الاستلزام الحواري في تفسير القطبي

Çalışmanın önemi, dil araştırmalarında çağdaş dönemde kullanılan elMenhecü't-tedâvulî (Mananın, konuşan, muhatap ve siyakla birlikte anlaşılması) isimli yaklaşımın Kurtubî'nin (ö. 671) el-Câmî li ahkâmi'l-Kur'ân isimli tefsiri üzerinde uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Bu, ayetlerin ifadelerinde açıkça geçmese de Kur'ân'ın bazı ayetlerindeki nihai manayı ortaya çıkarmak için musannifin istilzâmi'l-hivârî (zikredilen kelimeye verilen mananın konuşan ile muhatap arasında aynı olması) metodunu uyguladığı kaynaklar incelenerek yapılmıştır. Kurtubî bunu yaparken modern dönemin ıstılahı olan el-istilzâmü'lhivârî yi kullanmamıştır. Kurtubî'nin bu manada kullandığı kaynaklar tümevarım yöntemiyle bir araya getirilmiştir. Böyle bir araştırmanın yapılmasının sebebi, klasik tefsirlerden herhangi biri hakkında mezkûr tarzda akademik araştırma bulunmamasıdır. Araştırmada betimleyici tümevarım yöntemi ve analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu, Kurtubî'nin eserinde el-Menhecü't-tedâvulî metodunu kullanıldığı kelimelerin incelenmesi, terkibinin açıklanması ve isitdlâlî unsurlarının analiz edilmesiyle yapılmıştır. Kurtubî Kur'ân'da zâhir olarak geçmeyen kelimelerin manasını siyaktan hareketle tespit ederken tefsir ilminin ana kaidlerinin dışına çıkmaksızın Arapların alışılagelmiş yöntemlerini kullandığı sonucuna ulaşılmıştır. el-Menhecü't-tedâvulî ve onun bir bölümü olan istilzâmü'l-hivârî dil ile konuşan kişi arasındaki ilişkiyi, sözü söyleme fiili ile sözün söylenmesine sebep olan hususlar arasındaki münasebetten hareketle tespit etmeye çalışmaktadır. Kurtubî tefsirinde sözel iletişim, konuşanlar arasındaki iletişim ameliyesini sağlayacak şekilde önemli bir yer tutar. Zira söze etki eden siyakın (kontaks) yanında bu kaidelerden birinin bulunmaması, sözü doğrudan delaletten çıkarır, te'vil ameliyesine götürür. Anahtar Kelimeler: Tefsir, el-İstilzâmü'l-hivârî, Kurtubî, Diyalog, Delalet