(حاشية محمد بن سالم الحفني (1181هــ)على حاشية الحفيد على مختصر التفتازاني على تلخيص المفتاح للقزوينيمن بداية الكتاب إلى مبحث صدق الخبر وكذبه)دراسة وتحقيقاً

Bu çalışmada "Hâşiye el-Hafnî alâ'l-Hafîd es-Sa'd et-Taftazânî" eserinin tahkik ve analizi yapılmaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın önemi belagat kitabının öncüsü sayılan Hatîb el-Kazvinî'nin öne çıkan "Talhîsu'l-Miftâh" kitabı çerçevesinde ortaya konulacaktır. Bu kitap önemli ihtisar çalışmalarından biridir. Bu hâşiye çalışmasında ancak bu eserde bulunan el-Fenârî (ö. 886), el-Hafîd (ö. 916), el-Yezîdî (ö.981), Şeyh el-.... (ö. 1181) ve Şeyh Yâsîn el-Alîmî (ö. 1061) gibi birçok belagat alimlerinin görüşleri yer almaktadır. Çalışma aynı zamanda Mısır'da hicri II. asırda yaşamış ve on sene el-Ezher Câmii'nde hocalık yapmış olan en önemli alimlerden el-Hafnî'nin ilmi ve şahsi hayatına da ışık tutmaktadır. Çalışma da Şeyh el-Hafnî'nin hayatının anlatımında tarihi vasfi, tahkik edilen metinde ise nüshalar arası karşılaştırma ve aralarındaki farkların tespitini belirleme şeklinde yöntemler izlenmiştir. Ardından el-Ezher Kütüphanesi'ndeki üç yazma eser üzerinden metin oluşturulmuştur. Müellifin mümkün olduğunca tartışmış olan belagat konularındaki sözlerin kaynakları verildi. Tahkik edilen metinde geçmiş olan ayetlerin, şiir beyitlerinin ve hadislerin tahriçleri yapıldı. Çalışmadan elde edilmiş olan en belirgin sonuçlar şunlardır: Haşiye belaği birçok faydaları içermektedir. Daha önce araştırılmamış ve incelenmemiştir. Hafîd es-Sa'd'ın bahsetmiş olan birçok kapalı meselelerin giderilmesinde önemli ve yararlı seçimlerini içermektedir. Ayrıca üzerinde itiraz etmiş olan birçok itirazları içermektedir. Bu çalışma onu belagat kaynaklarından önemli bir kaynak yapmaktadır. Kavillerin ve görüşlerin nakli çoğunlukla mana ile nakledilmiştir. Bu durum eserin tevsîkinde ve kaynaklarına nispetinde zorluklar oluşturmuştur. Birçok müellif et-Teftazânî ve el-Hafî'din kurmuş olduğu kelâmi ve mantîki üslupları kullanmıştır. Hiç kimseye karşı mütehayyız olmadı. Birçok istidrakleri ve "فيه نظر" "fîhi nazar" sözüyle de el-Hafî'de ve başka alimlere taakup eserleri vardır. Aklî ve naklî delillerden açıkça ortya konulanı tercih ediyordu. Bu durum onun fikrî istiklâlini ve ilmî şahsiyetini gösterir. Ayrıca Mustafa el-Benânî (ö. 1237/1821'den sonra)'nin Tecrîdi alâ Muhtasari es-Sa'd et-Teftazânî'sinde ve eş-Şems Muhammed el-Enbâbî (ö. 1313/1895)'nin Takrîrihi alâ Şerhi et-Teftazânî li'l-Miftâh'ında olduğu gibi ve bu iki alim dışında da ondan sonra gelen bütün ulema ondan istifade etmiştir