik sisteminin köşe taşlarından biri olan nedensellik sorunu hakkında açıkladığı meselelerin Fahreddîn er-Râzî'nin (ö. 606/1210) eleştirileri ve katkıları sonucunda Kâtibî ve şârihler tarafından nasıl tevârüs edildiği ile Kâtibî ve şârihlerin benzerlik ve farklılık arz eden görüşlerinin tespit edilip analiz edilmesi, tezimizin ana amacını oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu çalışmanın temel hedefi, Kâtibî ve şârihlerin nedensellik sorununun metafiziksel boyutlarına ilişkin görüşlerinin ve farklılıklarının tespit edilmesiyle metafiziksel düşüncelerinin anlaşılmasına katkıda bulunmaktan ibârettir. Anahtar Kelimeler: Metafizik, Nedensellik, Kâtibî, Hikmetü'l-ʻayn, Şerh-Hâşiye.
Youtube videoları örnekleminde dijital toplumsallaşma: Dini grup temsillerinin göstergebilimsel analizi
Tarihsel süreçte insan aile ve çevrenin etkisiyle klasik bir toplumsallaşma süreci geçirmiştir. Ancak günümüzde sanal mecranın ve teknolojilerin de sağladığı yeni bir toplumsallaşma türünden söz edilmektedir. Toplumsallaşmanın sanala doğru artan eğilimi hemen her kurumu etkilediği gibi dini grup temsillerinin kendilerini ifade etme şekillerini de önemli ölçüde etkilemiştir. Kısa sürede çok kişiye ulaşma imkânı sunan Youtube sayesinde dini grup temsilleri, geleneksel söylem düzeyini farklı şekillerde değiştirerek içinde bulundukları mecranın diline yer vermektedirler. Bu itibarla din dilinin geleneksel eksen üzerindeki yerleşik düzeni yerini paradoksal bir şekilde daha akışkan ve aynı zamanda daha keskin söylem retoriğine bırakmaktadır. Çalışmamız, tarihi süreçte dini grup temsillerinin din dilinin fiziki gerçeklikten dijital olana geçerken nasıl farklılaştığı sorusu üzerinde yoğunlaşmaktadır. Örneklem olarak ele alınan dini grup temsillerinin videoları kurgu, kıyafet, ses tonu, kamera çekim teknikleri, semboller, renklerin kullanılış biçimleri, oturduğu mekansal ve zamansal düzlem üzerinden anlaşılmak zorundadır. İşte bu sebeple örneklem olarak ele alınan dini grup temsillerinin Youtube videoları, söz konusu unsurlar göz önüne alınarak incelenmesi gerekir. Çalışmamız nitel paradigmaya dayalı anlayıcı sosyoloji çerçevesinde ele alınarak Roland Barthes'ın göstergebilimsel yöntemiyle analiz edilmiştir. Buna göre iletişim ve toplumsallaşmanın karakteristik özellikleri göz önünde bulundurularak, Youtube kanalları taranmış, kuramsal bölüm ile uygunluk gösteren ve 2013-2021 yıllarını kapsayan sekiz video seçilerek göstergebilimsel yöntemle çözümlenmiştir. Videoları seçerken dikkat ettiğimiz hususlar mevcuttur. Bunlardan ilki, Türkiye'de YouTube kullanarak ön plana çıkan ve paradoksal söylemleri bulunan dini grup temsillerinin videoları çalışılmıştır. İkincisi ise ekonomiklik sağlaması ve daha iyi analiz edilebilmesi için görsel olarak da daha fazla malzeme içeren kısa videolar tercih edilmiştir. Örneklem olarak ele alınan videoların göstergebilimsel analiziyle ulaşılan en önemli sonuçlardan biri şudur ki: dini grup temsillerinin dijital mecrada sundukları içerikler aslında hem akışkan hem de keskin söylem düzeylerini barındırmaktadır. Paradoksal olarak akışkan ve bu yönüyle gündelik gerçeklikten hareketle söylemini belirleyen dini gruplar, konuları belirlerken gündemin gönderimlerine yer vermişlerdir. Analiz edilen içerikler, nefret söylemine yer vererek keskinleşen bir söylem düzeyinde öne çıkarmakta; aynı zamanda reddiyeyi andıran izdüşümleriyle de keşfedilmiştir.
Antik Mezopotamya dinlerinde ay kültü
Mezopotamya gerek coğrafi gerekse dini yapı itibariyle birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Sümer, Akad, Asur ve Babil toplumları bu coğrafyadaki medeniyetler arasında yer almaktadır. Bu medeniyetler Sümerler'de şehir devleti şeklinde yönetilirken Akadlar ile birlikte merkezi otorite güçlenmeye başlamıştır. Şehirlerin kendilerine has dini yapıları bulunmaktadır. Mezopotamya medeniyetlerinde genel olarak bir yıldız-gezegen kültü hakimdir. Ay da bu yıldız-gezegenlerin en önemlilerinden birisidir. Birçok toplumda kutsal kabul edilen ay, Mezopotamya bölgesinde yaşayan toplumlarda da önemli kutsal fenomenlerden birisi olarak kabul edilmektedir. Hatta ay kültünün monoteist dinlerin ilk formu olduğu da ileri sürülmektedir. Ay kültü antik toplumlarda zamanın ve yaşamın tüm alanlarında karşımıza çıkmaktadır. Örneğin zamanın ve takvimin belirlenmesinde gezegenlerin önemli bir yeri olmakla birlikte ay fenomeninin en belirgin unsur olduğu söylenebilir. Ay tanrısı isimlendirilirken birçok isim kullanılmıştır. Bu isimlendirmelerden en dikkat çekenleri Nanna ve Sin'dir. Nanna, Ay tanrısının güneydeki kült şehri Ur'un baş tanrısıdır. Sin de kuzeydeki Harran şehrinin baş tanrısı olarak bilinmektedir. Bu bölgelerde Nanna ve Sin için edebi eserler yazılmış, müzikler yapılmış, mitolojiler türetilmiş ve dini içerikli ritüeller meydana getirilmiştir. Antik Mezopotamya halkı doğum, ölüm, sıcak, soğuk ve benzeri her şeyi özellikle Ur ve Harran kentlerinde Ay tanrısına bağlamıştır. Çalışmada Antik Mezopotamya dinlerinde hayatın her alanına sirayet etmiş olan ay kültünün mahiyeti ve işlevi ele alınmış olup bu konunun Dinler Tarihi açısından analizleri yapılmıştır.
"Bereketzâde İsmail Hakkı'nın "Metâlib-i Aliye" adlı eserinin çeviri yazısı ve eserin teleolojik delil bağlamında tahlili"
Bereketzâde İsmail Hakkı (1851-1918), bir 'isbât-ı vâcib' çalışması kaleme almıştır. Tezimize de adını veren bu eser, Metâlib-i Âliye'dir. Pek tanınmayan bu eser, kendinden önceki literatürden ilham ve ilaveler ile işlenmiş; Antik Yunan'a, İslam düşüncesine ve Aydınlanma felsefesine atıflarla, geniş bir felsefe temeli üzerine bina edilmiştir. Metâlib-i Âliye'de; evreni, canlıyı, insanı, ruhu, zihnî kuvveleri tahlil ile, Allah'ın varlığı rasyonel bir zeminde temellendirilmiştir. Tezimizde; öncelikle Metâlib-i Âliye'nin çeviri yazısı hazırlanmış, akabinde eser 'teleolojik delil' bağlamında tahlil edilmiştir. Eserde ileri sürülen fikirler, teleolojik delilin 'inâyet ve ihtirâ' delili, 'analojik teleolojik' delil, 'akıllı tasarım' ve 'antropik ilke' versiyonları ile karşılaştırmalı olarak çalışılmıştır. Teleolojik delile getirilen 'nedensellik' ve 'kötülük problemi' eleştirilerinde, eserin temellendirmeleri ön plana çıkarılmıştır. Eserde yer verilen Allah'ın varlığına dair diğer deliller de kısaca ele alınmış; 'ontolojik delil', 'kozmolojik delil', 'ahlâk delili', 'dinî tecrübe delili', 'irade delili', 'zihin delili', 'estetik delili' olarak eşleştirdiğimiz başlıklarda değerlendirilmiştir. Bu çalışma ile günümüz din felsefesi literatürüne, klasik bir eserin argümanları ile katkıda bulunmak hedeflenmiştir.
Theodore Ebu Kurra'nın ikona savunusu
Bu araştırma "Meymer fî İkrâmi'l-Eykûnât" adlı eser çerçevesinde Theodore Ebu Kurra'nın ikonoklazm tartışmalarındaki yerini tespit etmeyi ve ikona teolojisine yaptığı katkıyı ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tarihi süreç içerisinde yöneticilerin tutumuna bağlı olarak ikonalara ibadet yer yer yasaklanmış bazen de serbest bırakılmıştır. Yasaklandığı dönemlerde ortaya çıkan ikonoklast düşüncenin kökeni ile ilgili birçok farklı görüş öne sürülmüştür. Resim yasağı bugün de Hıristiyanlıkta güncel bir tartışma konusu olmayı sürdürmektedir. Günümüzde kilisenin içerisinde ikonoklast bir damar hâlâ mevcudiyetini korumaktadır. Buna karşın ikonalar, Ortodoks Hıristiyanların hem günlük yaşantılarının hem de ibadet hayatlarının ayrılmaz bir parçasıdır. Arapça eserler yazan ilk Hıristiyan teolog olan Theodore Ebu Kurra, ikonoklast dönemde ikonaları açık bir biçimde savunmuş, "Meymer fî İkrâmi'l-Eykûnât" adıyla bilinen eseri yazarak ikona tartışmalarına katkı sunmuştur. Ebu Kurra ikonoklast düşünceye karşı polemik amaçlı kaleme aldığı bu eserini eleştirdiği grupların fikirlerini çürütmek üzerine kurmuştur. Ebu Kurra argümanlarını kilise geleneğinden ve Kitab-ı Mukaddes'ten aldığı bilgilerin yanı sıra daha az oranda akli delillere dayandırmıştır. Bu tartışmada müellif Kitab-ı Mukaddes'ten yaptığı alıntılarla Kutsal Kitab'ın ikonalara saygıyı desteklediğini göstermeye çalışmıştır. Ebu Kurra fikirlerini geleneksel bir metod ile aktarmış, ikona tartışmalarıyla ilgili yer yer farazi sorular sorup verdiği cevaplarla tartışmanın zenginleşmesine katkı sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: Theodore Ebu Kurra, ikona, ikon, ikonoklazm, Hıristiyanlık, Meymer, Harran.
Behmenyâr B. Merzübân'ın nefs anlayışı
Bu çalışmada nefs teorisi Behmenyâr b. Merzübân'nın (ö. 458/1066) görüşleri çerçevesinde analiz edildi. İbn Sînâ'nın (ö. 428/1037) gözde öğrencilerinden biri olan Behmenyâr, İbn Sînâ felsefesinin sonraki kuşaklara aktarımı hususunda önemli bir role sahiptir. Behmenyâr'ın bu önemi, özelde İbn Sînâ felsefesinin genelde ise Meşşâî felsefenin etkisiyle kaleme aldığı eserlerinden anlaşılır. İslam felsefesinin temel problemlerinden biri olan nefs teorisi, felsefî bilimlerin farklı alanlarına uzanır. Nefs, canlıların hareketlerinin ilkesi olması bakımından fizik, insanın soyut varlıklarla kurduğu ilişkisi bakımından metafizik bilimi içerisinde incelenir. Bu çalışmada ise Behmenyâr'ın nefs anlayışı hem fizik hem de metafizik bilimi bağlamında ele alındı. Behmenyâr'ın nefs öğretisinin daha iyi analiz edilmesi için hocası İbn Sînâ'nın nefs öğretisi ile benzerlik ve farklılıkları ortaya koyuldu. Bunun yanı sıra Behmenyâr'ın hem Meşşâî filozoflardan hem de Antik Yunan filozoflarından etkilendiği noktalar tespit edildi. Nefs teorisinin temel felsefî bilimler ile olan ilişkisinden ötürü bu çalışma, Behmenyâr'ın daha önce müstakil olarak incelenmemiş ahlak, bilgi vb. felsefî görüşlerinin anlaşılmasına katkı sunar. Çalışmanın ilk bölümünde nefs, varlığı cihetinden ele alınarak nefsin ispatı, mahiyeti, beden ve mizaç ile olan ilişkisi incelendi. İkinci bölümde ise eylemleri açısından ele alınan nefsin bitkisel, hayvanî ve insanî güçleri değerlendirildi. Ardından nefsin güçleri arasındaki hiyerarşik yapı ele alındı. Son bölümde ise insanî nefsin ölümsüzlüğü, tenâsüh, mutluluk ve hakiki lezzet konuları incelenerek öte dünya hayatında nefsin durumu değerlendirildi. Netice itibariyle bu çalışmada Behmenyâr'ın ay altı âlemdeki nefs türlerine dair görüşlerini bütüncül bir şekilde ortaya koymak amaçlandı.
Yahudi ve Hıristiyan kutsal metinlerinde kadının başını örtmesi
Bu tezin amacı, kadının basını örtme uygulamasının Yahudi ve Hıristiyan kutsal metinlerinde nasıl yer aldığını ortaya koymaktır. Basörtüsü, her iki dinin kutsal kitabında bir emir midir, yoksa daha önceki kültür ve medeniyetlerin devam edegelen bir uygulaması mıdır? Bu bağlamda her iki dinin kutsal kitabında, sözlü geleneğinde ve erken dönemlerinde kadının basını örtmesi arastırılmıstır. Tezimizde dinler tarihinin tarihi ve karsılastırmalı metodu kullanılmıstır. Arastırmamız neticesinde, her iki dinde de kadınlar tarafından basörtme uygulamasının yerine getirildiği sonucuna varılmıstır. Fakat kadınların basörtme konusu Eski Ahit'te bir uygulama iken Hıristiyanlıkta Pavlus'un Korintoslulara yazmıs olduğu birinci mektubunda yer alan bir emirdir. Yahudilikte bu uygulama Talmudik dönemde bir kural haline getirilmistir. Çünkü kadınların baslarını örtmesi geleneği Talmud öğretisinden ileri gelmektedir. Bunun yanında, iffetlilik sartlarını yerine getirmek için her iki dinde de kadınların yabancı erkeklerin yanında baslarını, ayrıca yüzlerini de örtmeleri talep edilmektedir. Her iki dinde de sayet bir kadın basını açarak yasayı çiğnerse, bu ahlâksızca bir davranıs olarak kabul görürdü. Öte yandan, sayet bir kadın bası açık dolasırsa, bu sekildeki bir haddi asmanın Eski Ahit'te ve Talmud'da değisik cezaları bulunmaktadır. Bunlardan en ağır olanı ise, Talmud'daki erkeğin kadına mehrini ödemeksizin onu bosamasıdır. Fakat Hıristiyanlıkta, sayet bir kadın bası açık dolasırsa bu, onun Tanrı'nın egemenliğine boyun eğmemesi demektir. Aynı zamanda bası açıklık, Tanrı'nın egemenlik sistemini yok etmektir.
Erich Fromm'un ahlak felsefesinin hümanist yönü
Bu çalışmada, sosyolog ve psikanalist Erich Fromm'un eserleri sistemli bir inceleme ve analizle, hümanist bir çerçeveden değerlendirilecek; Fromm'un ahlak anlayışı ile hümanist yaklaşımın birbiriyle uyuşan ve uyuşmayan yanları tespit edilecek ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda Fromm'un ahlak felsefesinin hümanist bir yaklaşım olarak tanımlanıp tanımlanamayacağı belirlenecektir. Bir düşünceyi analiz ederken yapmamız gereken iki temel ödev vardır: bunlardan ilki, incelenen düşüncenin, ait olduğu ideolojik dizgenin bütünü içindeki yerini ve önemini saptamaktır. Bu amaçla çalışmamızın birinci bölümünde öncelikle Erich Fromm'un insan anlayışı ve genel ahlak felsefesi onun genel düşünce sistemi ile bağlantılı olarak mercek altına alınacak ve ahlak anlayışını üzerine inşa ettiği temel dinamikler derinlikli bir biçimde incelenecektir. Düşüncelerin analizinde gerçekleştirmemiz gereken ikinci ödev ise, bir ilgi ya da benzetme sonucu düşüncelerin gerçek anlamından farklı bir kullanımının söz konusu olup olmadığını saptamaktır. Bu bağlamda "doğma, yabancılaşma, bencillik, sevinç, din, ensest" kavramları başta olmak üzere Fromm'un ahlakla ve insanla ilişkili olarak ele aldığı çeşitli kavramlara yüklediği anlamlar tespit edilecektir. Tezimizin tartışılacağı ikinci bölümde hümanist düşünce geleneği hakkında kısa bir anımsatmanın ardından Fromm'un ahlak felsefesi ile hümanist düşüncenin karşılaştırması yapılacak, bu öncüller ekseninde belirlenen ortak ve çelişik yanlar doğrultusunda, tezimizin doğruluğu, geçerliliği ve tutarlılığı sınanacaktır. Bu çalışmanın amacı; modern dünyanın önemli bir sorunu olan değerler ve ahlak probleminin çözümünde katkı sağlayabilecek yaklaşımların peşinden gitmek ve bireysel, toplumsal hatta küresel boyutta daha iyi olma idealine bizleri yaklaştıracak olanakların izini sürmektir. Bu amaçla çağımızın ulaştığı insana değin bilgi birikiminin aydınlığında Fromm'un geliştirdiği ahlak anlayışını inceleyerek; bu konuya yapmış olduğu ve yapabileceği katkıları gün yüzüne çıkarmaktır.
Yahudi hukukunda boşanma ve aguna problemi
Aile kurma ve evlilik Yahudilikte çok önemli bir konudur. Evliliklerin çoğu başarılı olmakla beraber bazıları belli problemlerle karşılaşmakta ve evlililiğin sonlandırılmasına yani boşanmaya gelip dayanmaktadır. Yahudiliğin ana dini metni Tanah hem evlilik hem de boşanma için ana kuralları koymuştur. Yahudi hukukuna göre boşama yetkisine sahip yegane kişi kocadır. Geleneksel Yahudi boşanma sürecinde kadının rolü kocanın iradesine bağlıdır. Bazı durumlarda koca eşini terk edip ona karşı sorumluluklarını yerine getirmezken öte yandan onu boşamaya da yanaşmaz. Bu durumlarda kadın evlilik içerisinde hapsolmuş gibidir. Bir yandan kocası onu terk ettiği için aile hayatını devam ettiremeyen kadın, öte yandan kocası onu boşamayı reddettiği için mevcut evliliğini sonlandıramaz. Bu durumdaki kadın aguna olarak isimlendirilir. Yahudi aile hukukunda aguna çok hassas ve karmaşık bir konudur. Bu tez Yahudi geleneğinde evlilik ve boşanma hakkında giriş mahiyetinde kısa bilgiler verdikten sonra aguna problemi üzerine yoğunlaşmaktadır. Aguna durumunun olumsuz etkilerinden kadını korumak için Yahudi bilim insanları tarafından ortaya konan çalışmalar vardır. Bu tezin temel amacı Yahudilik çerçevesinde aguna probleminin çözümü için öne sürülen görüşler arasında karşılaştırmalı bir araştırma yapmaktır.
Bağımsızlıktan sonra Azerbaycan'ın sosyal kültürel ve dinî hayatında mescitlerin rolü
Bağımsızlıktan sonra Azerbaycan'ın sosyal, kültürel ve dini hayatında mescitlerin rolünü ele alan bu çalışmada, Azerbaycan'nın 1991 yılından sonraki dini hayatı araştırılmıştır. Bu süreç içerisinde ülkedeki bazı mescitler tarafından yapılan faaliyetler ve topluma katkıları incelenerek bilgi verilmeğe çalışılmıştır. Mescitlerin bağlı olduğu resmi devlet kurumları ve çalışma sistemi incelenerek bağımsızlıktan sonra geçen zaman zarfında yapılan işlere dikkat çekilmiştir. Neticede Azerbaycanda yaşayan müslüman toplumun dinî, sosyal ve kültürel hayatına mescitlerin etkisinin olduğu kanıtlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Mescit, Azerbaycan, sosyal hayat, kültür, bağımsızlık
Din kültürü ve ahlak bilgisi ders kitaplarında yer alan inanç öğretiminin sarmal programlama yaklaşımı açısından analizi
Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ders kitaplarının incelendiği bu çalışmanın temel amacı; ders kitaplarında yer alan inanç öğretiminin sarmal programlama yaklaşımına göre hazırlanma durumunu ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni ve tekli araçsal durum çalışması modeli kullanılmıştır. İçerik analizinin yapıldığı bu çalışmada; tema, kod ve kategoriler tematik kodlama yoluyla oluşturulmuştur. Araştırmanın temaları; Allah'a iman, peygamberlere iman, kitaplara iman, meleklere iman, ahirete iman ve kadere iman olarak belirlenmiştir. Elde edilen veriler ise içerik analizi tekniklerinden kategorisel analiz kullanılarak değerlendirilmiştir. Sarmal programlama yaklaşımında bulunan bazı ilkelerden hareketle oluşturulan değerlendirme kriterleri sonucunda, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ders kitaplarında inanç öğretimi ele alınırken konuların sarmal programlama yaklaşımına tam olarak uyumlu hazırlanmadığı görülmüştür.
Öğretmen algılarına göre Anadolu İmam Hatip liselerinde örgütsel kimlik, örgütsel bağlılık ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu çalışmada, Anadolu imam hatip liselerinde görev yapan öğretmenlerin örgütsel kimlik, örgütsel bağlılık ve örgütsel vatandaşlık davranışına ilişkin algıları arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırmada nitel ve nicel araştırma tekniklerinin birlikte kullanıldığı "karma yöntem" uygulanmıştır. Araştırmanın nicel kısmında ilişkisel tarama modeli uygulanırken nitel kısmında ise durum çalışması kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri Podsakoff, MacKenzie, Moorman ve Fetter (1990) ve Moorman (1991) tarafından geliştirilen "Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği" ile Meyer, Allen ve Smith (1993) tarafından geliştirilen "Örgütsel Bağlılık Ölçeği" ve Arslan (2017) tarafından geliştirilen "İmam Hatip Okulları Örgütsel Kimlik Algısı Ölçeği" ölçme araçları ile toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri ise araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formuyla toplanmıştır. Araştırmanın nicel örneklemi, Türkiye İstatistik Kurumunun Türkiye Bölgeler Sınıflamasında Düzey 1 olarak belirlediği 12 coğrafi bölgeden seçilen, 23 ildeki 1506 Anadolu İmam Hatip Lisesi öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmanın nitel örrneklemi ise maksimum çeşitlilik ilkesiyle belirlenen ve Anadolu imam hatip lisesinde görev yapan 30 öğretmenden oluşmaktadır. Nicel veriler analiz edilirken genel olarak betimsel analiz, pearson korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizi; nitel veriler analiz edilirken içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel veri bulgularına göre anadolu imam hatip lisesi öğretmenlerinin örgütsel kimlik, örgütsel bağlılık ve örgütsel vatandaşlık davranışlarına ilişkin algı düzeyleri istatistiksel olarak genel ortalamanın üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca imam hatip lisesi öğretmenlerinin örgütsel kimlik, örgütsel bağlılık ve örgütsel vatandaşlık davranışlarına ilişkin algıları arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Bunun yanında öğretmenlerin örgütsel kimlik ve örgütsel bağlılık algılarının örgütsel vatandaşlık davranışları üzerinde etkisi olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın nitel araştırma sonuçlarına göre öğretmenlerin vatandaşlık davranışı göstermelerini etkileyen faktörlerin kişilik özellikleri, okul imajı, okul içi iletişim, okul aidiyeti, paydaş desteği, öğretmenlik mesleğine yaklaşım olarak tespit edilmiştir. Nicel ve nitel araştırmanın bulguları birlikte değerlendirildiğinde nicel ve nitel araştırma sonuçlarının birbirini desteklediği tespit edilmiştir.
Gazali ile Soren Kierkegaard'da iman ve akıl ilişkisi
İslam düşünce geleneğinin önemli simalarından biri olan Gazali'nin hayatı hakikat yolcusu olarak nitelendirilebilir. Çalışmanın Akıl ve iman ile olan ilişkisinde Gazali akla önem vermiştir. Akla önem veren Gazali aklı çoğu yerde kalp, ruh ve nefis kavramlarıyla bağlantılı bir şekilde birbirinin yerine kullanır. Gazali imanın mahiyeti üzerinde durmuş, onun bir teslimiyetten mi yoksa aklın bir ürünü mü olduğu ya da bir araya nasıl gelebilecekleri noktaları üzerinde durmuş ve buna cevaplar aramaya koyulmuştur. Aşkın bir varlığa olan inancın üzerinde imanın mı yoksa aklın mı ya da her ikisinin birden mi önemli olduğu sorusu asırlar boyu felsefenin temel problemi, olarak tartışıla gelmiştir. Hristiyan teolojisinde bireyin öte dünyayı arzulaması, bu dünyayı gözünde değersizleştirmesine ve kendine yabancılaşmasına yol açmıştır. Kierkegaard bu noktada imanın akılla kavranabilecek bir hakikat olmadığını, imanın paradoks olduğunu ve ancak onun bu bakış açısıyla bulabileceğimizi söyler. Kierkegaard bireyin toplum içerisinde nesne konumundan özne konumuna geçerek kendi benliğini elde edebileceğinin kanısı içerisindedir. Tanrıya karşı tam bir teslimiyet göstermedikçe aşkın olanı yakalamayacağımızı ve varoluş alanlarını temsil eden estetik, etik ve dinsel varoluş alanları içerisinde dinsel varoluş alanına geçişi sağlamakla Tanrıya karşı mutlak paradoksa ulaşacağımızı savunur. Kierkegaard Hegel felsefesinin bireyi değersizleştiren tutumuna karşı bireyin kendi varoluşunu gerçekleştirebilen önemli bir konuma yükseltir. Anahtar Kelimeler: Kierkegaard, Varoluşçuluk, Akıl, Paradoks, Gazali, İman, Kalp