191 Numaralı Mühimme Defteri'nin Latin harflerine çevirisi ve değerlendirmesi

Osmanlı İmparatorluğu'nda merkezi örgütlenmenin en önemli kuruluşlarından biri Divan'dır. Divan'da devletin siyasal, askeri, ekonomik ve sosyal konuları tartışılmakta ve kararlaştırılmaktadır. Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'da kararlaştırılan hususular üzerine padişahın onayı alındıktan sonra düzenledikleri fermanların suretlerinin kaydedildiği defterlere "Mühimme Defteri" denilmektedir. Bu çalışmanın konusu olan 191 numaralı mühimme defteri bir "Rikab Mühimmesi"dir. Rikab Mühimmeler, sadrazam seferde olduğu zaman yerine bakan rikab kaymakamı denilen bir vezirin başkanlığında toplanan divandan çıkan kararların tutulduğu defterlerdir. Defter 144 sayfadan ve 416 hükümden oluşmuştur. Ayrıca (Hicri 1202-1206, Miladi 1788-1791) tarihlerinde tutulmuş bu defterlerde 416 hükmün değerlendirmesi yapılmıştır. Bu tarihler Osmanlı Devleti'nde I. Abdülhamid'in saltanatının son yılları ile III. Selim'in tahta çıktığı ilk yıllarını kapsamaktadır. Dönemin öne çıkan olayları Osmanlı Devleti, Avusturya İmparatorluğu ve Rusya İmparatorluğu arasında geçen savaşlar ve siyasi olaylardır. Özellikle I. Abdülhamid'in son yıllarında Özi Kalesi'nin Ruslar tarafından ele geçirilip oradaki halkın katledilmesi I. Abdülhamid'i büyük bir üzüntüye düşürmüş sonrasında ise vefatına neden olmuştur. Onun yerine geçen III. Selim ise tahta çıktığında Osmanlı Devleti, hem Rusya İmparatorluğu hem de Avusturya İmparatorluğu ile savaş halindeydi. Yönünü batıya çevirmiş, yenilikçi ve ıslahat hareketlerine açık bir kişilik olarak bilinen III. Selim, bu dönemde yapılan savaşlarda ordunun isteksiz ve güçsüz olduğunu daha iyi anlamış ve başarısız geçen savaşlar sonunda ordu ile ilgili yenilikler yapması gerektiği bilinciyle, ileride kuracağı Nizam-ı Cedid ordusu ile ilgili ıslahatların temelini burada yaşadığı acı tecrübeler sonucu oluşturmuştur. Yine yabancı devletleri temsil eden elçilerin Osmanlı Devleti'ne karşı sürekli talepte bulunması ve savaşın yarattığı olumsuz etkiler sonucunda merkezi otoritenin zayıflaması ile eşkiyalık olayların artması bu dönemde Osmanlı Devleti'ni meşgul eden problemler arasındadır. Anahtar Kelimeler: Mühimme defteri, Rikab mühimmesi, III.Selim