18. yüzyıldan günümüze Kütahya Cami askı toplarının araştırılması, kataloglanması ve örnek üretimler

Dünya sanat tarihi içinde önemli bir yeri olan Türk çini ve seramik sanatının geçmişi 8. ve 9. yüzyıllara, Uygurlara kadar uzanmaktadır. Ama asıl köklü değişim Büyük Selçuklularla başlayıp Anadolu Selçuklularıyla devam etmiştir. Anadolu Selçukluları, Büyük Selçuklulardan kalan bu mirası, Anadolu'nun kültürel geçmişiyle birleştirerek başarılı bir sentez oluşturmuşlardır. Osmanlı İmparatorluğu'nda İznik'ten sonra en önemli seramik üretim merkezi olan Kütahya'da Frig, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde de bu sanatın var olduğunu biliyoruz. Osmanlı çini sanatı açısından baktığımızda 17. ve 18. Yüzyıllarda en başarılı örneklerin ortaya çıktığı Kütahya'da sonraki dönemlerde üretim çeşitliliğinin azalması ve kalitenin düşmesiyle bir gerileme olmuş ancak 19. Yüzyıl sonlarında üretim yeniden canlanmış ve günümüze kadar aralıksız devam etmiştir. Halk sanatı olarak tanımlayabileceğimiz Kütahya çini sanatı çeşitliliği ve sürekliliği ile Osmanlı seramik sanatının her zaman önemli bir parçası olmuştur. 16. yüzyılda başlayan ve 18.yüzyılda doruk noktasına ulaşan çini sanatındaki bu başarı Avrupalıların da dikkatini çekmiştir. Osmanlı topraklarını ziyaret eden Batılı zenginler, tüccarlar ve elçiler arasında Osmanlı seramikleri değerli birer koleksiyon parçasına dönüşmüştür. Yapılan çeşitli araştırmalar ışığında İznik ve Kütahya çinilerinin, Asya, Avrupa, Balkanlar, Ortadoğu ve Mezopotamya bölgelerine kadar ulaştığı tespit edilmiştir. Kütahya çini sanatı hakkında yazılı kaynaklarda birçok bilgiye rastlanmaktadır. Ancak cami kültürünün önemli bir parçası olan kandiller ve askı topları ile ilgili çok az bilgi ve araştırma bulunmaktadır. Askı topları genellikle cami kandillerinin yan unsuru olarak ele alınmıştır. Ancak dikkatle bakıldığında bu araştırmaların yeterli olmadığı görülmektedir. Bu çalışmada Kütahya çini sanatının genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Ve 18. Yüzyıl'da üretilen cami askı toplarının dünya müzelerinde yer alan örnekleri, gün yüzüne çıkmamış ve zaman zaman müzayedelerde satışa çıkan örnekleri hakkında detaylı bir araştırma yapılmıştır. Örnekler desen ve üretim özellikleri açısından da incelenerek bir kataloglama çalışması gerçekleştirilmiştir. Ayrıca 18.yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nun o yıllardaki sosyo-ekonomik durumu ve Avrupa ülkeleri ile ilişkilerine değinilerek koleksiyon ürünlerinin hangi yollar ile bu ülkelere dağıldığı üzerinde durulmuştur.