Din Bilimleri Anabilim Dalı

Mehmed Sıdkı Esif Dede'nin hayatı ve O'nun Dîvânındaki tasavvuf anlayışı

Bu çalışmada Mehmed Sıdkı Esif'in tasavvufi yönü incelenmiştir. Bu inceleme Esif Dede'nin hayatı, eğitimi, eserleri, hizmetleri, intisab ettiği tarikatlar ve öncülüğünü yaptığı oluşumlar üzerinden gerçekleştirilmiştir. Mehmed Sıdkı Esif 1698 yılında Tavşanlı'da dünyaya gelmiştir. Tavşanlı Mevlevîhane'sinin kurucusu olması mutasavvıfın öne çıkan özelliğidir. Tavşanlı'nın simgesi olarak bilinen Arslanbey'in dördüncü kuşak torunudur. Çocuk yaşlarda babasının tesiriyle Halvetî tarikatına mensup olup, Halvetî kültüründe büyüyen sûfi, yine babasının teşvikiyle Mustafa Sakıb Dede'nin talebesi olarak Mevlevîliğe intisap etmiştir. Kütahya Mevlevîhane'sindeki eğitimini tamamlayıp tekrar Tavşanlı'ya dönmüştür. Tavşanlı'da bir Mevlevîhane kuran Esif Dede altı seneden fazla bu zâviyede irşad vazifesi yapmıştır. 35 yaşında vefat edip, bânisi olduğu Mevlevîhanenin bitişiğine defnedilmiştir. Mehmed Sıdkı Esif içine doğduğu kültürün de etkisiyle tasavvufî bir yaşam sürdürmüştür. Ataları tarikat ehli olan sûfi, hem Halvetîlik, hem de Mevlevîlik kaynağından beslenmiştir. Bu kültür ve mâna zenginliği içerisinde kısacık hayatına pek çok hizmet ve eser sığdırmıştır. Yerel anlamda bizlere örneklik teşkil edebilecek, mutlaka incelenip doğru okunması gereken bir yaşantıya sahiptir. Bu çalışmada Mehmed Sıdkı Esif'in yaşantısındaki tasavvufî vurgular incelenmiştir. Öncelikle hayatındaki bu vurguların kaynağı olan ailesi, eğitim hayatı, intisabı ve tarikatları ele alınmıştır. Devamında tek eseri olan Dîvanındaki tasavvufî yön araştırılmıştır. Gerek yaşantısında, gerek eserinde altını çizmiş olduğu tasavvufî terimler tespit edilerek aynı bakış açısıyla açıklanmıştır. Esif Dede'nin daha ziyade Mevlevîlik üzerine olan manevi yaşantısına alt yapısını oluşturan Halvetîliği de incelenererek genel bir tasavvuf penceresinden bakılmıştır. Esif Dede'nin yaşadığı çağ olan 18. yüzyıldaki irşad, tarikat, şeyh gibi tasavvuf geleneğinin temel dinamikleri sayılan bu kavramların günümüzdeki ifadeleri araştırılıp incelenerek geçmişten günümüze bir köprü kurulmaya çalışılmıştır.