تعليقات الشَّيخ إسماعيل بن محمد الجديدي الكردي (ت 1389هـ) على تفسير مدارك التَّنزيل للإمام النَّسفي من سورة مريم إلى نهاية سورة القصص (دراسةً وتحقيقاً)

Bu çalışma, Şeyh İsmail b. Muhammed el-Cedidî el-Kurdî'nin (ö. 1389), İmam Nesefî'nin (ö. 710) Medârik't-Tenzil adlı tefsirine ilişkin ta'likatların tahkikini ve incelemesini amaçlamaktadır. Çalışmanın kapsamı, Meryem suresinden Kasas suresinin sonuna kadar olan sureleri içermektedir. Bu şerhin önemi, Beyzavî tefsirinin özetlenmiş hali olan Medârikü't-Tenzîl adlı eserin ilmi değerinden kaynaklanmaktadır. Nesefî, bu eserde farklı kıraatları zikretmesi, irab vecihleri, dört mezhep başta olmak üzere fıkhî mezheplerin hükümlerini beyan etmesi, şerh ettiği meseleler hakkında ehli sünnet mezhebini açıklaması, bu konuda sahih hadislere dayanması, dil ve belagat inceliklerini öne çıkarmasıyla bu esere ayrı bir değer katmıştır. Şeyh el-Cedidî'nin o dönemdeki ilmi konumuyla beraber, tefsir, fıkıh, hadis, kelam ve dil bilimlerinde söz sahibi olduğu da bilinmektedir. Kaleme aldığı bu tefsir, faydalı yorumlar ve dil incelikleriyle doludur. Bu çalışmada, İmam Nesefî ve Şeyh el-Cedîdî'in biyografileri, ilmi hayatları ve yaşadıkları dönemi tanıtılırken, tanımlayıcı ve tarihsel bir yöntem izlenmiştir. Yazma eserin nüshasını tahkik ederken de metin kritiği yöntemi izlenmiştir. Çalışmada Şeyh el-Cedîdî'nin oğlu Molla Abdülhamid tarafından yazılan bir nüsha esas alınmıştır. Çalışmadan ortaya çıkan en önemli sonuçlar arasında el-Cedidî'nin, ta'lik'ın başında irabın farklı vecihlerini beyan etmesi ve buna bağlı manaları zikretmesi bu eseri farklı kılan en önemli hususlardan biridir. el-Ceddidî, o dönemde icra ettiği öğretmenlik mesleğine uygun olması nedeniyle, Nesefî tefsirinde yer alan muğlak, müşkil ve ihtilaflı konuları seçip öğrencilere açıklamıştır. el-Cedidî, Nesefi'nin tefsirinin nüshaları arasında bulunan yanlışlıklara ve farklılıklara işaret etmiştir. Ayrıca eserinde itikadî mezhepler arasındaki ihtilaflara değinmeye, Mutezile gibi muhalif mezhepleri belirtmeye, onları dalalet veya küfür olarak nitelendirmeden cevap vermeye özen göstermiştir. Onların görüşlerini tarafsız bir şekilde aktarmış ve ayetlerden anladığı şekilde onlara cevap vermiştir. el-Cedidî, yazmış olduğu bu eserde kelam, dil ve belagat konularına da yer vermiştir. Harfi nakil eserde belirgin olmuş, zira naklettiği bilgilerinin sahiplerini beyan etmiştir. Haşiyesi eğitici bir yapıya sahiptir. Kur'an tefsiri alanında eğitim materyali haline gelmiştir. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Ta'likât, el-Cedidî, Medâriku'n-Nesafî, Meryem suresi, Kasas suresi, Tahkik.