06.02.2023 tarihli kahramanmaraş depremleri mevcut durum tespiti ve risk analizi karşılaştırması: Diyarbakır Doç. DR. ahmet bilgin caddesi örneği

Deprem yıkıma neden olabilen doğal bir afettir. Tarih boyunca ülkemizin bulunduğu kara parçasında çok sayıda deprem meydana gelmiş; bu depremlerde önemli derecede can ve mal kaybı yaşanmıştır. Ülkemizde büyük çaplı depremler en son Kahramanmaraş ilinin Pazarcık ve Elbistan ilçelerinde sırasıyla Mw 7.7 ve Mw 7.6 büyüklüğünde gerçekleşmiştir. Bu depremlerden en çok 11 ilimiz etkilenmiştir. Depremlerden sonra bu illerde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda hasar tespit çalışmaları başlatılmıştır. Yapılan bu çalışmaların sonucunda depremden etkilenen illerde incelenen 2.258.622 binadan; 39.361'inin tamamen yıkıldığı, 21.191'inin acil olarak yıkılması gerektiği, 202.571'inin ağır hasar gördüğü, 43.344'ünün orta derecede hasarlı olduğu ve 1.952.155'inin ise hafif hasarlı ya da hasarsız olduğu belirlenmiştir (Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2024). Diyarbakır ilinde ise 246.342 yapı incelenmiş; bu yapılardan 59'u yıkık, 63'ü acil yıktırılacak, 6.805'i ağır hasarlı, 3.187'si orta hasarlı, 57.480'i az hasarlı ve 141.169'u hasarsız olarak belirlenmiştir (YİGM). Bu depremlerde Diyarbakır ilinin merkez ilçelerinde toplamda 6 yapı yıkılmıştır. Bu çalışmada amaç; 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra Diyarbakır ilinin en fazla hasarlı yapı barındıran Bağlar ilçesi Doç. Dr. Ahmet Bilgin Caddesi üzerindeki 113 yapı örneği üzerinden mevcut durum tespiti ve risk analizi karşılaştırmasını yapmak; afetlerden önce yapılacak olan risk tespiti ve performans puanı analizlerinin, yaşanabilecek olası depremlerde can ve mal kayıplarının önlenebilmesi açısından önemini vurgulamaktır. Araştırma çerçevesinde literatür çalışmaları, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü (YİGM) veri portalı, yapı stoku ile ilgili veriler, yerinde gözlem ve alan çalışmaları ve Simurg Resilience Karar Destek Yazılımı yöntem olarak kullanılmıştır. Sokak Tarama verilerini kullanarak Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar 2019 yönetmeliğinde sunulan "Betonarme Binalar İçin Veri Toplama Formu" elektronik ortamda doldurulmuş, Simurg Resilience Karar Destek Yazılımı ile analiz edilmiştir. Yazılım, binaların deprem riskini birkaç farklı yöntemle hesaplayarak performans puanlarını belirlemektedir. Risk tespiti analizleri sonuçlarının, mevcut hasar durumları ile paralellik gösterdiği görülmektedir. Sonuç olarak araştırmada kullanılan resmi veriler ışığında; çalışma alanındaki yapıların büyük bir bölümünün yönetmelikler açısından yetersiz olduğu; fen ve mühendislik hizmetinden yoksun, ruhsatsız ve kaçak, zemin etüdü yapılmadan inşa edildiği görülmektedir. Diyarbakır gibi aktif fay hatlarına yakın yerleşim birimlerinde risk tespiti analizlerinin, afet riskine karşı yapı iyileştirme çalışmalarının ve yapı denetiminin ne denli hayati olduğunu ortaya koymaktadır.