1725-1726 tarihli S-306 numaralı Sofya Kadı Sicili'nin okunması ve değerlendirilmesi

Bu çalışmanın temel kaynağı, S-306 numaralı hicri 1138-1139, milâdi 1725-1726 yıllarını kapsayan S-306 numaralı Sofya Şer'îyye Sicili'dir. Defter, yaklaşık 118 varaktan oluşur, içerisinde bulunan çeşitli belgeler transkripsiyon şeklinde değil, yeni Türk harfleriye özet şeklinde latinize edilmiştir. Sofya, Rumeli'nin en önemli şehirlerinden birisi konumundadır. Ve takriben XIV. yüzyılın sonlarında Osmanlı egemenliği altına girmiştir. Daha sonraki dönemlerde şehir, XIX. asra kadar Beylerbeyi'nin ikâmetgahı olduğundan ötürü burası, Paşa Livası şeklinde isimlendirilerek, Rumeli'nin merkezi konumundadır. Sofya, Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlar politakasının siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel hayatının aydınlatılması açısından önem arzetmektedir. Bu yüzden, S-306 numaralı Sofya mahkemesi kadı sicili özetlenerek latin harflarine aktarılmıştır. Sofya Şehri'nin bir yılını kapsayan çalışma dört bölümden müteşekkildir. Birinci bölümünde Sofya'nın başlangıçtan Osmanlı idaresine girdiği tarihten, XVIII. yüzyıla kadar durumu ile ilgili bilgiler verilmiştir. İkinci bölümünü Osmanlı'da kadılık kurumu ve kadı sicilleri ile alâkalı bilgiler oluşturmaktadır. Üçüncü bölüm ise, defterin tamamının yeni Türk harfleri ile okunup belge çeşitlerine göre tasnif edildiği kısımdır. Son bölümde, okunan belgelerin çeşitlerine göre Sofya'nın merkez ile ilişkisi, iktisadi, sosyal, askeri ve dini hayatıyla ilgili elde edilen bulgular ile şehirde yaşayan gayrimüslim tabakanın millet sistemi içerisindeki varlığı değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı Doğu Avrupa çalışmalarına katkı sağlayabilmektir. Anahtar Kelimeler, Osmanlı Devleti, Doğu Avrupa, Rumeli, Sofya, Kadı Sicilleri