19. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devleti tekstil fabrikaları işçilerinin ücretleri ve yaşam standartları

Osmanlı ücret tarihini konu edinen çalışmalarda sanayi ücretleri ihmal edilmiş bir alan olarak kalmıştır. Tanzimat'tan sonra kurulup devletin tekstil ihtiyacını karşılayan fabrikalarda çalışan işçilerinin ücretlerini, 1848-1899 aralığında inceleyen bu çalışma söz konusu boşluğu doldurmaya katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu sebeple tekstil fabrikaları için tutulan ücret defterleri Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'nden temin edilmiş ve bu defterlerden ücret serileri oluşturulmaya çalışılmıştır. Hem yevmiyeler hem de aylık ücretler için iki farklı ücret serileri oluşturulduğundan işçilerin aylık çalışma tempoları da gözlemlenebilmiştir. Çalışma tekstil sanayisi sektöründeki ücretlerin seviyesini tespit etmiş ve bu bulguları diğer sektörlerle karşılaştırmıştır. Ücretlerin yanı sıra, fabrikadan işçilere ve ailelerine sunulan; eğitim, sağlık ve emeklilik gibi sosyal yardımlar, işçilerin yaşam standartları açısından hayati öneme sahip olduğundan çalışmanın odaklandığı konular arasında yer almıştır. Hereke Fabrikası 1848-1899 aralığı ile, arşiv kaynaklarının elverdiği ölçüde en uzun ücret serisini sağlamış ancak diğer fabrikalar aynı uzunlukta veri sunamamıştır. Elde edilen verilere göre 19. yüzyılın ikinci yarısı boyunca, işçilerin aylık reel ücretleri, ayda çalışılan gün sayılarındaki artışın da yardımıyla günlük reel ücretlere göre daha fazla artmıştır. Bu artışlar o kadar azdır ki ücretlerin dönem boyunca durağan kaldığı söylenebilir. Fakat aynı dönemde, inşaat ve tarım işçileri ücretlerinde önemli reel kazanımlar sağlamışlardır. Görünüşe göre 19. yüzyılın ikinci yarısı boyunca sanayi işçilerinin ücretleri inşaat ve tarım işçileri ücretlerinden negatif ayrışmıştır. Bu sonuca, Baltalimanı Antlaşması sonrası giderek artan ucuz İngiliz pamuklu tekstil ürünleri ihracatının sebep olduğu düşünülmektedir.