17
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
دراسة موضوعية تحليلية حول المقاصد الشَّرعيَّة وتطبيقاتها في سورة مُحَمَّد
Surat Muhammad is one of the civil fence that deals with the legislation of the provisions that came under Islamic law, as it contains the provisions of fighting with enemies; And so it was named after another name: fighting; For the emergence of the issue of fighting in it, the provisions of the prisoners are enacted in it, and the security and redemption of their affairs leads to them. The legitimate purposes are the meanings observed in matters of the law, which Islam came to make life straight and regulated according to God's will, and these purposes are on three levels: necessities, needs, and improvements. The highest essentials are ranked. Because life is not right unless it exists, and it cannot be dispensed with, and Islamic law emphasized the necessity of preserving it, as it is revealed on five levels: religion, soul, offspring, mind, and money. Then comes the lowest ranking after it: needs and improvements, and keeping the three levels is from two sides, namely: the side of existence, and the side of nothingness, and these purposes in general are divided into sections, including: general purposes: which are observed in all or most of the sections of the Sharia and its fields; So that its observation does not pertain to a special type of Sharia law, so the descriptions of the Sharia and its major goals are included in this, including special purposes: it is the Sharia that aims to achieve it in a specific chapter, or in a few homogeneous sections of the legislation. For example: The purposes of the street in the provisions of the family. And the purposes of the street in financial behavior. And the purposes of the judiciary and testimony. And purposes for donations. Including partial intentions: they are partial ills and partial judgment related to the provisions of subsidiary legitimacy, and the benefit to some people is beneficial and benevolent, for example: benefiting from sale and dowry. Including the college: which belongs to the whole or most of the nation, for example: maintaining order, protecting the Qur'an and Sunnah from distortion and change, organizing transactions, spreading the spirit of cooperation and tolerance, and determining values and ethics. The legitimate purposes are of great importance in the legislation of judgments, as they are defined by the goals and secrets for which the rulings were legislated. To be applied the correct application according to what the Holy Street wanted from the goal in its legislation for the provisions, as well as legitimate intentions to strengthen the sophistication of the jurist who can reach the meaning of the Holy Street. The attainment of knowledge of the legal intentions of rulings is through several methods, the most important of which are: Understanding the Arabic language correctly. Because the Qur'an is revealed in the language of the Arabs, and the understanding of the texts that the Qur'an came in is according to an understanding of the language in which it was revealed, including: linking the texts of Islamic law and its provisions to reach the meaning of the street from these provisions, including: Knowing the causes of the legislative provisions, where it is possible to know The legal intentions included in the surah through the significance of the text that helps us in deriving the legal ruling, as well as we reach it to the rule through the reference carried by the text, and the condition of the text and so on. And the Holy Qur'an in Surat Muhammad presented the conditions of the disbelievers and their deeds which they used to do from disbelief in God and repel people from the true religion that the Prophet Muhammad brought. Something of God Almighty's creation, and someone who likened God to one of his creation in his attributes, or denied one of God's attributes by which God called himself, or denied that the Qur'an is the word of God, has disbelieved, and whoever knows in his heart that God is one, and that this religion is true, He did not pronounce her tongue with arrogance, stubbornness and ingratitude, as he is one of the unbelievers. And disbelief is divided into sections: disbelief in denial and denial, disbelief in arrogance, disbelief in doubt, disbelief in repelling and showing off, and disbelief in hypocrisy. The Surah Al-Karima included a number of intentions concerning the disbelievers, which caused them sanctions: from delusion in deeds, killing and families, destruction and destruction, and entering the fire of hell, they deserved these penalties because of what they were practicing of disbelief and repelling on the path of God, and their punishment was that they were in the fire immortal in them . And those who demonstrated faith and revealed unbelief, the Qur'an called the hypocrites, and they were the ones who grew up in the enlightened city when the Prophet immigrated to it, at that time they demonstrated Islam, and revealed unbelief Because they could not face the Messenger and his companions in public, but rather they are secretly fighting it. And the greater hypocrisy perpetuates its owner in the fire of hell, because it shows his Islam and his belief in God alone, he has no partner and Muhammad is a messenger, and he is not believing in that Rather, it is false, and he does not believe that God spoke with words he sent to people who made him a messenger for people, guides them with his permission and warns them of his evilness and fears their punishment, so they deserve to be punished for their actions with penalties including: the nature of their hearts, the threat and the promises, and their deserving of them, the devil, and the deserving of them to them the curse, Do them from righteousness and righteousness, and reveal their secrets. All of these punishments are due to their followers of what God is angry about their actions, their disobedience to His command, and their hatred of His pleasûre in believing in God and jihad in His path, all of which led to the non-acceptance of their deeds. The Qur'an criticized them and launched a nudity campaign so that the Prophet would introduce them to them, because of their sordid deeds that they were practicing. As for the hypocrites, they cannot be revealed, because they are covered by the cover of Islam. They are known only from their positions that are against Islam and Muslims. And the believers are those who believed in God and His Messenger and believed what the Prophet said, and committed themselves and criticized his command, so they unified God and worshiped him the right to worship, so their result was that God corrected them, and atoned for their evil, and increased their guidance and piety, and their victory over their enemies in the worldly life, after they afflicted them with all kinds of life For the sake of scrutinizing and purifying their ranks, as for the hereafter, their sins are expiated, and Paradise enters them. The Surah indicated what the believers must have in terms of their own legal provisions of jihad for the sake of God, as it is one of the important legal provisions that the Islamic law brought to protect the necessities, and it has lofty goals including: protecting the freedom to enter the religion of Islam, protecting worship rituals, and testing Muslims and their experience with Being submissive to divine orders, terrorizing the infidels and paying their harm, and among the legal rulings of the believers, which is knowledge without God but God, and their commitment to obey Him and obey His Messenger in all their affairs, Among the legal rulings that Surat Muhammad showed: It is a matter of not being weak, and not calling for peace, and they are in a state of dominance. At the end of the surah, God warns the believers not to spend in his path, and he promises them to replace them if they leave what God has promised them. Key Words: the Qur'an, purposes, Sharia, necessities, needs, and improvements. سورة مُحَمَّد –- من السُّور المدنية التي تُعْنى بتشريع الأحكام التي جاءت بها الشَّريعة الإسلاميَّة، فهي تحتوي على أحكام القتال مع الأعداء؛ ولذا سُمِّيَت باسم آخر وهو: القتال؛ لبروز موضوع القتال فيها، فقد شُرِّعَت فيها أحكام الأسرى، وما يؤول إليه أمرهم من المَنِّ والفداء. والمقاصد الشَّرعيَّة هي المعاني المَلْحُوظة في أمور الشَّريعة، التي جاء بها الإسلام لتستقيم الحياة بها وتُنْتَظم بِحَسَبِ مُراد الله –-، وهذه المقاصد تكون على ثلاث مراتب وهي: الضَّروريات، والحاجيات، والتحسينيات. وتُعَدُّ الضَّروريات أعلاها مرتبة؛ لأنَّ الحياة لا تستقيم إلا بوجودها، ولا يُمْكِن الاستغناء عنها، وأكَّدت الشَّريعة الإسلاميَّة على وجوب حفظها، حيث تُنزَّل على خمس مراتب وهي: الدِّين، والنفس، والنسل، والعقل، والمال. ثمَّ تأتي بعدها أدناها مرتبة وهي: الحاجيات والتحسينيات، ويكون حفظ المراتب الثلاث من جانبين، وهما: جانب الوجود، وجانب العدم، وهذه المقاصد من حيث العموم تُقَسَّمُ على أقسام، منها: المقاصد العامَّة: وهي التي تُلاحَظ في جميع أو أغلب أبواب الشريعة ومجالاتها؛ بحيث لا تختص ملاحظتها في نوع خاص من أحكام الشريعة، فيدخل في هذا أوصاف الشريعة وغاياتها الكبرى، ومنها المقاصد الخاصّة: وهي التي تهدف الشريعة إلى تحقيقها في باب معين، أو في أبواب قليلة متجانسة من أبواب التشريع. ومثالها: مقاصد الشارع في أحكام العائلة. ومقاصد الشارع في التصرفات المالية. ومقاصد القضاء والشهادة. ومقاصد التبرعات. ومنها المقاصد الجزئيّة: وهي العِلَل والحِكَم الجزئية المُتعلِّقَة بأحكام الشَّرعيَّة الفَرعيَّة، والعائدة على بعض الناس بالنفع والخير ومثالها: الانتفاع بالبيع، والمهر. ومنها الكليَّة: وهي التي تعود إلى عموم الأمَّة كافة أو أغلبها، ومثالها: حفظ النظام، وحماية القرآن والسُّنَّة من التحريف والتغيير، وتنظيم المعاملات، وبث روح التعاون والتسامح، وتقرير القيم والأخلاق. والمقاصد الشَّرعيَّة لها أهميّة كبيرة في تشريع الأحكام إذ بها تُعرَف الغايات والأسرار التي من أجلها شُرِّعَت الأحكام؛ ليتمّ تطبيقها التطبيق الصحيح وِفْقًا لما أراده الشارع الكريم من الهدف في تشريعه للأحكام، وكذلك تقوم المقاصد الشَّرعيَّة على تقوية حِنْكَة الفقيه الذي يستطيع أن يصل إلى مُراد الشَّارع الكريم. والوصول إلى معرفة المقاصد الشَّرعيَّة للأحكام يكون من خلال عدَّة طرق أهمها: فَهْمُ اللغة العربيَّة فَهماً صحيحاً؛ لأنَّ القرآن إنَّما نَزَل بلغة العرب، ويكون فَهْمُ النُّصوص التي جاء بها القرآن وِفْقاً لِفَهْمِ اللغة التي نزل بها، ومنها: الرَّبْط بين نصوص الشَّريعة الإسلاميَّة وأحكامها للوصول إلى مُراد الشَّارع من هذه الأحكام، ومنها: معرفة العلل التي جاءت بها الأحكام التشريعيّة، حيث يمكن معرفة المقاصد الشَّرعيَّة التي تضمَّنتها السورة من خلال دلالة النَّص التي تعيننا في استنباط الحكم الشَّرعي، وكذلك أيضاً نتوصل بها إلى الحكم من خلال الإشارة التي يحملها النَّص، ومقتضى حال النَّص وهكذا. وعرض القرآن الكريم في سورة مُحَمَّد –- أحوال الكافرين وأعمالهم التي كانوا يعملونها من الكفر باللّه –- وصدِّ الناس عن دينه القويم الذي جاء به النَّبيُّ مُحَمَّد –-فالكفر هو الذي يُخْرِجُ من ملة الإسلام، ويُخَلِّدُ صاحبه في النار، والكافر: هو من أنكر معلوماً من الدِّين بالضرورة، كأنَّه أنكر شيئاً من خلق الله تعالى، ومن شَبَّهَ الله بأحد من خلقه في صفاته، أو أنكر صفة من صفات الله التي سمَّى الله بها نفسه، أو أنكر أنَّ القرآن كلام الله فقد كفر، ومن كان عالماً في قلبه أنَّ الله واحد، وأنَّ هذا الدِّين حَقٌّ، ولم ينطق بها لسانه تَكَبُّراً وعناداً وجحوداً فهو من الكافرين. والكفر يكون على أقسام: كفر الإنكار والتكذيب، وكفر الاستكبار، وكفر الشك، و كفر الصدّ والإعراض، وكفر النفاق. والسورة الكريمة تضمّنت عدداً من المقاصد التي تخصّ الكافرين، والتي سبَّبَت لهم العقوبات: من ضَلال الأعمال، والقَتْلُ والأَسْرُ، والهَلاك والدَّمار، ودخول نار جهنم، استحقوا هذه العقوبات بسبب ما كانوا يمارسونه من الكفر والصَدِّ عن سبيل الله --، فكانت عاقبتهم أنَّهم في النار خالدون فيها. والذين أظهروا الإيمان وأبطنوا الكفر، سمّاهم القرآن المنافقون، وهم الذين نشأوا في المدينة المنوَّرة عندما هاجر النَّبيُّ إليها، حينها أظهروا الإسلام، وأبطنوا الكفر؛ لأنَّهم لم يتمكَّنوا من مواجهة الرسول –- وأصحابه علانية، بل صاروا يحاربونه سرّاً. والنِّفاق الأكبر يُخَلِّدُ صاحبه في نار جهنم، وذلك لأنَّه يُظْهِر إسلامه وإيمانه باللّه وحده لا شريك له وبمحمد رسولا، وهو في باطنه لا يُؤْمِن بذلك؛ بل مُكَذِّب به، ولا يُؤْمِن بأنَّ الله تكلَّم بكلام أنزله على بشر جعله رسولاً للناس، يهديهم بإذنه وينذرهم بأسه ويخوفهم عقابه، فاستحقوا أن يعاقبوا على أفعالهم بعقوبات منها: الطَّبْعُ على قلوبهم، والتهديد والوعيد، واستحقاقهم اللعنة، وإغواء الشيطان لهم، وإحباط أعمالهم التي كانوا يعملونها من برّ وصلاح، وكشف أسرارهم. كل هذه العقوبات بسبب اتباعهم ما يغضب الله -- من الأعمال، وعصيانهم أوامره، وكرههم رضوانه من الإيمان باللّه والجهاد في سبيله، فأدَّى ذلك كله إلى عدم قبول أعمالهم. فانتقدهم القرآن وشَنَّ عليهم حملة تعرية كي يُعَرِّفَهم النَّبيَّ –-، وذلك لأعمالهم الدنيئة التي كانوا يمارسونها، فتوعَّدهم الله -- بالخزي والعار في الحياة الدنيا، وأن تُضَلَّ أعمالهم فلا ينتفعوا بها، وتكون عاقبتهم إلى النار، فهم أخطر على المسلمين من الكافرين لأنَّ الكافرين خطرهم وعداوتهم واضحة وجلية، وأمّا المنافقون فلا يمكن كشفهم لأنَّهم تَغَطَّوا بغطاء الإسلام، فلا يُعْرَفُون إلا مِنْ مَواقِفِهم التي تكون ضدَّ الإسلام والمسلمين. والمؤمنين هم الذين آمنوا باللّه ورسوله وصدَّقوا بما جاء به النَّبيَّ –-، والتزموا وانقادوا لأمره، فوحَّدوا الله -- وعبدوه حقَّ العبادة، فكانت نتيجتهم أن أصلح الله -- بالهم، وكفَّر عنهم سيئاتهم، وزادهم هدى وتقوى، ونصرهم على أعدائهم في الحياة الدنيا، بعد إن ابتلاهم بشتى أنواع الابتلاءات، من أجل تمحيصهم وتنقية صفهم، وأمَّا في الآخرة فإنَّه يُكَفِّر عنهم سيئاتهم ويدخلهم الجنَّة، فبيَّنت السُّورة ما يجب على المؤمنين من أحكام شرعية خاصّة بهم من الجهاد في سبيل الله --، فهو من الأحكام الشَّرعيَّة المهمّة التي جاءت بها الشَّريعة الإسلامية لحفظ الضَّروريَّات، وله أهداف سامية منها: حماية حريّة الدخول في دين الإسلام، وحماية الشعائر العبادية، واختبار المسلمين وتريبتهم على الانقياد للأوامر الإلهيّة، وإرهاب الكفار ودفع آذاهم، ومن الأحكام الشَّرعيَّة الخاصّة بالمؤمنين، وهو العلم بلا إله إلا الله، والتزامهم بطاعته وطاعة رسوله في أمورهم كلِّها، ومن الأحكام الشَّرعيَّة التي بينتها سورة مُحَمَّد–-: هو الأمر بعدم الوهن، وعدم الدعوة إلى السِّلم، وهم في حالة الغلبة. وفي ختام السُّورة حذَّر الله –- المؤمنين من عدم الإنفاق في سبيله، وتوعَّدهم بالاستبدال إنْ هم تركوا ما عاهدوا الله عليه. .الكلمات الافتتاحية: القرآن، المقاصد، الشريعة، الضَّروريات، الحاجيّات، التَّحسينيَّات
Kur'ân'da zan kavramı ve zannın psikolojik arka planı
Bu çalışmada, Kur'ân-ı Kerîm'de kullanılan zan kavramının epistemolojik yönü, psikolojik arka planı ele alınmaktadır. Burada zan kavramı, Kur'ân-ı Kerîm'deki kullanım çerçevesiyle sınırlandırılmaktadır. Çalışma, zan kavramının Kur'ân-ı Kerîm ekseninde daha iyi anlaşılmasını amaçlamakta ayrıca düşünme, konuşma, iletişim ve etkileşimlerimizin çoğunun zanna dayalı varsayım, sanı ve kanılarla şekillenmesi açısından önem arz etmektedir. Zan kavramı, epistemolojik değeri açısından sistematik bir çerçevede ele alınıp işlenmektedir. Zan kelimesinin Kur'ân-ı Kerîm'de: sanı, vehim, beklenti, kuruntu, sezme, bilme, kanaat, ihtimal verme, anlama, kesin/yakîn olmayan bilgi ve bazı yerlerde de kesin bilgi gibi kullanıldığı anlamlar ele alınmaktadır. Kur'ân-ı Kerîm'deki çerçevede, hüsnüzan ve suizan kategorileri değerlendirilerek zan kavramıyla yakın anlamlı olarak kullanılan; heva, hars, şekk, rayb, yakîn, mirye, rey, hakk vb. kavramlar incelenmektedir. Zannın oluşmasında etkili olan; uyaran, duyum, dikkat, bellek, hatırlama vb. bilişsel algı süreçleri ele alınarak idrak mekanizması işlenmektedir. Zannın oluşması çerçevesinde; istek ve ihtiyaçlar, zihin şeması, kalıp yargılar, kurgulayıcı hafıza, genelleme, beynin tamamlama özelliği, korku ve kaygılar vb. algı yanılmalarının sebepleri ve türleri açıklanmaktadır. Bununla birlikte zannın giderilmesi bağlamında; ayırt etme, tahkik etme gibi tamamlayıcı, bütüncül ve geniş perspektifli doğru algı oluşturma yolları değerlendirilmektedir. Ayrıca Peygamberlerin, sâlih kulların, cinlerin hatta meleklerin dahi yanılgıya düştükleri durumlar belirtilmektedir. İç yüzü bilinmeyen değişik zannî durumlar karşısında Peygamberler, sâlih kullar ve meleklerin sergiledikleri örnek tutumlara değinilmektedir. Nihaî olarak zanna düşmemek için tüm perspektifleri kapsayan sonsuz bir bilgi gerekir. Ancak her şeyi her yönüyle bilen ve el-Alîm sıfatına sahip olan Yüce Allah'tan başka herkesin, 'eşya'ya vakıf olabildiği kadarıyla zandan müstağni kalarak yanılgıya düşmekten kurtulabileceği vurgulanmaktadır.
Kur'ân'da kâmin temsiller
Bu çalışmamız, Kur'ân-ı Kerîm'de kâmin (gizli) temsili anlatımın mahiyetini ve işlevini incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın temel amacı, Kur'ân'da yer alan dolaylı, mecazi ve temsili anlatımların, özellikle soyut ve psikolojik durumların daha somut imgeler aracılığıyla nasıl aktarıldığını ortaya koymaktır. Kâmin anlatım, Kur'ân'ın muhatabın zihninde anlamı daha kalıcı hâle getirmek için başvurduğu önemli bir edebî metot olarak ele alınmaktadır. Araştırmada, öncelikle "kâmin" kelimesinin lügat ve terim anlamları açıklanmış, ardından bu kavramın belâgattaki yeri üzerinde durulmuştur. Çalışma sürecinde Kur'ân-ı Kerîm'de yer almış temsilî anlatım örnekleri belirlenmiş; bu âyetlerdeki temsiller klasik tefsirlerden Taberî, Zemahşerî, Râzî, Beyzâvî vb. ile modern yorumlarla birlikte detaylı şekilde analiz edilmiştir. Çalışmanın ana bulgusu, kâmin anlatımın özellikle gaybî, duygusal ve psikolojik durumların ifade edilmesinde kullanıldığı ve bu yöntemin soyut olanı beşerî deneyimlerle somutlaştırarak daha anlaşılır hale getirdiğidir. Mesela Cenâb-ı Allah'ın kullarına yakınlığı "koşmak" gibi beşerî fiiller üzerinden temsilen anlatılmakta; bilinmeyen âlemler ve kavramlar tanıdık temsillerle zihinde canlandırılmaktadır. Sonuç olarak, Kur'ân'da yer alan kâmin temsili anlatımlar, sadece edebî zenginlik sağlamakla kalmayıp aynı zamanda Kur'ân'ın mesajını daha etkili, anlaşılır ve kalıcı hâle getirmektedir. Bu nedenle bu anlatım şekli, Kur'ân'ın doğru anlaşılmasında ve yorumlanmasında merkezî bir rol üstlenmektedir.
Kur'ân'da Mülk kavramı ve Allah'ın hükümranlığı açısından değerlendirilmesi
Mülk ve mülkiyet sorunu insanoğlunun yaratıldığı tarihten beri onun en önemli sorunu olmuştur. Kur'ân-ı Kerîm'de, ilk insanın yaratılışı, cennete yerleştirilmesi ve cennetten çıkarılması insanın mülk ile ilişkisi konusu etrafında dönmektedir denilebilir. İnsan, hayatını idame ettirebilmesi için birçok şeye muhtaçtır ve bu ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için birtakım şeylerin kendine ait olması zaruridir. İnsan ,mesken, giyim kuşam, gündelik hayatta kullanacağı eşyalar, ulaşım araçları ve gıda maddeleri gibi temel şeylere yaşadığı zamanın şartlarına göre daima ihtiyaç duymuş ve bunları edinmek için çabalamış durmuştur. İnsanoğlu temel ihtiyaçlarını karşıladığı zaman huzurlu ve mutlu olmuş aksi durumda ise kaygılı ve huzursuz bir yaşam sürmüştür. Fakat burada asıl sorun, insanın ihtiyaçlarının sınırlarının ne olduğu sorunudur. Bu soru ve sorun tarih boyunca dinin, iktisadın, hukukun ve felsefenin temel konularından olmuştur. Birçok hukukçu, din bilgini ve filozof bu hususta çeşitli fikirler ileri sürmüşlerdir. Mülk ve mülkiyet kime aittir? ve mülkiyetin sınırları ne olmalıdır sorunu insanlık tarihinde çok farklı hatta birbirine tam zıt noktalarda değerlendirme konusu olmuştur. Sorunun temelde ekonomik olması hem iç savaşlara hem de toplumlar ve devletler arasında savaşlara sebep olmuştur. Bu nedenle mülkiyet sorunu tarihin en kanlı sorunu olarak görülmüştür. İnsanın mülk ve mülkiyet sorunu, son ilahi din İslam'ın temel kitabı Kur'ân-ı Kerîm'in de hakkında birçok şey söylediği önemli bir konudur. Hatta bu konu Kur'ân-ı Kerîm'in mihver konularından birisidir denilebilir. Çünkü birçok âyette insanın mal ve 230 mülk ile ilişkisi farklı bağlamlar altında ele alınmaktadır. Cömertlik, cimrilik, hırs, rekabet, kin, dostluk, düşmanlık, aile içi ilişkiler, evlilik, boşanma, velâyet, miras, savaş, ganimet, kölelik, zekât, sadaka, infak vb. birçok konu mülk ve mülkiyet ile ilişkilidir. Tarihin ve günümüzün en kanlı ve zorlu bir sorunu olan mülk edinme hakkı ve sınırları ile ilgili problemler ancak Kur'ân'ın gösterdiği hakikatlere tabi olmakla aşılabilir. Çünkü Kur'ân-ı Kerîm, insanın mülk edinme hakkını elinden alarak onu tembelliğe ve uyuşukluğa itmediği gibi bütün yolları açarak onun para, mal ve mülk için vahşi bir materyalist canavara dönüşmesini de istememiştir. Kur'ân mülk edinme hususunda en uygun yolun, herkesin temel ihtiyaçlarını karşıladığı fakat ihtiyaç dışının muhtaçlarla paylaşıldığı bir toplumsal düzen olduğunu söylemiştir.
Psikolojik tefsîrde dilbilimsel ve edebî yönler -Abdurrahman Kasapoğlu örneği
Bütün tefsîr yaklaşımlarında dilbilimsel ve edebî çözümlemeler az ya da çok yorumlamalarda kullanılmıştır. Zira Kur'an her şeyden önce edebî bir metindir. Son dönemlerde gelişim gösteren psikolojik tefsîr yaklaşımı da âyetlerin anlamını çözümlemede dilsel ve edebî yöntemleri kullanmıştır. Psikolojik tefsîre yönelik hem metot geliştiren hem de uygulamalar ortaya koyan Abdurrahman Kasapoğlu, geliştirdiği yöntemler bünyesinde ve uygulamalı Kur'an psikolojisi araştırmalarında dilsel ve edebî yöntemleri kullanmıştır. Bu tezin amacı, psikolojik tefsîr çalışmalarında, Abdurrahman Kasapoğlu özelinde dilsel ve edebî yöntemlerin nasıl sistemleştirildiğini ve uygulandığını ortaya koymaktır. Bu tezde Abdurrahman Kasapoğlu'nun psikolojik tefsîri bağımsız bir tefsir ekolü olarak sistemleştirmeye çalıştığı eserleri esas alınacaktır. Yine Kasapoğlu'nun eserlerindeki Kur'an'da geçen psikoloji konularını incelediği uygulama bölümleri değerlendirilecektir. Böylece psikolojik tefsîrde dilbilimsel ve edebî yöntemlerin yeri, önemi ve işlevi gösterilecektir.
Kur'ân-ı Kerîm'de müşriklerin safsataları
Bu çalışma, Kur'an-ı Kerim'de müşriklerin ulûhiyet, ahiret, nübüvvet ve Kur'ân-ı Kerîim'e yönelik söylemlerini incelemekte ve bu söylemlerin arkasındaki akıl yürütme biçimlerini safsatalar çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Kur'an'da müşriklere ait söylemler, tarihî bir olgunun ötesinde, bireyi ve toplumu ikna etmeye yönelik sistemli bir strateji olarak ele alınmıştır. Bu bağlamda, müşriklerin itikadî, sosyal ve siyasî yapılarına dair veriler incelenmiş; vahyi reddetme süreçlerinde nasıl bir manipülasyon dili kullandıkları, ne tür safsatalarla hakikati çarpıtmaya çalıştıkları ortaya konmuştur. Çalışmada doküman inceleme yöntemi benimsenmiş, müşrik söylemlerini barındıran ilgili ayetler tarihsel bağlamları dikkate alınarak klasik ve modern tefsir literatürü ışığında analiz edilerek safsata değeri/niteliği tespit edilmeye; safsata türü ya da safsataların yöneltildiği hedeflerin tercih edilme sıklığı ile ilgili karşılaştırmalar yapılmaya çalışılmıştır. Araştırma bulgularına göre müşrikler, çoklu ilah tasavvuruna sahip olmaları, meleklere ve cinlere ulûhiyet atfetmeleri, şirk inancını atalar kültüyle meşrulaştırmaları gibi nedenlerle Allah inancını tevhit ekseninden saptırmışlardır. Bunun yanı sıra, yeni dini kabul etmek istemeyen müşrikler, peygamberleri küçümseyici, aşağılayıcı ve gerçekliği çarpıtıcı (örneğin sihirbaz, mecnun, sapkın gibi) ithamlarla yaftalayarak hem onları itibarsızlaştırmayı hem de toplum nezdinde etki alanlarını sınırlandırmayı hedeflemişlerdir. Bu söylemler, "adam karalama", "kuyuyu zehirleme", "ağdalı dil" ve "sahte otoriteye başvurma" gibi çeşitli safsata türleriyle örtüşmektedir. Ayrıca, ilahî mesajı itibarsızlaştırmak amacıyla vahyin kaynağına yönelik sihir, karmakarışık düşler ve eskilere ait masallar ithamlarında bulunulmuş; bu söylemlerle yeni dine karşı menfi bir toplumsal algı oluşturulmaya çalışılmıştır. Müşrikler, müminlere yönelik "zayıf", "dar görüşlü", "ayak takımı" gibi aşağılayıcı ifadeler kullanarak yeni dinin toplumsal meşruiyetini zayıflatmayı ve onun kamuoyu nezdinde dikkate değer olmadığı izlenimi oluşturmayı hedeflemişlerdir. Diğer taraftan müşriklerin özellikle "adam karalama", "yanlış sebep", "korkuluk adam" ve "kaynağı zehirleme" gibi yanlış akıl yürütme ve duygusal yönlendirmeye dayanan safsata türlerini diğerlerine göre daha sık kullandıkları tespit edilmiştir. Araştırmada, çalışmanın kapsamı dışına çıkmamaya dikkat edilerek günümüz inkârcı kesimin İslam'a ve ona ait değerlere yönelik söylem ve iddiaları, başta nüzul dönemi olmak üzere diğer peygamberlerin dönemlerinde ileri sürülen söylemlerle karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bu çerçevede, günümüz inkârcıları ve geçmişteki inkârcıların düşünsel süreçleri benzer bir yapıya; yaklaşım ve tutumlarının ise kılık değiştirmiş bir forma sahip olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Kur'an'da muhatap alınan müşriklerin söylemleri gelişigüzel ve sıradan tepkiler değil; bilinçli olarak yapılandırılmış, propaganda niteliği taşıyan ve safsatalar yoluyla hakikatin üzerini örten stratejik eylemler olarak değerlendirilmelidir. Bu tespit, Kur'an'ın eleştirel düşünmeye dayalı yapısını ve muhatapları düşünsel olarak bilinçlendirme gayesini ortaya koymak açısından önem arz etmektedir.
Bilimsel kavramların Kur'an meallerine taşınması sorunu - Bilgi toplumuna doğru Kur'an-ı Kerim örneğinde-
Kur'an ve bilim arasında nasıl bir ilişki olduğuna dair duyulan merak birçok araştırmacıyı bu alanda çalışma yapmaya yönlendirmektedir. Geçen asırda Kur'an ile fennî bilimlerin ilişkilendirilmesi "ilmî tefsir" adıyla karşılık bulmaktadır. Çağdaş dönem tefsiri içerisinde ise ilgili adın karşılığı olarak "bilimselci yorum, bilimsel yaklaşım, bilimsel ekol vb." isimlendirmelerini görmek mümkündür. İslâm'ın bilgiye ve akla önem vermesi Kur'an'ı yorumlama faaliyetleri içerisinde bilimsel yaklaşım metodunun geliştirilmesine katkı sağlamıştır. Bu yaklaşıma göre, bilimsel veri ve argümanlar Kur'an'ın daha iyi anlaşılmasını sağlamak adına ayet yorumlarında kullanılabilmektedir. Bilimsel tefsir, savunanı ve eleştirenleriyle günümüze kadar ulaşmış bir yaklaşımdır. Konuyla ilgili tefsirler üzerinde birçok araştırma yapılmaktadır. Ancak mealler özelinde ilgili yaklaşımın etkilerine dair hususi bir çalışma bulunmamaktadır. Bu tezde Salih Parlak'ın "Bilgi Toplumuna Doğru Kur'ân-ı Kerîm" adlı meâl çalışması örneği başta olmak üzere söz konusu yaklaşımın meallerdeki yansımalarının neler olduğu ve ne gibi sonuçlar doğurduğu incelenecektir. Bilimsel kavramların meallere taşınması sorunu Kur'an'ın dil dünyası ve muhtevasına etkisi üzerinden değerlendirilecektir. Nihayetinde bilimsel kavramların Kur'an tercümesi içerisinde yer almasının ortaya çıkardığı problemlere de dikkat çekilecektir.
أثر علوم البلاغة في التفسير الإشاري(دراسة موضوعية)
This thesis studies the impact of the of rhetoric science with its three branches: (Statement, Semantics, and Badi) on the Indicative Interpretation of the Holy Qur'an. This type of interpretation is concerned with a spicific type of understanding the verses transcending the apparent meaning to the hidden meaning that appears to the Sufis. The importance of this study comes from the fact that it sheds light on the third type of the interpretation of the Qur'an, comes after the interpretation by authentic sources and opinion. It also clarifies the interpreter's methods which based on the rhetoric science, which some scholars considered it as a necessary condition for the interpretating of the Qur'an. The study followed the descriptive analytical approach in extracting examples from the books of indicative interpretation, and analyzing them to determine the rhetorical phrases in the Qur'an. The most prominent findings of this study are as follows: The indicative interpretation, like other types of interpretation, contained rhetorical signs of different types of rhetoric sciences, and the arts of (Statement, Semantics, and Badi( were a major source of their interpretations. The Sufi interpreter was particularly proficient in the sciences of rhetoric, which adds value to his interpretation, which cannot be underestimated as if it is just personal thoughts or psychological illusions, and that the construction of the Qur'anic phrases is a very rich material for interpretation, contemplation and understanding. Keywords: Indicative Interpretation, Sufi Interpretation, Statement, Semantics, Badi.
Kur'an'da Beyan kavramı
Bir Kur'an ifadesi olan ?beyan? lügatta, ?açık ve anlaşılır olmak,açıklamak, ifade etmek, iyice araştırıp incelemek? manalarınagelmektedir. Aynı kökten türeyen ?beyyine? kelimesi ise ?kesin delil,şahit, hüccet? gibi manalar ifade etmektedir. ?Hz. Muhammed, mucize,Kur'an? gibi manalar ise bu kelimeye Kur'an'ın yüklemiş olduğumanalardır. Değişik kalıplarda kullanılan ?beyan? kökü Kur'an'da 257defa tekrar edilmektedir.?Beyan? kelimesi farklı kullanımlarıyla Hz. Peygamber'in hadislerindede sıkça yer alan bir kelimedir. Bunun yanında ?beyan?, belagat ilminioluşturan üç ana ilim dalından biridir. Fıkıh usûlü ilminde ise ?beyan?konusuna oldukça geniş bir yer verilmiştir. Dini metinlerin doğru olarakanlaşılıp yorumlanabilmesi gayesiyle ?beyan? beş kısım altında elealınıp incelenmiştir.sim, fiil ve sıfat dibi değişik şekillerde Kur'an ayetlerinde yer alan?beyan? kökü, kullanıldığı kalıba ve nitelediği kelimeye göre farklımanalar ifade etmiştir. Yeri geldikçe görüşlerine başvurduğumuzmüfessirlerin konuya ilişkin yorumları da bu tespitlerimizi desteklerniteliktedir.?Beyan?a dair Kur'an'da yer alan konular şunlardır: Kur'an hem açıkve anlaşılır hem de her şeyi açıklayan bir kitaptır. Allah Kur'an'ıinsanlara açıklama işini öncelikle kendi üzerine almıştır. Ayrıcagöndermiş olduğu Peygamberini de Kur'an'ı insanlara beyan etmeklegörevlendirmiştir. Yine Allah insana konuşma, iyiyi kötüden ayırtedebilme, düşüncelerini beyan edebilme gibi özellikler vermek suretiyleinsanı diğer canlılardan üstün tutmuştur. Böylece ?beyan? Allah ilebaşlayan, Kur'an'ı ve tüm insanları içine alan bir özellik olarak karşımızaçıkmaktadır.
Kur'an'ın felsefi okunuşu -ibn-i Rüşt örneği-
Bu çalışma iki temel üzerine araştırma yapmayı hedeflemektedir: Birincisi Ebu'l-Velid İbn Rüşd'ün (ö. 595/1198) felsefi tefsir faaliyetinin teorik ve ilkesel zeminini incelemek, ikincisi ise Kur'ân'ın tefsiri için gerekli gördüğü yaklaşımının genel ilkelerini kullandığı pratik zemini ortaya çıkarmaktır. Bir başka ifadeyle İbn Rüşd'ün düşüncesindeki felsefi tefsir, sadece teori sunmamakta aynı zamanda metni tarihsel ortamında yaşanan olay ve önemli durumlar ile ilişkilendirerek yorumlamayı da gerekli kılmaktadır. Bu da felsefi tefsirin pratik zeminini teşkil etmektedir. İbn Rüşd, Kur'ân'ın kastetmediği, yanlış veya toplumun akidesini sarsacak terimler ortaya koymaktan kaçınılması gerektiğini savunur. Nitekim onun gerçekleştirmek istediği temel hedefler akideyle çok ilişkilidir. Bu minvalde İbn Rüşd'ün en temel hedefinin din ile toplumun birbirinden uzaklaşmasını engellemek olduğu söylenebilir. Bu durum bir yönüyle tefsir ilmine atılacak adımlarla, diğer yönden müfessirin zihninde felsefi açıdan metodolojik temellerin oluşmasıyla sağlanabilir. Dolayısıyla İbn Rüşd hem bir müfessir olarak "Tefsir Usulü" hem de felsefeci kimliğiyle "Felsefe Usulü" meselelerini birlikte ele alan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Müfessir yönüyle İbn Rüşd, Kur'ân âyetlerinin maksadı dışında yorumlanmasına mani olmayı hedeflerken, filozof yönüyle de şeriatta gerekli olan hususları yorumlamaya çalışmıştır. Bunun için geliştirdiği felsefi tefsir yaklaşımının pratik yönlerini de Kur'ânî delillerle ortaya koymuştur. Araştırmamız, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. İlk bölüm "Felsefi Tefsirin Doğuşu"nu ve "Felsefi Tefsiri Ortaya Çıkaran Amiller"i konu edinmektedir. İkinci bölümde "İbn Rüşd'ün Kur'ân'ı Anlama Yöntemi" ve "Din ve Felsefeyi Uzlaştırma Metodu" ele alınmaktadır. Tezin bir ve ikinci bölümü, felsefi tefsire yaklaşımın kökenleri üzerine teorik bir çalışmadır. Üçüncü bölüm ise "İbn Rüşd'ün Felsefi Tefsiri Kur'ân'a Uygulaması" konusunu içermektedir. Dolayısıyla bu son bölüm, Kur'ân'ı tefsir etme konusunda pratik bir çalışmayı ihtiva etmektedir. Anahtar Kelimeler: Felsefi Tefsir, İbn Rüşd, Din ve Felsefe İlişkisi, Te'vil, Burhânî Metot, Aklî Kıyas.
İngiliz oryantalizminde Kur'an ayetlerinin tarihlendirilmesi
Kur'an araştırmaları alanında 'Kur'an ayetlerinin tarihlendirilmesi' batı ve İslâm dünyasında önem verilen temel konulardandır. Bu tez ise İngiliz oryantalistler tarafından Kur'an ayetlerinin nasıl tertip edildiğini araştırmaktadır. Ayetlerin kronolojisinde kullandıkları yöntemleri ve tercihleri tespit etmek araştırmanın temel gayesidir. Tez üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde batıda Kur'an kronolojisi çalışmalarının doğuşu ve gelişimi hakkında bilgi verilmektedir. Bunun yanında bir bütünlük oluşturması açısından İslâm dünyasındaki Kur'an kronolojisi çalışmalarına yer verilmektedir. İkinci bölüm Kur'an kronolojisi hakkında çalışmalara sahip olan beş İngiliz oryantalistin hayatlarından ve eserlerinden başlayarak Kur'an tasavvurları ele alınır. Aynı bölümde oryantalistlerin ayetlerin kronolojisine dair yaklaşımları analiz edilmektedir. Daha sonra İngiliz oryantalistlerin ayet tertip listeleri aktarılmaktadır. Üçüncü bölümde ise ayetlerin tarihlendirme yöntemleri kritik edilmektedir.
Kur'an'da kadınla ilgili kelimelerin semantik tahlili
Herhangi bir metnin anlaşılması ve açıklanması için o metinde yer alan kelime ve ifadelerin manasının doğru tespit edilmesi gerekir. Kur'ân-ı Kerîm de anlaşılmak için Yüce Allah tarafından insanlığa gönderilmiş bir hidayet rehberidir. Bu sebeple Kur'an'ın dünya görüşünü ve ilâhi murâdı anlamak, Kur'an kavramlarının delalet ettiği manaları ortaya çıkarmaya bağlıdır. Kur'an'ın anlaşılmasına yönelik son dönemlerde başvurulan yöntemlerden birisi semantik yöntemdir. Semantik, "bir dilin anahtar kelimeleri üzerindeki tahlili çalışma" şeklinde tanımlanmıştır. Bu yöntem sağlam kriterlere dayandığı için Kur'an lafızlarının işaret ettikleri manaların tespitinde sıklıkla kullanılan bir metottur. Kur'an'da kadını ifade etmek için birçok kavram kullanılmıştır. İmrae, ünsâ, nisâ, zevc vs. bu kavramlardan birkaçıdır. Bu çalışma Kur'an'da kadının kavramsal ifade ediliş şeklini irdeleyerek İslam'ın kadın tasavvurunu ve ona yüklenen toplumsal rolleriyle ilgili olarak ortaya koyduğu esasları Kur'an'dan hareketle doğru anlamayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, kadın, semantik, kelime
El-Beyzâvî tefsirinde kıraatlerin tefsire etkisi: Bakara ve En'âm Sûreleri örneği
Yüce Rabbimiz, insanlara cenneti kazandıracak rehber kitap olarak Kur'ân-ı Kerim'i göndermiştir. Kur'ân-ı Kerim'i insanlara zorluk olarak göndermediğini, aksine sakınanlar için bir öğüt olarak indirdiğini ilahi kelamında bizlere açıklamıştır. Kullar da bu ilahi kelamı anlamak, daha iyi kavramak ve insanlara daha iyi anlatıp hidayeti daha kolay bulmalarını sağlamak amacıyla birçok eserler kaleme almışlardır. Bu eserlerin bazıları Kur'ân-ı Kerim'i daha iyi anlamaya yönelik olan Tefsir eserleri, bazıları Kur'ân-ı Kerim'i daha iyi okuyabilmek için kıraat ve tecvit eserleri gibi Kur'ân-ı Kerim'in ışığında birçok ilim dalı ortaya çıkmıştır. Bu ilim dallarının birbirine etkileri oldukça fazladır. Birbirini tamamlayan ilimlerdir. İlk dönemlerden itibaren ayrı ilim dalları olarak değerlendirilen tefsir ve kıraat ilimleri aslında birbirleriyle iç içedirler. İlk dönem tefsir eserlerine bakıldığında bu açıkça görülebilmektedir. Birbiriyle bu kadar bağlantılı olan bu iki ilim birbirine anlam bakımından yardımcı konumundadır. Kur'ân'ın, çağlar ötesi mesajlarının kullara doğru bir şekilde ulaşması, onun doğru okunması ve anlamının doğru açıklanması yani tefsir edilmesi ile mümkün olmaktadır. Bu mesajların anlaşılıp, açıklanması konusunda kıraat ilminin payı da pek büyüktür. Geçmişten beri insanlar Kur'ân-ı Kerim'i anlamanın yanında onun okunuş ve mûsikî alanına ilgi göstermişlerdir. Bu alan da genel çerçeve de kıraat ilmiyle alakalı olmaktadır. Bu araştırmada Hicrî 7.asrın büyük âlimlerinden olan büyük müfessir Beyzâvî (ö. 685/1286)'nin tefsiri olan Envârü't-Tenzîl ve Esrârü't-Te'vîl'de Bakara ve En'âm Sûreleri özelinde kıraatlerin tefsire etkisi incelenmiştir.
Kur'ân'ın câhiliye devrindeki kız çocuk algısını ıslahı
İslâm öncesi Arap yarımadasında kadınlar, kız çocukları, köleler ve maddi olarak zayıf olanlar ikinci sınıf insan durumundaydılar. Câhiliye döneminde erkek sayısının fazlalığı gücü temsil etmekteydi. Savaş ve baskında erkeğe olan ihtiyaç çok fazla idi. Kabileler arası baskın ve savaşlarda kadınlar savaşabilecek durumda değillerdi. Üstelik kabilenin yenilmesi ile kadınlara köle olarak el konulması kadının kabilesi için utanç verici bir durumdu. Kız çocuklarının ve kadınların herhangi bir baskında karşı tarafın eline geçmesi namus meselesi haline gelir ve kaybeden kabile için büyük utanç meselesi olurdu. Bu yüzden doğan her bir kız çocuğu potansiyel utanç meselesi demekti. İslâm'ın gelişiyle beraber kadın insan olması hasebiyle erkek ile aynı yere konumlandırılmıştır. İslam'dan önce mal gibi mirasa konu olan kadın artık mirasta pay sahibi olmuştur. Sosyal hayattan izole edilen kadın Peygamber (s.a) döneminde oldukça aktif olmuştur. Çocuk öldürmek her kabilenin her üyesinin uyguladığı bir durum olmasa da, Kur'ân'ın bu duruma karşı çıkışı bize bu sayının göz ardı edilemeyecek kadar fazla olduğunu göstermektedir. Kur'ân, kız çocuğu sahibi olan babanın yüzünün aldığı hali tasvir ederken yaptıklarının yanlış olduğunu ve çocuklarını öldürenlerin ciddi bir ceza ile cezalandırılacaklarını belirtmektedir. Allah, hem çocukların hem de çocuklarını öldüren ebeveynlerin rızıklarını kendisinin verdiğini hatırlatmaktadır. Çocuk öldürme olgusu genel anlamda yoksulluk ve namus endişesi yüzündendi. Bundan başka dinî gerekçeler, sosyal hayattaki baskı ve doğan çocuğun kusurlu doğması da çocukların öldürülmeleri için yeterli sebep olabilmekteydi. Allah, Kur' ân'da kız çocuğunun öldürülmesini sert bir dille eleştirmekte, bunu yapanların kesinlikle cezalandırılacaklarını bildirmektedir.
Mukâtil b. Süleyman'ın tefsir-i kebir'i ve İsrâiliyât
Mukâtil b. Süleyman'ın yaşadığı dönem henüz İslamiyet'in Horasan'da yeni yayılmaya başladığı dönemdir. Müellif, dini ve fikri çatışmaların ve karışıklıkların olduğu dönemde yaşamıştır. Mukâtil b. Süleyman'ın ilmi şahsiyetinde öne çıkan özelliği tefsirci olmasıdır. Mukâtil b. Süleyman tefsir tarihinde ilklerden olmasına rağmen tefsir kitaplarında yer verilmemesinin bazı nedenleri bulunmaktadır. Bunlardan biri rivayetlerinde kaynak belirtmemesi, diğeri ise her rivayeti ayırt etmeksizin tefsirine almış olmasıdır. Dolayısıyla bu esnada İsrailiyata ilişkin bilgilerin de onun tefsirinde yer aldığı belirtilmiştir. Araplar semavi kitapları olmayan, göçebe yaşayan, okuma yazma bilmeyen bir toplumdular. Bilmedikleri konularda bir şeyler öğrenmek istedikleri zaman Yahudilere ya da Hıristiyanlara başvurmaktaydılar. O dönemde ise Araplar arasında göçebe yaşayan Yahudi toplulukları bulunmaktaydı. Bu kişilerin bildikleri malumatlar, Araplar arasında yayılmış, daha sonra İslamiyet'i kabul etmeleri ile birlikte bu malumatların İslamiyet'e ve İslam kültürüne karışmasına neden olmuştur. Yapılan araştırma sonucunda Mukâtil b. Süleyman 'ın Tefsir-i Kebir'inde İsrailiyata ilişkin rivayetlerin oldukça fazla bulunduğu tespit edilmiştir. Bu rivayetler daha çok kıssaların anlatıldığı bölümlerde görülmekte iken, bunun dışındaki yerlerde de ayetlerin nuzül sebepleri ile ilgili doğrudan şahıs ve olayları konu alması şekliyle de görülmektedir. Bu rivayetlerde İslam'a uygun olanlar olduğu gibi uygun olmayanlarında bulunduğu tespit edilmiştir. Ancak burada yapılan değerlendirmelerde DİB ve İbni Kesir tefsiri gibi kaynaklarla karşılaştırmalar yapılarak yalnızca rivayetlerin İsrailiyat içerip içermediği üzerinde durulmuş, İslam'a uygun olup olmaması açısından bir değerlendirme yapılmamıştır. Müellifin eserinde karşılaşılan İsraili rivayetlerden ilk zamanlarda faydalanılıyor iken, sonraki dönemlerde pek fazla dikkate alınmamış, hatta bazı tefsir kitaplarında adına dahi yer verilmediği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mukâtil b. Süleyman, Tefsir-i Kebir, İsrailiyat
Ruhu'l-Beyan tefsirinde kıraat farklılıklarının manaya etkisi
Bu çalışmada, Bursevî'nin Ruhu'l-Beyan tefsirinde okunuş farklılıklarına değinilen ayetler tespit edilerek bunların manaya yansımaları gösterilmiştir. Ayrıca yazarın okunuşunu verip hangi kıraate ait olduğunu bildirmediği ayetlerin hangi imamlar tarafından farklı okunduğu ilgili kaynaklardan tespit edilerek kayda geçirilmiştir. Bununla birlikte anlam bütünlüğü sağlamak ve farklı okunuşun anlam üzerindeki tesirini tam yansıtabilmek adına, yer yer, ayetlerin siyak ve sibakları da dikkate alınarak değerlendirmeleri yapılmıştır. Aynı şekilde, ilgili ayetteki kıraat faklılığının anlama etkisini yansıtabilmek adına farklı müfessirlerin konu hakkındaki değerlendirmelerine de, ihtiyaç duyuldukça, yer verilmiştir.
Süleyman Ateş'in Ahkâm Âyetlerine bakışı
Kur'ân-ı Kerim'in âyetlerini konularına göre itikad, ahlâk, ahkâm ve kıssalar olmak üzere temelde birkaç bölüme ayırabiliriz. Kur'an'ın ahkâma dair âyetleri de ibadât, muâmelât ve ukûbât olmak üzere fıkhî açıdan üç kısımda kategorize edilmiştir. Kur'an, İslâm tarihi boyunca çeşitli usullerde tefsir edilmiştir. Bu çalışmalar genel olarak rivâyet tefsiri ve dirâyet tefsiri olmak üzere iki ana başlık altında ele alınıp incelenmiştir. Tefsir alanında yaptığı çalışmalar ve yetiştirdiği öğrenciler açısından önemli ilim adamlarından birisi de Süleyman Ateş'tir. Bu çalışmada Süleyman Ateş'in "Kur'ân-ı Kerim Tefsiri" isimli eseri bağlamında ahkâm âyetlerine getirdiği yorumlar, âyetleri açıklama yöntemi ve bu âyetleri nasıl değerlendirdiği incelenmiştir. Süleyman Ateş, tefsirinde belli bir mezhebi taklit etmeyip, konu ile alakalı özgün görüşler zikretmiştir. Ateş, ahkâm âyetlerini tefsir ederken bazen önceki müfessirlerin görüşünü naklederek bu görüşlerden birini tercih etmiş bazen de kendisi geleneğin aksine farklı bir görüş ileri sürmüştür. Hadislere de temkinli yaklaşan Ateş, Kur'an'a aykırı rivâyetleri nedenleri ile tenkide tabi tutmuştur. Eserinde meselelerin fıkhî tafsilatına da yer vererek, ahkâm ile ilgili âyetlerin açıklamalarını yaptığı bölümlerde sadece âyetlerin fıkhî boyutunu ele almamış, aynı zamanda bu âyetlerden çıkarılabilecek mesajlara da yer vermiştir.